Իրանի իրաքյան դաշնակիցները ողջունում են դեմոկրատներին, բայց թշնամի են համարում բոլոր ամերիկացիներին

«Նոր խաչակիրները պարտվել են»։ Այս արտահայտությամբ, որը կրկնում է «Իսլամական պետության» (ԻՊ)՝ ԱՄՆ-ը նկարագրելու համար կիրառած բառապաշարը, Իրաքի «Քատաիբ Հեզբոլլահի» գլխավոր քարտուղար Աբու Հուսեյն ալ-Համիդավին նշանավորեց հանրապետականների պարտությունը միջանկյալ ընտրություններում։ Նա արդյունքը ներկայացրեց որպես Իրանի և «դիմադրության առանցքի» հաղթանակ, շնորհավորեց Իրանի ղեկավարությանը, վկայակոչեց «ճակատների միասնությունը» և կոչ արեց փոխել Իրաքի քաղաքական ուղեգիծը։

Իրանամետ իրաքյան քաղաքական ու մեդիա շրջանակների ներկայացուցիչները ողջունեցին հանրապետականների պարտությունը։ Մեկնաբան Իյադ ալ-Սամավին հայտարարեց, որ Իրանը տարել է լայնածավալ հաղթանակ, քանի որ նախագահ Դոնալդ Թրամփի քաղաքական ու ռազմական մանևրելու հնարավորությունները նեղացել են։ «Վաաի» կուսակցության ղեկավար Սալահ ալ-Արաբավին ասաց, որ Թեհրանն արգելափակել է իր հակառակորդներին՝ առանց Հորմուզի նեղուցը փակելու։ Բաղդադում Իրանի դեսպանատունը հրապարակել է Թրամփին ծաղրող տեսանյութ։

Իշխող «Համակարգման շրջանակի» առաջնորդներից մեկի գրասենյակի՝ անունը չնշող պաշտոնյան ասել է, որ Իրանամետ ուժերը հենց այսպիսի արդյունք էին ակնկալում։ Նրա խոսքով՝ որոշ խմբավորումներ կարող են Թրամփի ու Կոնգրեսի առճակատումը օգտագործել իրենց գործունեությունն ընդլայնելու համար։

Սակայն Իրանի տարածաշրջանային դաշնակիցներն իրենց ամենածանր հարվածներից մի քանիսը ստացել են հենց նախագահ Ջո Բայդենի օրոք։ Նրա նախագահության շրջանում տեղի ունեցան Իսրայելի պատերազմը Գազայում, ՀԱՄԱՍ-ի և «Հեզբոլլահի» բարձրաստիճան առաջնորդների՝ այդ թվում Իսմայիլ Հանիյեի, Հասան Նասրալլահի և Յահյա Սինվարի սպանությունները, ինչպես նաև Սիրիայում Բաշար ալ-Ասադի կառավարության փլուզումը, ինչը նվազեցրեց Թեհրանի տարածաշրջանային ազդեցությունը։

ԱՄՆ ուժերը 2024 թվականին Բաղդադում սպանեցին նաև «Քատաիբ Հեզբոլլահի» հրամանատար Աբու Բաքր ալ-Սաադիին և հարվածներ հասցրին Իրանի աջակցությամբ գործող այլ զինված խմբավորումներին։ Այդ հանգամանքը բարդացնում է դեմոկրատների հաջողության կապակցությամբ ոգևորությունը։

Մինչդեռ հենց հանրապետականներն էին, որ 2003 թվականին տապալեցին Սադդամ Հուսեյնին՝ հնարավորություն տալով Իրանում երկար տարիներ տեղակայված իրաքյան կուսակցություններին մտնել իշխանության։ Ավելի ուշ այդ ուժերի հետ նրանց հարաբերությունները թշնամական դարձան։ Թրամփը հրաման տվեց հարվածի մասին, որի հետևանքով 2020 թվականին սպանվեցին «Քուդս» ուժերի ղեկավար Քասեմ Սոլեյմանին և Ժողովրդական մոբիլիզացիայի հանձնաժողովի փոխնախագահ Աբու Մահդի ալ-Մուհանդիսը, իսկ իր երկրորդ ժամկետի ընթացքում թույլատրեց ուղղակի հարվածներ Իրանին։

Պենտագոնի տվյալներով՝ Իրանի աջակցությամբ գործող զինյալները 2003-2011 թվականներին Իրաքում սպանել են առնվազն 603 ամերիկացի զինծառայողի։ Այդուհանդերձ Վաշինգտոնը շարունակեց աշխատել քաղաքական դաշինքների հետ, որոնց կազմում կային Թեհրանի հետ կապվող կուսակցություններ, մինչդեռ միաժամանակ առճակատվում էր նույն քաղաքական միջավայրում գործող զինված խմբավորումների հետ։

Դեմոկրատները նույնպես նպաստեցին գործող կարգի ամրապնդմանը։ 2010 թվականին Բարաք Օբամայի վարչակազմն ընդունեց պայմանավորվածություն, որի արդյունքում Նուրի ալ-Մալիքին պահպանեց վարչապետի պաշտոնը՝ չնայած նրան, որ Այադ Ալլավիի ցուցակն ավելի շատ խորհրդարանական մանդատներ էր ստացել։ Իրանը նույնպես միջամտեց՝ աջակցելով Մալիքիին, իսկ ԱՄՆ հաջորդական վարչակազմերը շարունակեցին շփվել նույն քաղաքական վերնախավի հետ։

Օբամայի՝ Թեհրանի հետ բանակցություններն ավելի ուշ հանգեցրին 2015 թվականի միջուկային համաձայնագրին։ ԱՄՆ քաղաքականության իրաքցի քննադատների համար այս ընտրությունները ենթադրում են, որ Վաշինգտոնն առաջնահերթություն տվեց կայացած կուսակցությունների հետ համակերպվելուն՝ իրանական ազդեցությանը մարտահրավեր նետելու փոխարեն։

Շատ իրաքցիներ ԱՄՆ-ը դիտարկում են ոչ այնքան որպես դեմոկրատական և հանրապետական վարչակազմերի հերթագայություն, որքան որպես ուժ, որը կարող է վերափոխել իրենց երկրի քաղաքական ընթացքը։ Այդ ընկալումն առավել խորացավ, երբ Վաշինգտոնը 2019 թվականի բողոքի ցույցերից հետո շարունակեց գործ ունենալ Իրաքի իշխող կուսակցությունների հետ, իսկ այդ ընթացքում Իրանի աջակցությամբ գործող ուժերը սպանեցին հարյուրավոր ցուցարարների, որոնք պահանջում էին վերջ դնել կոռուպցիային, կրոնահամայնքային հովանավորչությանը և օտարերկրյա միջամտությանը։

Իրաքի վերջին ընտրությունները ևս մեկ հնարավորություն էին՝ վերանայելու այդ մոտեցումը այն պայմաններում, երբ Իրանը թուլացած էր տարածաշրջանային պարտություններից։ Թրամփն ընդդիմանում էր Մալիքիի վերադարձին, բայց ողջունեց գործարարից քաղաքական գործիչ դարձած Ալի ալ-Զայդիին՝ նույն «Համակարգման շրջանակի» աջակցությունը վայելող մեկ այլ թեկնածուի, ընդունեց նրան Սպիտակ տանը և գովեստով խոսեց իրենց հարաբերությունների մասին։ Զայդիի կառավարությունը դեռ չի ապամոնտաժել զինված ցանցերը, նույնիսկ այն բանից հետո, երբ Սաուդյան Արաբիայի դեմ հարձակումները, հաղորդումների համաձայն, սկիզբ առան Իրաքից՝ իրանական ներգրավվածության և տեղական աջակցության մասին տեղեկությունների ֆոնին։

Ամերիկացի ընտրողների՝ հանրապետականներին մերժելը քվեարկություն չէր Իրանի օգտին։ Պատերազմը, կյանքի ծախսերը և ներքին քաղաքականությունը նույնպես ձևավորեցին նրանց ընտրությունը։ Սակայն Իրաքում Իրանամետ խմբավորումների արձագանքը ցույց է տալիս, թե ինչպես են Իրանի աջակցությամբ գործող զինյալները Վաշինգտոնում առկա բաժանումները դիտարկում որպես սեփական դիրքերն ամրապնդելու հնարավորություն։

Համիդավիի՝ ամերիկացիներին որպես «նոր խաչակիրներ» ներկայացնող քննադատությունը որևէ տարբերություն չի դնում դեմոկրատների և հանրապետականների միջև։ Այն Ամերիկան ներկայացնում է որպես գաղափարական թշնամի՝ անկախ նրանից, թե ով է կառավարում այն։ Սա արժե հիշել, երբ ամերիկացի քաղաքական գործիչները կարծում են, թե այս կամ այն կուսակցությունը կարող է համոզել Իրանի աջակցությամբ գործող իրենց հակառակորդներին՝ հաշտություն կնքել։