Երկու պետության լուծումը Եմենում գործնական ելք է, ոչ թե գաղափարական
ՄԱԿ-ը չի կարող վստահություն պարտադրել, իսկ Սաուդյան Արաբիան չի կարող շարունակել իր խնամակալությունը պարտադրել Հարավային Եմենին։
Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեայի 81-րդ նստաշրջանը գումարվում է «Վերականգնել վստահությունը, կառավարել վերափոխումը․ ՄԱԿ, որը ծառայում է բոլորին» խորագրի ներքո։ Եմենը փորձության է ենթարկում այդ կարգախոսը։ Անցած շաբաթ Նյու Յորքում երեք տեսարան ի ցույց դրեց ճգնաժամը՝ մեկը դահլիճում, մեկը դրսում և մեկը՝ էկրանին։
Դահլիճում Եմենի պատվիրակությունը գլխավորում էր Աբդուլլահ ալ-Ալիմի Բավազիրը (Abdullah al-Alimi Bawazir)՝ Նախագահական ղեկավար խորհրդի անդամ և «Մուսուլման եղբայրների» հետ կապված «Իսլահ» կուսակցության առաջնորդներից մեկը։ Նա կոչ արեց աջակցել ահաբեկչության և մաքսանենգության դեմ պայքարին և օգնել ցամաքեցնելու այն ցանցերը, որոնք ֆինանսավորում և զինում են հութիներին։ Քչերը կառարկեին։
Պարադոքսը հենց բանախոսն է։ Ալ-Ալիմի Բավազիրը Նախագահական ղեկավար խորհրդում ներկայացնում է «Իսլահը»՝ խորհուրդ, որը հայտարարվեց Էր-Ռիյադում 2022 թվականի ապրիլին և վերաձևավորվեց Սաուդյան Արաբիայի կողմից 2026 թվականի հունվարին, երբ Էր-Ռիյադը քայլեր ձեռնարկեց Հարավային անցումային խորհուրդը լուսանցք մղելու համար։ Այն, որ «Մուսուլման եղբայրների» հետ կապված կուսակցության առաջնորդը, որի մասնաճյուղերից մի քանիսը Վաշինգտոնը ճանաչել է որպես ահաբեկչական կազմակերպություններ, աշխարհին խոսում է ահաբեկչության դեմ պայքարից, մինչդեռ «Ալ-Քաիդայի» և հութիների դեմ կռված հարավային ուժերը դժվարանում են լսելի լինել, ընդգծում է, թե որքան խաթարված է գործող հավասարումը։
Մի քանի մետր այն կողմ Միացյալ Նահանգներում գտնվող հարավային եմենցիները հսկողության ակցիա էին անցկացնում՝ դատապարտելով սաուդյան խնամակալությունը Հարավային Եմենի նկատմամբ և հաստատելով նրա՝ ինքնորոշման և պետականության իրավունքը։ Դահլիճում ալ-Ալիմի Բավազիրը վերահաստատում էր իր հավատարմությունը եմենական միասնությանը՝ այն նույն միասնությանը, որի անունից իր կուսակցությունը, զինված կրոնական ֆեթվաներով, մասնակցել է հարավցիների սպանությանը 1994 թվականին Հյուսիսային Եմենի՝ Հարավային Եմեն ներխուժման ժամանակ։ Ակցիան տեղի ունեցավ ինը ամիս այն բանից հետո, երբ սաուդյան ավիացիան հարվածեց հարավային ուժերին, երբ նրանք հետապնդում էին ահաբեկչական մաքսանենգ ցանցերը, ինչին հաջորդեց 2026 թվականի հունվարի 9-ին Էր-Ռիյադի հայտարարությունը Հարավային անցումային խորհրդի լուծարման մասին։ Հայտարարությունը չփակեց հարցը, այլ ավելի շուտ այն տեղափոխեց ինստիտուտներից փողոց, ինչի մասին վկայում են Ադենի, Մուկալլայի և այժմ արդեն ՄԱԿ-ի շենքի դիմաց հավաքված բազմությունները։
Ակցիայի օրը ԱՄՆ-ի՝ Եմենի հարցով նախկին բանագնաց Թիմ Լենդերքինգը (Tim Lenderking) ասաց, որ Եմենի՝ երկու պետության բաժանվելը «հնարավոր է»՝ նշելով նախադեպը։ Նրա խոսքով՝ դրա ապագան պետք է որոշեն եմենցիները բանակցային սեղանի շուրջ, այլ ոչ թե դրսի ուժերը՝ պարտադրելով։ Բանակցությունները առայժմ դժվար են թվում, ասաց նա․ մթնոլորտը ռազմականացված է, իսկ հութիները կուտակում են իրենց կարողությունները և օգտագործում հակառակորդների պառակտվածությունը։
Պաշտոնական խոսույթը միասնությունը ներկայացնում է որպես Եմենի բնական վիճակ։ Պատմությունն այլ բան է ասում։ Ողջ XX դարի ընթացքում Հյուսիսն ու Հարավը կառավարվել են առանձին, իսկ 1967-ից 1990 թվականներին դրանք եղել են երկու ինքնիշխան պետություններ՝ յուրաքանչյուրն իր սեփական տեղով ՄԱԿ-ում։ 1990 թվականի մայիսի 22-ի միավորումը երկու պետությունների միջև կնքված պայմանագիր էր․ 1994 թվականի պատերազմը գործընկերությունը վերածեց ուժով իրականացված բռնակցման։
Այս ամենը չի ժխտում Սաուդյան Արաբիայի կշիռը կամ սահմանային անվտանգության նկատմամբ նրա շահագրգռվածությունը։ Սակայն սաուդյան խնամակալության մեկ տասնամյակն արդեն տվել է իր դատավճիռը։ Հյուսիսում հութիները տեղական ապստամբությունից վերաճեցին տարածաշրջանային ուժի, որը սպառնում է Կարմիր ծովին և Բաբ ալ-Մանդեբին։ Հարավում հութիների և «Ալ-Քաիդայի» դեմ կռված Հարավային անցումային խորհրդի ուժերի դուրսմղումը փաստացի դաշտը բացեց «Իսլահի» առջև։ Էր-Ռիյադի խաղադրույքը վտանգում է թե՛ սաուդյան անվտանգությունը, թե՛ միջազգային նավարկությունը։
Եթե ապագան եմենական որոշում է, ինչպես ձևակերպեց Լենդերքինգը, ապա այն պետք է կայացվի հենց եմենցիների միջև, այլ ոչ թե պարտադրվի Էր-Ռիյադում սաուդյան իշխանությունների կողմից։ Դրան հասնելու համար Վաշինգտոնը նախ պետք է ղեկավարի քաղաքական գործընթացը միջազգային Քառյակի միջոցով, որտեղ և՛ Էր-Ռիյադը, և՛ Աբու Դաբին կհանդես գան որպես երաշխավորներ և գործընկերներ։ Միացյալ Նահանգները չի կարող Բաբ ալ-Մանդեբում իր շահը ենթապայմանագրով փոխանցել ուրիշին, և այն ունի եզակի հեղինակություն՝ համախմբելու ու երաշխավորելու, այլ ոչ թե Եմենի ապագան գրելու համար։ Ամերիկյան բացակայությունը վակուում է, որը լրացնում են և՛ հութիները, և՛ Իրանը։
Երկրորդ՝ երկխոսությունը պետք է դուրս բերվի սաուդյան վերահսկողության տակից՝ ոչ թե Էր-Ռիյադի նկատմամբ թշնամանքից ելնելով, այլ այն պատճառով, որ ռազմական առումով ներգրավված կողմը չի կարող միաժամանակ մրցավար լինել։ Բանակցություններն անգամ կարող են ներառել հութիներին՝ ոչ թե նրանց օրինականացնելու համար, այլ որպեսզի նրանք պարտավորվեն միջազգային հսկողության ներքո սահմանային և անվտանգային պայմանավորվածություններով։
Երրորդ՝ երկու պետության տարբերակին պետք է մոտենալ որպես գործնական, այլ ոչ թե գաղափարական ելքի․ 1990 թվականի սահմանները՝ որպես բանակցությունների հիմք, ռեսուրսների բաշխման պայմանավորվածություններ, նավարկության ազատության երաշխիքներ և բարիդրացիական հարաբերություններ երկու ինքնիշխան պետությունների միջև, որոնք Սաուդյան Արաբիայի սահմանների անվտանգությունն ապահովում են պայմանագրով, այլ ոչ թե խնամակալությամբ։
ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան կոչ է անում վերականգնել վստահությունը։ Եմենում վստահությունը չի կառուցվի Էր-Ռիյադում ծնված և հովանավորի հայեցողությամբ վերաձևավորված խորհրդի համար արտասանված ելույթով, ոչ էլ հարավային պահանջները դատարկ միասնության անունից մերժելով։ Քանի դեռ որոշումը չի վերադարձել նրանց, ում այն պատկանում է, և Վաշինգտոնը չի ստանձնել այն պատասխանատվությունը, որը թելադրում են իր իսկ շահերը, հութիները մնում են միակ կողմը, որը հաջողության է հասնում, քանզի ունեն հստակ նպատակներ և համաձայնեցված քաղաքականություն, որքան էլ այն վատ մտածված ու ապակայունացնող լինի։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)