Chevron-ը փորձարկում է Թուրքիայի ծովային հավակնությունները Կրետեից հարավ
Անկարան կարող է համարել, որ Վաշինգտոնը կխուսափի Թուրքիայի հետ լուրջ վեճից ծովային հետախուզման շուրջ

Chevron-ի՝ Կրետեից հարավ նախատեսվող գազի հետախուզումը ամերիկյան առևտրային շահերը բերում է Արևելյան Միջերկրականի ամենավիճահարույց ծովային վեճերից մեկի կիզակետ։ Հունաստանի համար այս ներդրումը հնարավորություն է՝ ամրապնդելու իր դիրքերը թուրքական և լիբիական մրցակցող հավակնությունների ֆոնին։ Սակայն ամերիկյան խոշոր էներգետիկ ընկերության ներկայությունը դեռ չի երաշխավորում Վաշինգտոնի միջամտությունը, եթե Թուրքիան կամ Լիբիան փորձեն խոչընդոտել հետախուզմանը։
2026 թվականի փետրվարին Chevron-ը և HelleniQ Energy-ն ստորագրեցին համաձայնագրեր ծովային հետախուզման չորս բլոկի շուրջ, այդ թվում՝ երկուսը Կրետեից հարավ, ընդ որում Chevron-ը որպես օպերատոր ունի 70 տոկոս մասնաբաժին։ Բացի գազի հնարավոր հայտնաբերումից՝ նախագիծը Հունաստանին հնարավորություն է տալիս հետախուզում իրականացնել այն ջրերում, որոնք առնչվում են ծովային մրցակցող հավակնություններին։
Հոկտեմբերի 20-ին Լիբիայի՝ Բենղազիում գործող Ներկայացուցիչների պալատը հաստատեց Տրիպոլիի կառավարության՝ Թուրքիայի հետ 2019 թվականի ծովային հուշագիրը՝ հետ կանգնելով իր նախկին ընդդիմությունից և արտացոլելով Անկարայի աճող ազդեցությունը արևելյան Լիբիայում։ Հունաստանը պնդում է, որ համաձայնագիրը անտեսում է Կրետեի և հունական այլ կղզիների ծովային իրավունքները։ Սեյսմիկ հետազոտությունները, ըստ սպասումների, կսկսվեն դեկտեմբերին, իսկ Կրետեից հարավ աշխատանքները՝ 2027 թվականի սկզբին։ Թուրքիան արդեն վիճարկել է հունական հետախուզման համաձայնագրերը։ Լիբիան նույնպես առարկել է իր պահանջած ծովային տարածքներում իրականացվող գործունեության դեմ և նախազգուշացրել, որ հետախուզման շարունակումը կարող է ազդել Աթենքի հետ բանակցությունների վրա։
Ամերիկյան ընկերության ներգրավվածությունը նոր գործոն է ավելացնում։ Թուրքիան կարող է վիճարկել Հունաստանի ծովային հավակնությունները, սակայն ամերիկյան օպերատորի մասնակցությամբ նախագծին խոչընդոտելը կարող է խնդիրներ ստեղծել Վաշինգտոնի հետ։ Լիբիային նույնպես օտարերկրյա ներդրումներ են պետք՝ իր էներգետիկ ոլորտը զարգացնելու համար։ Երկուսն էլ հիմքեր ունեն խուսափելու այնպիսի առճակատումից, որը կարող է միջազգային ընկերություններին հետ պահել տարածաշրջանում գործունեություն ծավալելուց։
Այդուհանդերձ, ներդրման ռազմավարական արժեքը կախված է նրանից, թե ինչպես են այս կառավարությունները գնահատում ամերիկյան մտադրությունները։ Անկարան կարող է համարել, որ Վաշինգտոնը կխուսափի Թուրքիայի հետ լուրջ վեճից ծովային հետախուզման հարցում։
Chevron-ի գործունեությունը Լիբիայում իրավիճակն ավելի է բարդացնում։ 2026 թվականի հունվարին ընկերությունը փոխըմբռնման հուշագիր ստորագրեց Լիբիայի Ազգային նավթային կորպորացիայի հետ, ապա ավելի ուշ ձեռք բերեց հետախուզման բլոկ Սիրտի ավազանում։ Այսպիսով՝ ընկերությունն առևտրային շահեր ունի վեճի երկու կողմերում էլ, և նրա նպատակը ռեսուրսների հասանելիությունն ու գործառնության կայուն պայմաններն են, ոչ թե կառավարությունների միջև առճակատումը։ Աթենքը չպետք է շփոթի ընկերության՝ Հունաստանում ներդրումներ կատարելու պատրաստակամությունը հունական արտաքին քաղաքականությանը աջակցելու հետ։
Հունաստանի համար անմիջական առաջնահերթությունը պետք է լինի հետազոտություններին պատրաստվելը՝ առանց ենթադրելու, թե ամերիկյան ներգրավվածությունը կկանխի միջամտությունը։ Հունաստանի կառավարությունը պետք է Վաշինգտոնի հետ խորհրդակցի ծովում ահաբեկման հնարավոր պատասխանների շուրջ և կապ պահպանի թե՛ արևելյան, թե՛ արևմտյան լիբիական իշխանությունների հետ։ Աթենքը պետք է նաև շարունակի ծովային սահմանազատման շուրջ քննարկումները՝ նույնիսկ թուրքական համաձայնագիրը սատարող լիբիացի պաշտոնյաների հետ։ Շփումից հրաժարվելը Անկարային ավելի մեծ ազդեցություն կթողնի Լիբիայի դիրքորոշման վրա։
Աթենքը պետք է նաև գիտակցի իր տարածաշրջանային գործընկերությունների սահմանները։ Թեև Եգիպտոսը մերժում է թուրք-լիբիական հուշագիրը, այն շարունակում է բարելավել հարաբերությունները Անկարայի հետ՝ շահեր ունենալով սահմանային անվտանգության, քաղաքական կայունության և տնտեսական համագործակցության հարցերում։ Այդ առաջնահերթությունները միշտ չէ, որ համընկնում են Հունաստանի ծովային մտահոգությունների հետ։ Այդ պատճառով Աթենքը պետք է ամրապնդի սեփական դիվանագիտական կապուղիները, այլ ոչ թե հենվի այլ կառավարությունների վրա՝ թուրքական ազդեցությունը զսպելու համար։
Chevron-ը Հունաստանին լրացուցիչ փաստարկ է տալիս Վաշինգտոնում։ Սակայն այն չի կարող փոխարինել հունական դիվանագիտությանը։ Ծրագրի արժեքը կախված կլինի նրանից, թե արդյոք Աթենքը կկարողանա աջակցություն ապահովել խաղաղ հետախուզման համար՝ միաժամանակ բաց պահելով Լիբիայի հետ հաղորդակցության ուղիները։ Այն պետք է նաև խուսափի հետազոտությունների դեմ յուրաքանչյուր առարկություն առճակատման պատճառ ներկայացնելուց։ Դիվանագիտական բողոքները և ֆիզիկական միջամտությունը տարբեր մարտահրավերներ են և պահանջում են տարբեր պատասխաններ։
Այս տարբերակումը կարևոր է նաև Վաշինգտոնի համար։ Թեև ամերիկյան ընկերությունները գործում են ողջ Արևելյան Միջերկրականում, և Միացյալ Նահանգները շահում է տարածաշրջանային ներդրումներից ու էներգետիկ ավելի մեծ դիվերսիֆիկացումից, սակայն Հունաստանի, Թուրքիայի և Լիբիայի հետ նրա հարաբերությունները միշտ չէ, որ ծառայում են միևնույն նպատակներին։
Վաշինգտոնը կանգնած է կարևորագույն ընտրության առջև, քանի որ հետախուզումն ավելի է մոտենում ամենազգայուն ջրերին։ Բավական չէ կողքից հետևել. ամերիկացի պաշտոնյաները պետք է բացահայտ խոսեն թե՛ Անկարայի, թե՛ Տրիպոլիի հետ՝ հստակեցնելով, որ ցանկացած սպառնալիք կամ նավերը կանգնեցնելու փորձ դիվանագիտական պատասխան կստանա։ Դա կարող է նշանակել հրապարակային հայտարարություններ կամ ուղղակի շփում ներգրավված կառավարությունների հետ։ Խնդիրն ԱՄՆ բիզնես շահերը պաշտպանելն է՝ առանց ռազմական պարտավորության մեջ ներքաշվելու կամ Հունաստանի հավակնությունների հարցում կողմ բռնելու։
Շուտով հենց հետազոտություններն էլ կդնեն սա փորձության առաջ։ Եթե ամերիկյան ներդրումն իսկապես կարևոր է տարածաշրջանում, ապա Թուրքիայի և այլոց արձագանքը դա հաշվի կառնի աշխատանքների առաջընթացի ընթացքում։ Վաշինգտոնը չի կարող ակնկալել, որ ԱՄՆ ընկերությունները «դրոշ կբարձրացնեն» և ազդեցություն կտարածեն, եթե ինքը մյուս կողմ նայի, երբ խնդիրներ սկսվեն։ Եթե նպատակը կայունությունն ու բաց ծովերն են, Միացյալ Նահանգները պետք է ցույց տա, որ պատրաստ է հակազդել՝ գոնե դիվանագիտական ճանապարհով, երբ վեճերը սկսում են վերածվել իրական առճակատումների։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)