Մեքքայի դաշնագրից հետո Բադրի համաձայնագիրը պետք է հայտնվի Վաշինգտոնի ուշադրության կենտրոնում
Մահմեդական մեծամասնություն ունեցող պետությունների վերջին համագործակցության վերջնանպատակը սուննիական համապարփակ անվտանգային դաշինքի ստեղծումն է։
Աննա Մահջար-Բարդուչին Մերձավոր Արևելքի լրատվամիջոցների հետազոտական ինստիտուտի (Middle East Media Research Institute, MEMRI) ծրագրի տնօրեն է։
Մահմեդական մեծամասնություն ունեցող չորս պետություն 2026 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Դոհայում ստորագրել են պաշտպանական հուշագիր։ Պակիստանը, Թուրքիան, Կատարը և Ինդոնեզիան այն անվանում են Բադրի համաձայնագիր։ Առայժմ դա փոխըմբռնման հուշագիր է, ոչ թե դաշինքային պայմանագիր։ Սակայն մտադրությունն ակնհայտ է՝ սուննիական ավելի խոր համագործակցություն։ Ի վերջո, Բադրի համաձայնագիրը կարող է նպաստել ավելի լայն սուննիական անվտանգային ճարտարապետության ձևավորմանը։ Միացյալ Նահանգները պետք է զգոն լինի։
Թուրքիայի պաշտպանության նախարարության տվյալներով՝ հուշագիրն ընդգրկում է ռազմական արտադրությունը, հետազոտությունն ու մշակումները, տեխնիկական վերապատրաստումը և համատեղ զորավարժությունները։ Թուրքիան տրամադրում է տեխնոլոգիաներ։ Պակիստանն ու Ինդոնեզիան՝ գործարաններ և որակյալ աշխատուժ։ Կատարը՝ կապիտալ։
Փաստաթուղթը ստորագրել են Պակիստանի պաշտպանության նախարար Խաջա Մուհամմադ Ասիֆը, Թուրքիայի պաշտպանության նախարար Յաշար Գյուլերը, Կատարի փոխվարչապետ շեյխ Սաուդ բին Աբդուլռահման Ալ Թանին և Ինդոնեզիայի պաշտպանության փոխնախարար Յուսուֆ Ջաուհարին։ Այլ պետություններ ևս կարող են միանալ՝ չորսի սահմանած չափանիշներով։
Անվանումը կրոնական հնչեղություն ունի։ «Բադր» էր կոչվում 624 թվականի վճռորոշ ճակատամարտը, որը շրջադարձային եղավ վաղ մահմեդական համայնքի համար՝ այն վերածելով Արաբական թերակղզու խոշոր ռազմական ուժի։ Հուշագիրը նաև հաջորդում է Մեքքայի համաձայնագրին, որը կապում է Պակիստանը, Սաուդյան Արաբիան և Թուրքիան։ Պակիստանն ու Թուրքիան Սաուդյան Արաբիայի և Եգիպտոսի հետ նաև Տարածաշրջանային քառյակի (R4) խմբում են, որն ի հայտ եկավ 2026 թվականի մարտին։ Նպատակն է քայլ առ քայլ կառուցել համագործակցություն և փոխկախվածություն՝ վերջնանպատակ ունենալով սուննի մահմեդական համապարփակ անվտանգային դաշինք։
Չինացի գիտնականները Բադրի համաձայնագիրը մեկնաբանում են որպես տարածաշրջանում ամերիկյան ազդեցությունը նվազեցնելու փորձ։ China Global South Project-ը հաղորդել է, որ Շանհայի միջազգային հետազոտությունների համալսարանի Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրությունների ինստիտուտի պրոֆեսոր Դին Լունը Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության հետ կապված շանհայյան Jiefang Daily թերթին ասել է, որ Մեքքայի և Բադրի համաձայնագրերի ի հայտ գալն արտացոլում է «ԱՄՆ հեգեմոնիայի անկումը»։ Դինն ավելացրել է, որ տարածաշրջանի երկրներն «այլևս իրենց անվտանգության բոլոր խաղադրույքները չեն կատարում Միացյալ Նահանգների վրա»՝ փոխարենը ձգտելով դիվերսիֆիկացնել գործընկերությունները և ցրել ռիսկերը։
Միաժամանակ Դինը զգուշացնում է, որ այսպիսի անվտանգային պայմանավորվածությունների բազմացումը կարող է մասնատել տարածաշրջանային անվտանգային միջավայրը, և ընդգծում է Պակիստան չինական զինատեսակների արտահանման համար հնարավոր մարտահրավերը։ Նույնը վերաբերում է նաև Արևմուտքին։ Պակիստանը, Թուրքիան, Կատարը և Ինդոնեզիան նույնպես ցանկանում են նվազեցնել կախվածությունն արևմտյան այն զենքից, որը գալիս է լրացուցիչ պայմաններով։ Արտահանման լիցենզիաները, պատժամիջոցների սպառնալիքները և վերապատրաստման կապերը կորցնում են իրենց ուժը, երբ գործընկերը կարող է գնել կամ արտադրել այլ տեղ։ Վաշինգտոնը պետք է հետևի Բադրի համաձայնագրին և հստակեցնի, թե ինչպես է դրա նկատմամբ կիրառվում «Ամերիկայի հակառակորդներին պատժամիջոցների միջոցով հակազդելու մասին» օրենքը (CAATSA)։
Բադրի համաձայնագրի արդյունաբերական հենասյունը նաև անվտանգային խնդիր է ստեղծում։ Չորս անդամները զենք են գնում բազմաթիվ մատակարարներից։ Թուրքիան շահագործում է ամերիկյան համակարգեր և մեծապես կենտրոնացած է ՆԱՏՕ-ի ստանդարտներին համապատասխան ներքին արտադրության վրա։ Պակիստանը ամերիկյան ծագման տեխնիկայի հիմնական օգտագործողներից է։ Կատարը շահագործում է արևմտյան բարձրակարգ տեխնիկայի բազմազան պարկ։ Ինդոնեզիան օգտագործում է զգալի քանակությամբ արևմտյան ռազմական տեխնիկա։ Համատեղ արտադրությունն ու տեխնիկական վերապատրաստումը այս համակարգերը կբերեն նույն արհեստանոցները։ Ինժեներները կկարողանան ուսումնասիրել միմյանց սարքավորումները։ Հակադարձ ճարտարագիտությունը կդյուրանա։ Նույնը՝ չարտոնված փոխանցումը։ Մեկ անդամի համար լիցենզավորված բաղադրիչը կարող է հասնել մեկ այլ անդամի կամ երրորդ կողմի՝ առանց սկզբնական մատակարարի համաձայնության։
Ուստի Վաշինգտոնն ու նրա դաշնակիցները պետք է ուշադիր հետևեն Բադրի շրջանակում պաշտպանական տեխնոլոգիաների հոսքին։ Նրանք պետք է ճնշում գործադրեն ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիայի վրա՝ ցանկացած համատեղ նախագծում դաշնակցային տեխնոլոգիաները պաշտպանելու համար։ Նրանք հատկապես պետք է վերանայեն Պակիստանի զինանոցում առկա ամերիկյան ծագման համակարգերին կցված վերջնական օգտագործման պայմանները՝ հաշվի առնելով Պակիստանի սերտ ռազմական կապերը Չինաստանի հետ։
Բադրի համաձայնագիրը նաև հարց է առաջացնում, թե էլ ով կարող է դրանից շահել։ Պակիստանը, Թուրքիան և Կատարը յուրաքանչյուրը կապեր ունի իսլամիստական խմբավորումների հետ։ Պակիստանն ապաստան է տալիս իսլամիստ զինյալ խմբավորումներին։ Թուրքիան և Կատարը երկուսն էլ աջակցում են «Մուսուլման եղբայրներին» և հյուրընկալում ՀԱՄԱՍ-ի գործիչների։
Առայժմ Բադրի համաձայնագիրը չունի հայտարարված նախագծեր, բյուջեներ կամ արտադրական ժամանակացույցեր։ Մեքքայի համաձայնագիրն արդեն իսկ լարվածության նշաններ է ցույց տալիս։ Թուրքիան դեռևս որևէ հարձակողական ռազմական աջակցություն չի տրամադրել Սաուդյան Արաբիային Եմենում հութիների դեմ, իսկ Պակիստանի ներդրումներն ավելի շատ ներքին պաշտպանության ոլորտում են։ Եթե այդ խոստումը դեռ չի իրականացել, ապա Բադրի համաձայնագրի արդյունաբերական խոստմանը տարիներ կպահանջվեն իրեն ապացուցելու համար։ Համատեղ արտադրությունը պահանջում է ստանդարտներ, վստահություն և ժամանակ։
Վաշինգտոնը պետք է գործի հիմա՝ նախքան այս ճարտարապետությունը կարծրանալը։ Բադրի համաձայնագիրը բաց է ընդլայնման համար՝ իր չորս հիմնադիր անդամների շրջանակից դուրս։ Եթե դրա ռազմական համագործակցությունը խորանա, և անդամները սկսեն համակարգել իրենց ռազմավարական շահերը, այն կարող է մարտահրավեր նետել արևմտյան ազդեցությանը, թուլացնել զինատեսակների փոխանցման և պատժամիջոցների հարցում ԱՄՆ լծակները և նոր ուղիներ ստեղծել, որոնցով զգայուն ռազմական տեխնոլոգիաները կհասնեն արևմտյան շահերին թշնամի դերակատարներին։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)