Քենթերբերիի արքեպիսկոպոսը հետ է կանչում հայհոյանքի օրենքները պաշտպանող հակաիսրայելական մահմեդական հոգևորականին շնորհած պարգևը
Պակիստանցի կրոնական առաջնորդը Ռուշդիին ասպետի կոչում շնորհելու պատասխանը եղել էր Օսամա բեն Լադենին «Աստծո սուր» տիտղոսը շնորհելը
Ջուլս Գոմեսը աստվածաշնչագետ և լրագրող է, բնակվում է Հռոմում։
Քենթերբերիի արքեպիսկոպոս Սառա Մալալին հետ է կանչել հեղինակավոր պարգևը, որը շնորհվել էր մահմեդական հոգևորականի, որը դեմ է Պակիստանի հայհոյանքի և մանկական ամուսնությունների մասին օրենքների վերացմանը և հրեաներին ու քրիստոնյաներին մեղադրել է միջուկային զենք ունեցող Պակիստանը ոչնչացնելու դավադրության մեջ։
Մալալին 2026 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Լամբեթյան պալատում Հուբերտ Ուոլտերի անվան հաշտեցման և միջկրոնական համագործակցության մրցանակը շնորհել է Հաֆիզ Մուհամմադ Թահիր Մեհմուդ Աշրաֆիին։ Աշրաֆին նաև պատվել է Օսամա բեն Լադենին և հավանություն է տվել ինքնասպանության հարձակումներին։ Արքեպիսկոպոսը սեպտեմբերի 17-ին հետ է կանչել պարգևը՝ սոցիալական ցանցերում բարձրացած դժգոհության ալիքից հետո։
Լամբեթյան պալատի հրապարակած լուսանկարում Սառա Մալալին պատկերված է Աշրաֆիի հետ, ինչպես նաև երկու կնոջ, որոնք, ըստ երևույթին, Աշրաֆիի կինն ու դուստրն են։ Հոգևորականի կինը հագել է ամբողջությամբ սև բուրկա, իսկ դուստրը՝ դեմքը ծածկող քող։ Լամբեթյան պալատը գովաբանել է Աշրաֆիին «Պակիստանում միջկրոնական ներդաշնակության դեսպանի՝ նրա բացառիկ աշխատանքի» համար։
Աշրաֆին պատկանում է իսլամի դեոբանդի ուղղությանը, որը «Թալիբանի» կրոնական հիմքի մեծ մասը ձևավորում է։ Նա ղեկավարում է Պակիստանի ուլեմայի խորհուրդը, որը դեմ է Պակիստանի հայհոյանքի մասին օրենքների վերացմանը։ Այդ օրենքների հետևանքով հարյուրավոր քրիստոնյաներ, ահմադիներ, հինդուներ, սիկհեր և ռեֆորմիստ մահմեդականներ հայտնվել են բանտում կամ սպանվել։
Աշրաֆին ասել է, որ Պակիստանի ուլեմայի խորհուրդը կողմ է հայհոյանքի մասին օրենքի «խոհեմ կիրառմանը, սակայն երբեք թույլ չի տա օրենքի վերացումը՝ անհիմն պատճառաբանություններով կամ միջազգային ճնշման ներքո», այն բանից հետո, երբ 2012 թվականին ոստիկանությունը ձերբակալել էր մտավոր հետամնաց 11-ամյա քրիստոնյա աղջկա՝ Ղուրանը պղծելու ենթադրյալ մեղադրանքով։ «Հայհոյանքին վերաբերող օրենսդրությունը չի կարող չեղարկվել կամ փոփոխվել։ Պակիստանը լիբերալ երկիր դարձնելու ցանկացած փորձ կտապալվի», ասել է Աշրաֆին։
Աղմկահարույց դեպքերից մեկում 2011 թվականին պակիստանյան «Թալիբանը» սպանել է Պակիստանի միակ քրիստոնյա պետնախարար Շահբազ Բհաթթիին՝ այն բանից հետո, երբ նա կոչ էր արել վերացնել հայհոյանքի համար նախատեսված մահապատիժը։ Ավելի վաղ Փենջաբի նահանգապետ Սալման Թասիրին նրա թիկնապահը սպանել էր՝ հայհոյանքի մեջ մեղադրվող քրիստոնյա կին Ասիա Բիբիին պաշտպանելու համար։
2023 թվականին 1 200 տղամարդուց բաղկացած ամբոխը Փենջաբի Ջարանվալայում հրկիզել է 22 եկեղեցի և հարձակվել 91 քրիստոնեական տան, ձեռնարկության ու գերեզմանատան վրա՝ երկու քրիստոնյա բնակիչների դեմ հնչած հայհոյանքի մեղադրանքներից հետո։ Աշրաֆին ներողություն է խնդրել՝ ասելով, որ «հարձակվողներն ամոթանք են բերել մեզ»։
«Արքեպիսկոպոս Մալալին դժվար թե կարողանար ավելի անտեղյակ ընտրություն կատարել», ասել է բրիտանա-պակիստանցի կանանց իրավունքների պաշտպան Նուրիյա Խանը։ «Պակիստանցի քրիստոնյաներն ապրում են հայհոյանքի մասին օրենքների ներքո, որոնք Աշրաֆին բացահայտ պաշտպանում է։ Թեև նա կարող է պնդել, թե դեմ է դրանց չարաշահմանը, Պակիստանում իրողությունը մնում է այն, որ միայն մեղադրանքն արդեն կարող է մարդու կյանքն արժենալ»։
Խանը հիշատակել է Շամա Բիբիի և Շահզադ Մասիհի դեպքը՝ քրիստոնյա երիտասարդ զույգ, որոնց ծեծել և ողջ-ողջ այրել էին՝ հայհոյանքի մեղադրանքից հետո։ «Շաման հղի էր։ Չեմ կարողանում հասկանալ, թե ինչպես կարող է արքեպիսկոպոսը դրան նայել ու որոշել, որ այդ օրենքները պաշտպանող մեկն արժանի է “միջկրոնական ներդաշնակության” մրցանակի», ասել է նա։
«Կանանց ու երեխաների հարցում նրա անցյալը նույնպես նման ուշադրության է արժանի։ Աշրաֆին Պակիստանի Իսլամական գաղափարախոսության խորհրդի անդամ էր, երբ այն հայտարարեց, թե ամուսնության նվազագույն տարիք սահմանող օրենքները ոչ իսլամական են», ասել է Խանը, որը Գաղափարախոսական պաշտպանության ինստիտուտի (Ideological Defense Institute) անդամ է և իսլամական իրավունքի մասնագետ։
«Հայհոյանքի մասին օրենքները տասնամյակներ շարունակ օգտագործվել են՝ քրիստոնյաներին հալածելու համար մի շարք մահմեդական երկրներում, այդ թվում՝ Պակիստանում», ասել է Ռիջենթ համալսարանի Իսրայելի ինստիտուտի տնօրեն Ա. Ջ. Նոլտեն (A.J. Nolte)։ «Պակիստանում քրիստոնյա աղջիկներին պարբերաբար ստիպում են մտնել մանկական ամուսնությունների մեջ։ Խիստ մտահոգիչ է, որ Քենթերբերիի արքեպիսկոպոսն ընտրել է պատվելու այդ գործելակերպերի կողմնակցին»։
Միացյալ Թագավորության ներքին գործերի նախարարության 2026 թվականի հուլիսյան զեկույցում նշվում է, որ հայհոյանքի մասին օրենքները կարող են հանգեցնել մահապատժի։ 2024 թվականին հայհոյանքի մասին օրենքներով մեղադրված 344 մարդկանցից 20-ը քրիստոնյաներ էին, մինչդեռ 2023 թվականին՝ 329 մեղադրյալից 11-ը։ Զեկույցում նշվում է, որ առնվազն ինը քրիստոնյա բանտարկվել և դատապարտվել է մահվան կամ ցմահ ազատազրկման, ևս ինը մարդ՝ կալանավորվել։
Աշրաֆիի՝ բռնությունը հավանություն տալը նույնպես նոր բան չէ։ Երբ Բրիտանիան 2007 թվականին Սալման Ռուշդիին ասպետի կոչում շնորհեց, Աշրաֆին ի պատասխան պատվեց սեպտեմբերի 11-ի հարձակումների կազմակերպչին։ «Մենք ուրախ ենք Օսամա բեն Լադենին շնորհելու Սայֆուլլահ [Աստծո սուր] տիտղոսը այն բանից հետո, երբ բրիտանական կառավարությունը որոշեց “սըր” տիտղոսը շնորհել հայհոյող Ռուշդիին», ասել է Աշրաֆին։ 2013 թվականին Աշրաֆին ասել է, որ «Աֆղանստանում ինքնասպանության հարձակումներն օրինական են, քանի որ ՆԱՏՕ-ի զորքերը զավթիչներ են, որոնք գրավել են երկիրը», թեև հետագայում նա պնդել է, թե լրագրողները իր խոսքերը համատեքստից դուրս են հանել։ Աշրաֆիին ստուգելիս նման հրապարակային հայտարարություններն անտեսելով՝ արքեպիսկոպոսը, ըստ երևույթին, արդարացնում և ընդունում է նման ահաբեկչությունը։ Աշրաֆին նաև կոչ է արել կառավարությանը քրեական հետապնդման ենթարկել Իսրայել այցելող պակիստանցիներին, քանի որ նրանք «վիրավորել են մահմեդական ումմայի սրտերը»։
Մալալիի կողմից պարգևը շնորհելը մի հոգևորականի, որը դեմ է Իսրայելի՝ որպես «անօրինական պետության» ճանաչմանը Պակիստանի կողմից, սադրիչ է՝ հաշվի առնելով Անգլիկան եկեղեցու կողմից պաղեստինյան Kairos II փաստաթուղթը հաստատելու պատճառով հրեական համայնքի հետ նրա վերջերս տեղի ունեցած հակասությունը. այդ փաստաթուղթը դատապարտում է Իսրայելը որպես հրեական գերակայության պետություն և արդարացնում ՀԱՄԱՍ-ի՝ 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ին հրեաների դեմ իրականացրած կոտորածը։
«Մալալին շատ է խոսում կանանց իրավունքների և խոցելիներին պաշտպանելու մասին։ Սակայն նա ընտրել է պատվել հզոր հոգևորականի՝ միաժամանակ լիովին անտեսելով քրիստոնյաներին ու կանանց, որոնց իրավունքները Պակիստանում պարբերաբար զոհաբերվում են կրոնական իշխանությանը», ցավով նշել է Խանը։ «Կեղծավորությունը դժվար է չնկատել։ Սա “միջկրոնական ներդաշնակություն” անվանելը ծաղրի է ենթարկում այդ արտահայտությունը»։
Լամբեթյան պալատն ավելի վաղ հայտարարել էր, որ տեղյակ է առցանց շրջանառվող՝ Աշրաֆիին վերագրվող արտահայտություններից և հարցն անհետաձգելիորեն ուսումնասիրում է։ Ավելի ուշ այն հանդես է եկել հայտարարությամբ՝ նշելով, որ ի հայտ են եկել Աշրաֆիի նախկին հայտարարություններ, ինչն էլ Լամբեթյան պալատին դրդել է վերանայել և հետ կանչել պարգևը։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)