MEF Menu
Middle East ForumDonateSupport MEF
Միդլ Իսթ Ֆորում · Middle East Forum
Observer

Թուրքիայի և Չինաստանի էներգետիկ գործարքը կհարուցի՞ ԱՄՆ հակազդեցություն՝ ռուսական S-400-ի գնման նման

Անկարան պետք է պնդի հստակ ֆինանսավորման և հստակ ժամկետների վրա ու զգայուն ենթակառուցվածքների վերահսկողությունը պահի Թուրքիայի ձեռքում։

Turkey imports much of its energy but has begun to expand domestic gas production and renewable energy sources.
Թուրքիան իր էներգակիրների մեծ մասը ներմուծում է, սակայն սկսել է ընդլայնել գազի ներքին արդյունահանումը և վերականգնվող էներգիայի աղբյուրները։ · Shutterstock

Թուրքիան նպատակ ունի չինական ֆինանսավորմամբ զարգացնել կայուն էներգետիկան։ Հարցը, որին պետք է պատասխանի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, հետևյալն է՝ արդյոք չինական տեխնոլոգիաների հանդեպ նրա գրկաբաց վերաբերմունքը կկրկնի՞ ռուսական պաշտպանական արտադրանքի ուղղությամբ շրջադարձի օրինաչափությունը, որի հետևանքով ԱՄՆ կառավարությունը Թուրքիային հեռացրեց F-35 Joint Strike Fighter ծրագրից։

Թեև թերի է, Թուրքիայի՝ ռուսական S-400 զենքերի ձեռքբերման հետ համեմատությունն այնուամենայնիվ գրավիչ է։ Մի երկրի էներգահամակարգի հանդեպ սեփականությունը կարող է անվտանգության խնդիրներ ստեղծել, իսկ առաջարկվող ներդրումը ներառում է էլեկտրահաղորդման ենթակառուցվածք։ Թեև նախագահ Դոնալդ Թրամփը պահպանել է հարգալից վերաբերմունք Էրդողանի հանդեպ, թուրք առաջնորդը, ամենայն հավանականությամբ, նման առատաձեռնության չի հանդիպի ո՛չ դեմոկրատների գլխավորած Կոնգրեսում, ո՛չ էլ Թրամփի հաջորդի օրոք։

2026 թվականի նոյեմբերի 12-ին Անթալիայում կայացած՝ ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության մասին շրջանակային կոնվենցիայի կողմերի 31 st համաժողովում Թուրքիայի էներգետիկայի նախարար Ալփարսլան Բայրաքթարը հայտարարեց Չինաստանի Էներգետիկայի ազգային վարչության հետ նախնական համաձայնության մասին, ըստ որի՝ Չինաստանը 15 մլրդ դոլար կներդնի էներգիայի կուտակման, 4 000 մեգավատ հաղորդման ենթակառուցվածքի, ինչպես նաև 7 000 մեգավատ արևային և հողմային էներգետիկայի ոլորտներում։ Բայրաքթարն ասաց, որ համագործակցությունը կարող է Թուրքիա բերել տեխնոլոգիաներ և տուրբինների արտադրություն։

Սա կարող է խթանել թուրքական արտադրությունը և նվազեցնել երկրի կախվածությունն օտարերկրյա վառելիքից։ Սակայն կողմերից ոչ մեկը չհրապարակեց ո՛չ տեղակայման վայրերը, ո՛չ ֆինանսավորման պլանները, ո՛չ էլ ավարտի ժամկետները։ Անորոշ է, թե նախագծերի ձգձգման կամ ծախսերի աճի դեպքում որքան ռիսկ կկրեն թուրք գործընկերները, չինացի ֆինանսավորողները կամ հանրությունը։

Թուրքիան սպասելու պատճառ ունի։ 2024 թվականին չինական էլեկտրական ավտոմեքենաների արտադրող BYD (Build Your Dreams) ընկերությունը հայտարարեց Արևմտյան Թուրքիայի Մանիսա քաղաքում 1 մլրդ դոլար արժողությամբ գործարան կառուցելու մտադրության մասին՝ տարեկան 150 000 մեքենա արտադրական հզորությամբ։ 2026 թվականի կեսերի դրությամբ շինարարությունը չէր սկսվել։ BYD-ի ղեկավարներից մեկի խոսքով՝ ընկերությունը նախագիծը սառեցրել է այն բանից հետո, երբ թուրքական իշխանությունները ձգձգումների պատճառով արգելափակել են ընկերության մուտքը խրախուսական ծրագրեր։

Անվտանգության հնարավոր մտահոգությունները վկայակոչելով՝ Թրամփը 2026 թվականի օգոստոսին հրաման ստորագրեց ԱՄՆ էլեկտրացանցում արտասահմանյան մատակարարների տեխնոլոգիաները ուսումնասիրելու մասին։ Թուրքիան այդ հրամանի ներքո չէ, բայց դա, այնուամենայնիվ, նախազգուշացում է, քանի որ ամերիկյան իշխանություններն ավելի են մտահոգվում Չինաստանի ռազմավարական մտադրություններով և Թուրքիայի ընդհանուր կողմնորոշմամբ։

Ահա թե որտեղ Էրդողանի անձնական հարաբերությունները Թրամփի հետ ավելի քիչ պաշտպանիչ վահան կլինեն, քան թվում է։ Թեև Թրամփն ասել է, որ ցանկանում է հանել Թուրքիայի դեմ պատժամիջոցները և պատրաստ էր F-35-ների վաճառքին, նա իրավասություն չունի ստիպելու Կոնգրեսին կատարել դա։

Ապագա վարչակազմը կարող է ավելի կոշտ գիծ որդեգրել չինական ներգրավվածության հարցում, եթե փաստացի պայմանագրերով չինացի մատակարարները վերահսկողություն ստանան ցանցի զգայուն ծրագրային ապահովման նկատմամբ, հասանելիություն՝ գործառնական տվյալներին, կամ պատասխանատվություն՝ այն համակարգերի սպասարկման համար, որոնք Թուրքիան հեշտությամբ չի կարող փոխարինել։ Խնդիրը կարող է բարձրացվել պաշտպանական տեխնոլոգիաների կամ այլ համատեղ նախագծերի շուրջ բանակցություններում։ Վաշինգտոնում համբերությունն արդեն սպառվում է՝ չինական բջջային հեռախոսների հսկա Huawei-ի հետ Թուրքիայի խնդրահարույց հարաբերությունների պատճառով, որը, ԱՄՆ հետախուզության համոզմամբ, լրտեսական ռիսկ է ներկայացնում։

Նույնիսկ առանց պատժամիջոցների՝ նոր տարաձայնությունը կարող է դանդաղեցնել հաստատումները և էլ ավելի լարել այն հարաբերությունները, որոնք արդեն ծանրաբեռնված են պաշտպանական ոլորտի տարիների շփումներով։ Իրական ռիսկը կախված կլինի այն պայմանագրերից, որոնք Թուրքիան կստորագրի։

Թուրքիան դեռ կարող է օգուտ քաղել չինական փորձից՝ առանց բոլոր ձվերը մեկ զամբյուղում դնելու։ Այն պետք է պնդի ամուր ֆինանսավորման և հստակ ժամկետների վրա, թուրքական ընկերություններին իրական դեր տա, զգայուն ենթակառուցվածքների վերահսկողությունը պահի թուրքական կողմի ձեռքում և մրցակցային առաջարկներ փնտրի Եվրոպայից, Պարսից ծոցից ու այլ ներդրողներից։

Ընտրությունը պարզապես Պեկինի և Վաշինգտոնի միջև չէ։ Թուրքիային ավելի շատ վերականգնվող էներգիա է անհրաժեշտ, իսկ Չինաստանը լավ դիրքերում է դա ապահովելու համար։ Այդուհանդերձ, Էրդողանը պետք է S-400-ի դրվագն ընկալի որպես հիշեցում, որ որոշ որոշումներ ունեն հետևանքներ, որոնք ձգվում են ավելի երկար, քան որևէ մեկ ամերիկյան նախագահություն։ BYD-ի փորձը պետք է նախազգուշացնի, որ Չինաստանը երբեմն ավելի արագ է խոստանում, քան կատարում է։

Եթե Անկարան ամրագրի պայմանագրերը և պաշտպանի գործընկերներ ընտրելու իր կարողությունը, էներգետիկ գործարքը կարող է ամրապնդել նրա ապագան։ Եթե այն շրջանցի այդ հարցերը, ապա կանաչ ներդրման այսօրվա հայտարարությունը ռիսկ ունի վերածվելու վաղվա դիվանագիտական գլխացավանքի։

Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)