MEF Menu
Middle East ForumDonateSupport MEF
Միդլ Իսթ Ֆորում · Middle East Forum
Observer

Իշխանության շուրջ ծավալվող բիզնեսը ինքնավարությունից հետո Սիրիայի հյուսիս-արևելքում

Քաղաքական կապեր ունեցողները տարբեր ոլորտներում ստանում են շահութաբեր պայմանագրեր

An overview of Qamishli in northeastern Syria.
Սիրիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Կամիշլիի համայնապատկերը։ · Photo by Ivan Hassib

Քրդական ինքնավարության փլուզումից հետո Սիրիայի հյուսիս-արևելքում ի հայտ է եկել կոռուպցիայի նոր ձև։ Թեև տարածաշրջանն այժմ ձևականորեն գտնվում է Դամասկոսի կենտրոնական կառավարության վերահսկողության ներքո, արդեն լուծարված Ինքնավար վարչակազմի և Սիրիայի ժողովրդավարական ուժերի (SDF) հետ կապված նախկին պաշտոնյաներն ու ցանցերը իշխանության նոր դինամիկան օգտագործում են սեփական շահերի համար։

Տեղական հաստատությունների և վարչական անձնակազմի փոխանցումը սիրիական պետությանը, այսպես կոչված, ինտեգրման գործընթացի ընդունված բաղադրիչն էր, որի նպատակն էր քրդական ղեկավարությամբ գործող կառույցները ենթարկել Դամասկոսի իշխանությանը։

Խնդիրը, սակայն, դուրս է սովորական վարչարարական անցման՝ մեկ իշխանությունից մյուսին փոխանցման շրջանակից։ Որոշ նախկին պաշտոնյաներ և նրանց հետ փոխկապակցված ցանցեր այժմ իրենց կապերն ու ազդեցությունն օգտագործում են՝ Սիրիայի հյուսիս-արևելքի ռեսուրսներով հարուստ տնտեսության մի քանի ոլորտ ընդգրկող ոչ պաշտոնական բիզնես ցանց գործարկելու համար։ Այդ կերպ նրանք շահագործում են շարունակվող անցման ընթացքում ձևավորված իշխանական լիազորությունների անորոշ սահմանները՝ երկարաժամկետ շահերն ու ռեսուրսների հասանելիությունը պահպանելու նպատակով։

Օրինակ՝ Jazira Oil Company-ն։ Այն հիմնադրվել է 2013 թվականին՝ քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում, երբ քրդական ուժերը Սիրիայի հյուսիս-արևելքում ամրապնդում էին իրենց վերահսկողությունը, և հետագայում դարձել է Ինքնավար վարչակազմի առանցքային տնտեսական հենասյուներից մեկը։ Շահոզ Հասանը (Shahoz Hasan)՝ Ինքնավար վարչակազմի շրջանակում փաստացի իշխող կուսակցության՝ Դեմոկրատական միության կուսակցության (PYD) նախկին համանախագահը, այժմ գլխավորում է այդ ընկերությունը։

Հասանը PYD-ն ղեկավարել է 2017-2020 թվականներին՝ կարևոր մի ժամանակահատվածում, երբ տարածաշրջանը բախվել է Թուրքիայի մի քանի ռազմական հարձակումների, որոնք իրականացվել են սիրիական վստահված ուժերի աջակցությամբ։ Որպես քաղաքական գործիչ՝ նա առանձնապես խարիզմատիկ չէր և կուսակցության ղեկավարությունում հիմնականում կատարում էր արարողակարգային դեր։ Այդուհանդերձ, նա վաղուց Քրդական աշխատավորական կուսակցության (PKK)՝ այն կազմակերպության հավատարիմ կողմնակիցն է, որից առաջացել է PYD-ն։

PYD-ն հենց այսպիսի հավատարիմներին, այդ թվում՝ հանրությանը անհայտ շատերին, տեղավորել է մասնավոր հատվածի ընկերություններում ու ձեռնարկություններում։ Խոսքը հզոր քաղաքական կապեր ունեցող անձանց մասին է, որոնք տարբեր ոլորտներում շահութաբեր պայմանագրերով պարգևատրվում են՝ հնարավորություն տալով կուսակցության ցանցերին պահպանել տնտեսական ազդեցությունը նույնիսկ այն կառույցների լուծարումից հետո, որոնք նրանք ժամանակին վերահսկում էին։

Տարիներ շարունակ Սիրիայի հյուսիս-արևելքում նավթի արդյունահանումը մենաշնորհելուց հետո ընկերությունն ուշադրությունը տեղափոխել է տարածաշրջանում վառելիքի բաշխման և վաճառքի պայմանագրեր ապահովելու ուղղությամբ՝ այն բանից հետո, երբ ոլորտի պատասխանատվությունը փոխանցվել է Սիրիայի նավթային ընկերությանը։

Թուրքիայի հետ Ղամիշլի-Նուսայբին սահմանային անցակետի վերաբացմանը նախապատրաստվելիս՝ Ինքնավար վարչակազմի հետ նախկինում կապված անձինք, ըստ տեղեկությունների, երկարաժամկետ պայմանագրեր են ապահովում՝ անցակետում բիզնես և առևտրային ծառայություններ իրականացնելու համար։ Այս օրինաչափությունը տարածվում է Սիրիայի հյուսիս-արևելքի տեղական տնտեսության գործնականում բոլոր կենսական ոլորտների վրա։

Թեև Ինքնավար վարչակազմը և Սիրիայի ժողովրդավարական ուժերը Սիրիայի հյուսիս-արևելքում իրենց ավելի քան տասնամյա կառավարման ընթացքում կուտակել էին զգալի ֆինանսական ռեսուրսներ, նրանք, ըստ երևույթին, հետագայում ավելացրել են իրենց հարստությունը՝ 2026 թվականի օգոստոսին իրենց լուծարմանը նախորդած ամիսներին, երբ տարածաշրջանի նկատմամբ իրենց վերահսկողության ավարտը դարձել էր անխուսափելի, վաճառելով թանկարժեք մեքենասարքավորումներ, սարքավորումներ և փոխադրամիջոցներ։ Այնուհետև այդ վաճառքներից ստացված միջոցներն ուղղել են իրենց հետ կապված մասնավոր հատվածի ընկերություններին։

PYD-ն գիտակցում է, որ այլևս չի կարող ռազմական ուժի միջոցով պահպանել քաղաքական գերիշխանությունը Սիրիայի հյուսիս-արևելքում, քանի որ Սիրիայի ժողովրդավարական ուժերը լուծարվել են։ Հետևաբար, քաղաքական ազդեցությունը պահպանելու PYD-ի ռազմավարությունը կախված է տեղական տնտեսությունում իր ներկայությունն ամրապնդելուց և հիմնական առևտրային ոլորտներում իր ցանցերը խորքային կերպով ներդնելուց։ Սիրիական կառավարությունը, ըստ երևույթին, բավարարված է այս պայմանավորվածությամբ կամ գոնե անտարբեր է դրա նկատմամբ՝ պայմանով, որ PYD-ն չի վիճարկի Դամասկոսի իշխանությունը ազգային ինքնիշխանության հարցերում կամ կենտրոնական կառավարությանը վերապահված այլ առանցքային հարցերում։

Որոշ ոլորտներում Դամասկոսը և PYD-ն հասել են ոչ պաշտոնական իշխանաբաժանման պայմանավորվածության՝ բաժանելով տնտեսական ավարը, մինչդեռ սիրիական կառավարությունը թույլ է տալիս քրդական կուսակցությանը պահպանել իր ցանցերը և ազդեցությունը՝ առանցքային առևտրային գործունեության նկատմամբ։

Թե՛ Դամասկոսի, թե՛ քրդական ղեկավարության տեսանկյունից այս պայմանավորվածությունը, որը ձևակերպվել է որպես 2026 թվականի հունվարի համաձայնագիր, որոշակի կայունություն է ապահովում։ Սակայն այն կարող է հակառակ արդյունք տալ, քանի որ կյանքի թանկացումը շարունակվում է, իսկ տնտեսական դժգոհությունները խորանում են։ Միայն իրավիճակային համաձայնագրերն ու ոչ պաշտոնական իշխանաբաժանման պայմանավորվածությունները չեն կարող պահպանել կայունությունը Սիրիայի հյուսիս-արևելքում. դրա համար անհրաժեշտ են նաև տնտեսական բարելավումներ, որոնք տեղի բնակչության համար շոշափելի օգուտների կվերածվեն։

Կարդալ անգլերեն բնագիրը: The Business of Power in Post-Autonomy Northeast Syria

Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)