Ինչո՞ւ է Եթովպիան ստանում ռուսական այն կործանիչները, որոնք Վաշինգտոնը մերժել է Եգիպտոսին
Բանակցված գործառնական կանոնները երկու երկրներին ավելի արդյունավետ կպաշտպանեին, քան սպառազինությունների մրցավազքը Նեղոսի ափերին։
Սիյադ Մադեյը Նայրոբիում բնակվող իրավաբան և քաղաքականության վերլուծաբան է՝ Արևելյան Աֆրիկայի և Աֆրիկայի եղջյուրի պետական ու մասնավոր հատվածներում ավելի քան քսանհինգ տարվա փորձով։ Նախկինում նա ավելի քան տասնհինգ տարի աշխատել է Քենիայի Ազգային բանկում։
2026 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Եթովպիայի վարչապետ Աբի Ահմեդը Մոսկվայում հայտարարեց, որ Եթովպիան ստացել է 12 ռուսական Սու-35 կործանիչ, իսկ դրանց կհաջորդեն S-400 հակաօդային պաշտպանության չորս մարտկոց, թեև հետագա հրապարակումները վկայում էին, որ Եթովպիան ստացել է միայն առաջին երկու օդանավը, իսկ մնացած մատակարարումների ժամանակացույցը պարզ չէ։ Նույնիսկ երկու կործանիչն արդեն Վաշինգտոնի համար անհարմար հարց է առաջացնում։
2019 թվականին պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն Եգիպտոսին նախազգուշացրեց, որ Ռուսաստանից Սու-35-ների գնումը կարող է պատժամիջոցների հանգեցնել՝ «Ամերիկայի հակառակորդներին պատժամիջոցների միջոցով հակազդելու մասին» օրենքի (CAATSA) շրջանակում։ Կահիրեն ի վերջո հրաժարվեց իր ծրագրերից։ Յոթ տարի անց նրա գլխավոր մրցակիցը ձեռք է բերում նույն ռուսական կործանիչը։ Վաշինգտոնը կկիրառի՞ նույն չափանիշը։
Հայտարարությունը հաջորդում է մի տարվա, որի ընթացքում նախագահ Դոնալդ Թրամփը բազմիցս հնչեցրել է Եթովպիայի Վերածննդի մեծ ամբարտակի (GERD) շուրջ Եգիպտոսի դժգոհությունները։ 2026 թվականի հունվարի 16-ին Թրամփը նամակ գրեց Եգիպտոսի նախագահ Աբդել Ֆաթթահ ալ-Սիսիին՝ առաջարկելով վերականգնել ամերիկյան միջնորդությունը։ Հունիսի 17-ին Ֆրանսիայի Էվիանում կայացած G7-ի գագաթնաժողովում Թրամփը Սիսիին հրապարակավ ասաց, որ Եթովպիան անարդար է վարվել Եգիպտոսի հետ, և նկարագրեց Նեղոսը որպես ավելի դատարկվող, քան պետք է լիներ։
Արդյո՞ք դա նշանակում է, որ Վաշինգտոնն ընտրել է Եգիպտոսը՝ Եթովպիայի փոխարեն։ Ոչ այնքան։ Թրամփի հրապարակային հռետորաբանությունը Կահիրեին է նպաստել, բայց ամերիկյան կառույցները շարունակել են շփումները Ադիս Աբեբայի հետ։ Օգոստոսի 21-ին Եթովպիայի կառավարությունը հայտնեց Պենտագոնի հետ խորհրդակցությունների և պաշտպանական համագործակցությունն ընդլայնելու պայմանավորվածության մասին։ Թեև Պենտագոնը նման հաղորդագրություն չի տարածել, դա, այնուամենայնիվ, հուշում է, որ Եթովպիայի դեմ ուղղված միասնական ամերիկյան քաղաքականություն չկա։
Տարբերակումը կարևոր է։ Եթովպիան ամբարտակը դիտարկում է որպես էլեկտրաէներգետիկ նախագիծ և ինքնիշխանության հաստատում։ Եգիպտոսը, որը խիստ կախված է Նեղոսից, վախենում է երկարատև երաշտների ժամանակ ջրի պակասից։ Միջնորդությունը նպատակ ունի համաձայնության հասնել ջրամբարի շահագործման կանոնների, տեղեկատվության հուսալի փոխանակման և վեճերը կարգավորելու մեխանիզմի շուրջ։ Նախագահը, որը բազմիցս հավանություն է տալիս կողմերից մեկի դժգոհություններին, դժվարացնում է այդ գործը։ Աբիի գնումը չի կարելի վերագրել միայն Թրամփին. ըստ հաղորդումների՝ Եթովպիան 2022 թվականին պատվիրել է վեց Սու-35։
Եթովպիայի անմիջական անվտանգային միջավայրը վատթարանում է։ Հյուսիսային շրջաններում վերսկսված մարտերը և Էրիտրեայի հետ սրվող լարվածությունը բարձրացնում են ցանկացած ռազմական գնումների գինը։ Հոկտեմբերի 3-ին ԱՄՆ պետդեպարտամենտը նախազգուշացրեց, որ Եթովպիայի և Էրիտրեայի միջև նոր հակամարտությունը կարող է ապակայունացնել Աֆրիկայի եղջյուրն ամբողջությամբ և վտանգել Ամերիկայի համագործակցությունը երկու երկրների հետ։ Այդ նախազգուշացումն ԱՄՆ պաշտոնական առաջնահերթությունների ավելի հստակ պատկեր է տալիս, քան միայն նախագահական հայտարարությունները։
Մոսկվայի համար գործարքը խոստանում է ավելին, քան արտահանման եկամուտ։ Ռուսաստանը ձեռք է բերում ևս մեկ պաշտպանական գործընկերություն վիճարկվող տարածաշրջանում։ Եթովպիան ստանում է հասանելիություն այնպիսի սպառազինության, որը քաղաքական հետևանքներ է առաջացնում Վաշինգտոնի հետ ավելի սերտ կապեր փնտրող երկրների համար։ Հարցն այն է, թե արդյոք այդ հետևանքները կհետևեն նույն տրամաբանությանը՝ հետևողականորեն կիրառվելով։
CAATSA-ի 231-րդ բաժինը նախատեսում է պատժամիջոցներ Ռուսաստանի պաշտպանական կամ հետախուզական ոլորտների որոշակի կառույցների հետ էական գործարքների համար՝ իրավական պայմանների, բացառությունների և պատժամիջոցներից հրաժարվելու լիազորությունների հաշվառմամբ։ Պոմպեոն հենց այդ շրջանակին էր հղում անում Եգիպտոսի առաջարկվող գնման դեմ։ Եթովպիայի գործարքը նույնպես պահանջում է գնահատում նույն օրենքի ներքո։ Դա չի նշանակում, որ պատժամիջոցներն ավտոմատ են, կամ թե փաստերը չուսումնասիրելով՝ իրավականորեն պահանջվում է նույնական արդյունք։
Վաշինգտոնի առջև երկու ռիսկ կա։ Առանց բացատրության լռությունը Կահիրեին ուղղված նախկին նախազգուշացումը կդարձնի ընտրողական։ Ադիս Աբեբայի դեմ ռեֆլեքսային սպառնալիքը կարող է ուժեղացնել Մոսկվայի դիրքերը և ավելի խաթարել Ամերիկայի՝ որպես միջնորդի վստահելիությունը։ Պատասխանը թափանցիկ իրավական վերանայումն է, ոչ թե տեղում հորինված դիվանագիտական պատիժը։
Միացյալ Նահանգները դեռևս ազդեցության ուղիներ ունի։ Եթովպիան շարունակում է գտնվել Արժույթի միջազգային հիմնադրամի՝ 3,4 մլրդ դոլարի ծրագրի ներքո։ Այդ ծրագիրը ծառայում է մակրոտնտեսական կայունացմանը և չպետք է դառնա ռուսական զենքի գործարքները կարգավորող օրենսդրական ընթացակարգի փոխարինողը։ Ամերիկյան անվտանգային և դիվանագիտական ներգրավվածությունը նույնպես պետք է բաց մնա, հատկապես Էրիտրեայի հետ լարվածության աճի պայմաններում։
Հետևողական ամերիկյան մոտեցումը պիտի տարբերակի նաև գնումը՝ մատակարարումից։ Մոսկվայում ցուցադրված երկու օդանավը չեն հաստատում, որ Եթովպիա է ժամանել մարտունակ էսկադրիլիա։ Խոստացված S-400 մարտկոցները ևս չեն հաստատում, որ արդեն գոյություն ունի ամբարտակը պաշտպանելու ընդունակ հակաօդային պաշտպանության ցանց։ Որքան ճշգրիտ լինի Վաշինգտոնն այն հարցում, թե ինչ է մատակարարել Ռուսաստանը, այնքան ավելի վստահելի կլինի պատժամիջոցների վերաբերյալ ցանկացած որոշում։ Այդ կարգապահությունը կարևոր է, երբ տարածաշրջանի կառավարությունները հետևում են կրկնակի ստանդարտների նշաններին, և երբ Կոնգրեսը պետք է դատի, թե արդյոք գործադիր իշխանությունը հետևողականորեն է կիրառում օրենքը։
Թրամփը պետք է վերադառնա հունվարի իր միջնորդական առաջարկի բովանդակությանը։ Եգիպտոսին անհրաժեշտ են վստահելի երաշխիքներ երաշտների ժամանակ։ Եթովպիային անհրաժեշտ է էլեկտրաէներգիա արտադրելու և զարգացում հետապնդելու իր իրավունքի ճանաչումը։ Բանակցված շահագործման կանոնները երկու կողմի շահերն ավելի արդյունավետ կպաշտպանեին, քան սպառազինությունների մրցավազքը Նեղոսի երկայնքով։
Սու-35-ները չեն ապացուցում, որ Եթովպիան հրաժարվել է Վաշինգտոնից, բայց դրանք ցույց են տալիս երկիմաստության գինը։ Ամերիկան չի կարող Եգիպտոսի դեմ հղում անել ռուսական զենքի պատճառով պատժամիջոցներին, ապա հրաժարվել բացատրել Եթովպիայի նկատմամբ իր մոտեցումը։ Թրամփը նույնպես չի կարող ակնկալել, որ Ադիս Աբեբան կվստահի իր միջնորդությանը, երբ ինքը խոսում է այնպես, կարծես Կահիրեի պնդումները արդեն իսկ հաստատված փաստեր են։ Եթե Վաշինգտոնն իր մոտեցման մեջ չորդեգրի հետևողականությունն ու թափանցիկությունը, ապա Մոսկվան սպասում է թևերում։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)