ՄԱԿ-ի հեռանալուց հետո թուրքական հետախուզությունն ամրապնդում է իր ազդեցությունը Սոմալիի քաղաքականության մեջ
Թուրքիան հերքում է Սոմալիի քաղաքականությանը միջամտելը, սակայն բազմաթիվ կողմեր նրան չեն վստահում որպես միջնորդի
Սիյադ Մադեյը Նայրոբիում բնակվող իրավաբան և քաղաքականության վերլուծաբան է՝ Արևելյան Աֆրիկայի և Աֆրիկայի եղջյուրի պետական ու մասնավոր հատվածներում ավելի քան քսանհինգ տարվա փորձով։ Նախկինում նա ավելի քան տասնհինգ տարի աշխատել է Քենիայի Ազգային բանկում։
Միավորված ազգերի կազմակերպությունը 2026 թվականի հոկտեմբերի 31-ին փակեց Սոմալիում իր քաղաքական առաքելությունը՝ Մոգադիշուի խնդրանքով ավարտելով երեք տասնամյակ տևած քաղաքական ներգրավվածությունը։ Նրա մարդասիրական գործակալությունները և լոգիստիկ աջակցության գրասենյակը շարունակում են գործել, սակայն սահմանադրական վեճերի և ընտրությունների միջնորդությանը նպաստած առաքելությունն այլևս չկա։ Օրեր անց Ուգանդան սկսեց դուրս բերել զորքերը, իսկ Վաշինգտոնը պատրաստվում էր դադարեցնել Աֆրիկյան միության խաղաղապահների լոգիստիկ աջակցությունը։
Թուրքիան, ի հակադրություն, երկարաձգել է իր ռազմական ներկայությունը մինչև 2028 թվականը։ Լիազորությունը վերաբերում է անվտանգային սպառնալիքներին, այդ թվում՝ ծովահենությանը և ապօրինի ձկնորսությանը։ Թուրքիան նաև 2026 թվականի ապրիլին սկսեց ծովային հորատումը Curad-1-ում։ Թուրքիայի հետախուզական ծառայությունն օգնում է միջնորդել Սոմալիի կառավարության լեգիտիմության շուրջ վեճը, որից կախված են Անկարայի շահերը։
Նախագահ Հասան Շեյխ Մահմուդի սկզբնական չորսամյա մանդատն իր իրավական ավարտին հասավ մայիսի 15-ին։ Սահմանադրական փոփոխությունները, որոնք նախագահական և խորհրդարանական ժամկետները երկարաձգում են մինչև հինգ տարի, նրա կառավարությանը թույլ են տվել հավակնել ևս մեկ տարվա։ Ընդդիմախոսները մերժում են դրանց կիրառումը գործող պաշտոնյաների նկատմամբ։ Ընտրական հանձնաժողովը խորհրդարանական ընտրությունները նշանակել է 2027 թվականի ապրիլի 15-ին, իսկ նախագահական քվեարկությունը՝ մեկ ամիս անց։ Փունթլենդը, Ջուբալենդը և Սոմալիի ապագայի խորհուրդը մերժում են միակողմանի ժամանակացույցը։ Սոմալին ունի ընտրությունների ամսաթվեր, սակայն դրանց կարգավորող կանոնների շուրջ համաձայնություն չկա։
Թուրքիան ներգրավվեց վեճին, երբ առճակատումը տարածվեց Մոգադիշուի փողոցներում։ Հունիսին, ըստ սոմալիական լրատվության, Թուրքիայի Ազգային հետախուզական կազմակերպության փոխտնօրենի գլխավորած պատվիրակությունը ժամանեց՝ բանակցությունները խրախուսելու համար։ Այնուհետև թուրք պաշտոնյաները արևմտյան դիվանագետների հետ միասին աշխատեցին բանակցությունները վերակենդանացնելու ուղղությամբ։ Փունթլենդը և Ջուբալենդը հրաժարվեցին մասնակցել թուրքական միջնորդությամբ ձևաչափին։ Անկարան այլևս պարզապես չէր պատրաստում դաշնային ուժերին. նրա հետախուզական սպաները փորձում էին հանգուցալուծում գտնել դրանք ղեկավարող կառավարության սահմանադրական լիազորությունների շուրջ վեճին։
Սա պարտադիր չէ, որ Թուրքիային զրկի միջնորդի դերից։ Շահագրգիռ պետությունները նախկինում էլ միջնորդել են օգտակար համաձայնությունների։ Բայց կարո՞ղ է Սոմալիի դաշնային ուժերին զինող կառավարության հետախուզական ծառայությունը կարգավորել նրանց գերագույն գլխավոր հրամանատարի լիազորությունների շուրջ վեճը։ Ընդդիմության մտահոգություններն Անկարայի կողմնորոշման վերաբերյալ աճում են։ Թուրքիան հերքում է Սոմալիի քաղաքականությանը միջամտելը, սակայն շատ կողմեր Թուրքիային որպես միջնորդ չեն վստահում։ Ընդդիմությունը խնդրել է ավելի լայն միջազգային միջնորդություն, սակայն Միավորված ազգերի կազմակերպության քաղաքական դերին փոխարինող որևէ կառույց առաքելության փակման պահին տեղում չէր։
Մահմուդը հրավիրել է իր ընդդիմախոսներին Մոգադիշու՝ բանակցությունների՝ 2026 թվականի նոյեմբերի 14-18-ը։ Հրավերը ողջունելի է, սակայն նախագահը, որի մանդատը վիճարկում են տարածաշրջանային նահանգները, չի կարող ակնկալել, որ իր պայմաններով ընթացող բանակցությունները կլուծեն այն հարցը, թե ով ունի ընտրական կանոնները սահմանելու լիազորություն։
Սոմալիում Աֆրիկյան միության աջակցության և կայունացման առաքելության մանդատն ավարտվում է 2026 թվականի դեկտեմբերի 31-ին։ Այն դեռ փոխարինող չունի։ Վաշինգտոնը պարտավոր չէ դեմ լինել թուրքական ներգրավվածությանը, բայց պետք է դեմ լինի նրան, որ որևէ շահագրգիռ ուժ՝ առանց հակադիր կողմերի վստահությունը վայելող մեխանիզմի, մնա Սոմալիի արտաքին իրավարարի դերում։
ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում առաջիկա քննարկումները հնարավորություն են ստեղծում։ Թեև պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն մեծ հաշվով անտարբեր է թվացել Աֆրիկայի նկատմամբ, բնակչությամբ երկրորդ և ռեսուրսներով հարուստ այս մայրցամաքը կարևոր է։ Վաշինգտոնը կարող է հեշտությամբ ազդեցություն գործադրել և ձևավորել արդյունքները՝ առանց սահմանափակ ռեսուրսները սպառելու։ Եվս մեկ մեծ առաքելություն հորինելու փոխարեն ԱՄՆ պետդեպարտամենտը պետք է ուսումնասիրի Աֆրիկայի եղջյուրի գծով ՄԱԿ-ի գործող հատուկ բանագնացի համար Սոմալիի հարցում հստակ սահմանված բարի ծառայությունների դերի տարբերակը՝ համապատասխան սոմալիական կողմերի համաձայնությամբ։ Միացյալ Նահանգները և եվրոպացի գործընկերները պետք է ճնշում գործադրեն ընտրական կանոնների շուրջ համաձայնության հասնելու համար և պնդեն, որ խաղաղապահ լոգիստիկայի ցանկացած կրճատում հաջորդի անվտանգության վստահելի անցումին։
Սոմալին իրավունք ունի ազգային տնօրինման իր քաղաքականության նկատմամբ։ Բայց ինքնիշխանությունը չի ամրապնդվում, երբ միջազգային քաղաքական առաքելությունը հեռանում է, իսկ շահագրգիռ օտարերկրյա հետախուզական ծառայությունը դառնում է ամենաազդեցիկ միջնորդը։ Վաշինգտոնը ռիսկի է դիմում՝ զիջելով ազդեցությունը քաղաքական կարգավորման նկատմամբ, բայց պահպանելով պատասխանատվությունը անվտանգային հետևանքների համար։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)