Բարոնուհի Ուորսին չի կարողանում կամ չի ցանկանում պաշտպանել քաղաքացիական հասարակությունը Միացյալ Թագավորությունում

Նախապես հուշելով, թե ինչպես է պատրաստվում մոտենալ Լեյբորիստական կուսակցության՝ մուսուլմանների նկատմամբ թշնամանքի դեմ պայքարի «ցարի» պարտականություններին, որի համար, ըստ հաղորդումների, ինքն է համարվում գլխավոր թեկնածուն, բրիտանացի պեր, Պահպանողական կուսակցության կառավարության նախկին նախարար բարոնուհի Սայիդա Ուորսին բացասաբար արտահայտվեց իսլամիստական ահաբեկչության գաղափարական արմատների հետազոտության ու վերլուծության վերաբերյալ՝ հուսալքելով նման աշխատանքը։

Ուորսին, որն այժմ Լորդերի պալատում որևէ խմբակցության չի հարում, 2024 թվականին հրաժարվեց Պահպանողականներից՝ մերժելով X-ից հեռացնել այն գրառումը, որով շնորհավորում էր Իսրայելի դեմ ցույցի մասնակցին՝ ռասայական հիմքով ծանրացուցիչ հանգամանքով հանրային կարգի խախտման համար արդարացվելու կապակցությամբ։ Ցուցարարը պահել էր պաստառ, որի վրա այն ժամանակվա վարչապետ Ռիշի Սունակը և ներքին գործերի այն ժամանակվա նախարար Սուելլա Բրեյվերմանը պատկերված էին կոկոսի տեսքով։ Ուորսին X-ում հրապարակել էր լուսանկար, որտեղ ինքն է կոկոսից խմում, և ցուցարարին մաղթել էր «շատ շնորհավորանքներ»։

Իսլամիստական գաղափարախոսության թեմայով Ուորսին խուսանավեց հարցուպատասխանի ընթացքում, որը տեղի ունեցավ 2026 թվականի սեպտեմբերի 3-ին UCL-ի Darwin Lecture Theatre-ում նրա առաջին դասախոսությունից հետո։ Նա խոսում էր Equi-ի անունից՝ մուսուլմանների ղեկավարած կառույցի, որը 2024 թվականին հայտնվեց ոչ մի տեղից՝ իրեն հռչակելով «առաջատար վերլուծական կենտրոն», և այդ ժամանակից ի վեր հրապարակել է մի շարք միտումնավոր զեկույցներ Սաութփորթի անկարգությունների, շարիաթի ֆինանսների և լիազորությունների ապակենտրոնացման մասին։ Զեկույցներում ներառված են հավակնոտ «գործողությունների ծրագրեր»՝ կառավարության միջամտությունը հիմնավորելու համար, սակայն դրանցում բացակայում են ծանրակշիռ և բովանդակային տվյալները։

Equi-ի առաջին դասախոսությունը ներկայացնելիս Equi-ի կառավարիչ տնօրեն Ջավեդ Խանն (Javed Khan) հայտարարեց. «Մենք հիմնված ենք շատ պարզ համոզմունքի վրա՝ ավելի լավ ապացույցները տանում են դեպի ավելի լավ զրույցներ»։ Բայց նրա դասախոսության ապացույցները անեկդոտային էին։ Լսարանին նախապես տրամադրելով, թե սպասվում է «արմատական բացություն և խաթարող մտածողություն»՝ Բրիտանիայի սոցիալական համերաշխության մարտահրավերների շուրջ, Ուորսին փոխարենը զբաղվեց էժան քաղաքական միավորներ հավաքելով՝ կասկածի տակ դնելով Reform UK-ի հայրենասիրությունը, քանի որ դրա փոխառաջնորդի կինը տեղափոխվել էր Դուբայ՝ լեյբորիստների հարկային գրոհներից խուսափելու համար, և Restore Britain-ի հայրենասիրությունը, քանի որ դրա համահիմնադիրն ասել էր, որ Բրիտանիան «բնիկ բրիտանական ծագմամբ և քրիստոնեական հավատքով սահմանվող ժողովուրդ է», մինչդեռ, ինչպես նշեց Ուորսին, Չարլզ III թագավորի հանգուցյալ հայրը՝ Ֆիլիպը, հույն էր, իսկ Ուինսթոն Չերչիլի մայրը՝ ամերիկուհի։

Խուսափում է հարցից

Ելույթից հետո ես դիմեցի բարոնուհուն՝ պահանջելով անդրադառնալ հարավասիական դեոբանդի և արաբական սալաֆի ֆունդամենտալիստական շարժումների հետևորդների խոր թշնամանքին, որոնք վերահսկում են բրիտանական մզկիթների մեծ մասը, արևմտյան քաղաքական ու տնտեսական մոդելների, անհատի ինքնավարության, բազմակարծության և համընդհանուր մարդու իրավունքների Լուսավորության փիլիսոփայության, ինչպես նաև գենդերային հավասարության նկատմամբ։ Ցավոք, նա, ըստ երևույթին, կամ ի վիճակի չէր, կամ էլ պատրաստ չէր այս թեմայով մտնել բանական քննարկման մեջ։

Ինչո՞ւ այդ զսպվածությունը։ Վերջիվերջո, նա կատակով BBC-ին ասել էր, որ 9/11-ից հետո Պակիստանում անց է կացրել իննամսյա «ջիհադիստական ընդմիջման տարի», իսկ հետո հակաահաբեկչության թեմայով աշխատել է Պահպանողականների նախկին արտգործնախարար Ուիլյամ Հեյգի հետ։ Նա կարող էր իրական պատկերացում տալ իսլամիստ ահաբեկիչների աշխարհընկալման մասին, մանավանդ որ նրանցից շատերն անցել են «Թաբլիղի Ջամաաթի» (Tablighi Jamaat) այն շրջանակներով, որոնցում, իր խոսքով, մանկության տարիներին մեծացել է Դյուսբերիում, այդ թվում՝ 2005 թվականի հուլիսի 7-ին Լոնդոնի ավտոբուսներում և մետրոյի գնացքներում ինքնասպանության պայթյուններ իրականացրած չորսից երկուսը։ Այս «խելագարները», ինչպես ինքն է նրանց անվանում, սպանել են հարյուրավոր մարդկանց կամ նրանց, այդ թվում՝ երեխաների, պատճառել կյանքը հիմնովին փոխող ֆիզիկական ու հոգեկան վնասվածքներ, ինչի մասին ընդամենը անցած ամիս կրկին լսեցինք վերապրածների Resilience in Unity խմբից։

Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի (University College London) Իսլամական ընկերության նախկին նախագահը, այն համալսարանի, որտեղ մենք նստած էինք նրա ելույթի ժամանակ՝ «ներքնազգեստով ահաբեկիչ» Ումար Ֆարուկ Աբդուլմութալլաբը, 2008 թվականի Սուրբ Ծննդյան օրը փորձել էր պայթեցնել Դեթրոյթ մեկնող ինքնաթիռը։ Ինչո՞ւ է Ուորսին ասում, որ ես չպետք է «ժամանակս վատնեմ»՝ այս «խելագարների» շարժառիթները քննելով։

Քննարկման ժամանակ Ուորսին ասաց. «Մուսուլմանական համայնքն ունի՞ խելագարներ։ Միանշանակ։ Քրիստոնեական համայնքն ունի՞ այս խելագարներին։ Միանշանակ։ Հրեական համայնքն ունի՞ այս խելագարներին։ Միանշանակ։ Եվ նրանք միշտ ի ցույց են դրված, որ մենք բոլորս տեսնենք», - հավելեց նա։

Սա տարօրինակ դիտարկում էր։ Իրո՞ք «խելագարները» «ի ցույց են դրված, որ մենք բոլորս տեսնենք»։ Ոչ, ճիշտ հակառակը։ UCL-ի ինժեներական ֆակուլտետը Աբդուլմութալլաբին բնութագրել էր որպես «բարեկիրթ» և որպես մեկի, ով «երբեք որևէ առիթ չի տվել իր դասախոսներին անհանգստանալու»։

Արաբական «Մուսուլման եղբայրների» և հարավասիական «Ջամաաթ-է-Իսլամիի» (Jamaat-e-Islami) ակտիվիստները՝ պառակտիչ, գերակայապաշտ իսլամիստական դոգմայի գաղափարական ակունքները, որը տարածում են բազմաթիվ ահաբեկչական խմբեր, այդ թվում՝ հարձակողական ջիհադը թույլատրող ուսմունքը, տասնամյակներ շարունակ ներկայանում են որպես բարեգործական կազմակերպություններ, կրթիչներ, իմամներ և քաղաքական լոբբիստներ, իսկ լրագրողներին հետ պահելու համար կանոնավոր կերպով դիմում են իրավական ճնշման (lawfare), ինչի հետևանքով դժվար է հետևել նրանց գործունեությանը և դրա հիման վրա քաղաքականություն ձևավորել։ Սա է պատճառը, որ Ավստրիան ստեղծել է «Քաղաքական իսլամի դիտարանը»՝ նրանց մշտադիտարկման համար, մի գործառույթ, որը Գերմանիայում կատարում է Սահմանադրության պաշտպանության գրասենյակը։

Իսկ ինչ վերաբերում է կրոնական ատելության քարոզիչներին՝ եթե չլինեին Channel 4 Dispatches-ի «Գաղտնի մզկիթ» վավերագրական ֆիլմաշարի հետևում կանգնած խիզախ գաղտնի լրագրողները, որոնք հեռարձակվել են 2007 և 2008 թվականներին, բրիտանական հասարակությունը կմնար անտեղյակ, որ այդ շրջանակներում ակտիվորեն քարոզվում է ատելություն բոլորի նկատմամբ, բացի ֆունդամենտալիստ սուննի մուսուլմաններից, հատկապես՝ ոչ մուսուլմանների, հավատուրացների, հայհոյողների, շնացողների, համասեռամոլների և չծածկված կանանց նկատմամբ։ Նույն գործառույթը 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ից հետո կատարում է X-ի Habibi հաշիվը։

Իմ հարցը հիմնավորելու համար հիշեցրի JL Partners-ի 2024 թվականի ապրիլյան հարցումը, որի համաձայն՝ բրիտանացի մուսուլմաններն ավելի հավանական է, որ ՀԱՄԱՍ-ի՝ Միացյալ Թագավորությունում արգելված ահաբեկչական կազմակերպության մասին ունենան դրական, քան բացասական պատկերացում, 52 տոկոսը ցանկանում է անօրինական դարձնել Մուհամմադ մարգարեի նկարի ցուցադրումը, իսկ միայն յուրաքանչյուր չորսից մեկն է հավատում, որ ՀԱՄԱՍ-ը 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ին կատարել է բռնաբարություններ և սպանություններ։ Այս տվյալների շուրջ քննարկում ծավալելու փոխարեն՝ Ուորսին շեղվեց ու մերժեց դրանք։

Ինչպես և կարելի էր սպասել, Ուորսին պատասխանեց. «Ես անկեղծորեն չգիտեմ՝ ովքեր են այն վեց այլանդակները, որոնց հետ դուք խոսում եք և որոնք ձեզ տալիս են այս բոլոր տվյալները, բայց այն մարդկանցից, որոնց հետ ես խոսում և ժամանակ եմ անցկացնում, իսկ նրանք հարյուրավոր ու հազարավոր են, ես դեռ չեմ հանդիպել մեկի, որ ինձ ասեր՝ “ՀԱՄԱՍ-ը հրաշալի բան է”»։

Իրականությունը, որը Ուորսին հերքեց

Իսկապե՞ս պետք է հավատանք, որ Միացյալ Թագավորությունում միայն «վեց այլանդակ» են աջակցում ՀԱՄԱՍ-ին, երբ 2023 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Միացյալ Թագավորության տարբեր քաղաքներում տասնյակ մարդիկ տոնում էին ու ծածանում պաղեստինյան դրոշներ, այդ թվում՝ Ազգային առողջապահական ծառայության (NHS) բժիշկներ և իմամներ, որոնցից ոմանք, անկասկած, 5 Pillars-ի ընթերցողներ էին, իսկ այդ հարթակը կրկնել էր ՀԱՄԱՍ-ի գլխավոր ուղեղների՝ հարձակումների վերաբերյալ սեփական վարկածը՝ առանց որևէ հակակշռող կարծիքի։ Կամ երբ 2025 թվականի հունիսին Միացյալ Թագավորությունում գործող 40 կազմակերպություն կոչ արեց ՀԱՄԱՍ-ը հանել Միացյալ Թագավորության ահաբեկչական ցուցակից՝ այն բանից հետո, երբ Riverway Law իրավաբանական ընկերությունն ու CAGE International իրավապաշտպան խումբը իրավական դիմումներ ներկայացրին ներքին գործերի այն ժամանակվա նախարար Իվետ Կուպերին։

2023 թվականի նոյեմբերին լեյբորիստ պատգամավոր Քրիստիան Ուեյքֆորդը (Christian Wakeford) Զահեր Բիրավիին (Zaher Birawi)՝ Իսրայելի դեմ շաբաթական երթերի կազմակերպիչներից մեկին, անվանեց Միացյալ Թագավորությունում գործող չորս «ՀԱՄԱՍ-ի գործակալներից» մեկը։ Մյուսը Մոհամմեդ Սավալհան (Mohammed Sawalha) էր՝ Ֆինսբերի Փարքի մզկիթի հոգաբարձուն, որը Բրիտանիայի մուսուլմանական խորհրդի (Muslim Council of Britain, MCB) աչքի ընկնող մասնաճյուղն է, և որի «իսլամաֆոբիայի» դեմ արշավների առաջամարտիկը պատմականորեն եղել է բարոնուհի Ուորսին, և որից նա ստացել է «Քաղաքական չեմպիոն» մրցանակը նրանց 2025 թվականի գալա-ընթրիքին։ Մզկիթի նախկին նախագահն ու MCB-ի նախկին գլխավոր քարտուղարի տեղակալ Մոհամմեդ Կոզբարը (Mohammed Kozbar) ՀԱՄԱՍ-ի հիմնադիր շեյխ Ահմեդ Յասինին գովաբանել էր որպես «դիմադրության նահատակների տիրակալ»։ Արդյո՞ք բարոնուհի Ուորսին իսկապես երբեք չի հանդիպել այդ մարդկանցից որևէ մեկին։

Facebook-ում հրապարակված՝ 2025 թվականի հունվարին կայացած MCB-ի գալա-ընթրիքին նրա ելույթն ակնհայտորեն կառուցված էր «դիմադրության» լսարանի հաշվարկով, երբ նա ասաց. «Ինչպե՜ս են համարձակվում։ Ինչպե՜ս կարող են մեզ ասել, թե ով կարող է մեր անունից խոսել... Ինչպե՜ս կարող են մեզ ասել, որ մենք պատասխանատվություն ենք կրելու այն բանի համար, ինչ ինչ-որ մեկը գուցե ասել է երկու տասնամյակ առաջ»։

Նա ակնարկում էր 2009 թվականի հայտարարությունը, որը ստորագրել էր MCB-ի ղեկավարներից մեկը և որը, ըստ երևույթին, հանդուրժում էր բռնությունը Միացյալ Թագավորության զինված ուժերի նկատմամբ՝ եթե դրանք աջակցեին Գազայի դեմ զենքի շրջափակմանը։ Այդ ժամանակ կառավարությունը դադարեցրեց շփումները MCB-ի հետ, և այդ պաշտոնական դիրքորոշումն ուժի մեջ է մինչ օրս։

Այս ամենը մասամբ բացատրում է Equi-ի վերելքն ու դրա փորձը՝ վերուղղելու ռեսուրսները լեյբորիստական կառավարությունից, որը շահագրգռված է կանգնեցնելու մուսուլմանական ընտրազանգվածի արտահոսքը 2023 թվականին Գազայում Իսրայելի պատերազմի մեկնարկից ի վեր։ UCL-ում հնչեցրած՝ մանրակրկիտ մշակված խոսքը հեռու էր MCB-ի համար նրա հռետորական թմբկահարությունից։ Կառավարությունը չպետք է խաբվի դրանից։ Անծածկ մազերով, յորքշիրյան առոգանությամբ և արագ, թևքերը քշտած հաղորդակցման ոճով՝ առանց որևէ կրոնական հիշատակման, բարոնուհի Ուորսին երբեք չի հիշեցրել ֆունդամենտալիստական կրոնական լոբբի ներկայացնող կնոջ։ Եվ այդուհանդերձ միշտ էլ այդպիսին է եղել։

Սա պետք է ակնհայտ լիներ այն պահից, երբ նա 2014 թվականին հրաժարական տվեց պահպանողականների կառավարությունից՝ «Գազայի հարցում բարոյապես անպաշտպանելի դիրքորոշման» պատճառով, ապա անցավ MCB-ի և MEND-ի արշավների առաջնագիծ՝ նպատակ ունենալով ապալեգիտիմացնել իսլամիստական ծայրահեղականության դեմ Արևմուտքի ինքնապաշտպանությունը, այդ թվում՝ Prevent հակաահաբեկչական պարտավորությունը, ինչպես նաև հալածել Պահպանողական կուսակցությանը նրա ենթադրյալ «ինստիտուցիոնալ իսլամաֆոբիայի» համար։

Առաջ նայելով

Կոչեք դա նրա «մոլեռանդության կույր գոտին», կոչեք՝ սեփական քաղաքական հենարանին շողոքորթելու փորձ։ Բայց նա չի կարողացել դիրքավորվել «իսլամաֆոբիայի» և հակասեմիտիզմի գլխավոր արմատական պատճառներից մեկի՝ բացառող ու ռազմատենչ իսլամիստական աստվածաբանության դեմ, քանի որ, ի տարբերություն Սարա Խանի (Sara Khan), որին ինքը և MCB-ն փորձեցին ճնշմամբ դուրս մղել Ծայրահեղականության դեմ պայքարի հանձնակատարի պաշտոնից, նրա սիրտը երբեք այդ գործի մեջ չի եղել։ Խանի մասին, որը 2014 թվականին շրջիկ արշավ էր իրականացրել՝ բրիտանացի մուսուլման երիտասարդությանը «Իսլամական պետության» (ԻՊ) առցանց քարոզչությունից պաշտպանելու համար, Ուորսին թվիթերում գրել էր, որ նրան տեսնում են «պարզապես որպես Ներքին գործերի նախարարության ստեղծածի և խոսափողի», հավելելով, որ Խանը չունի մուսուլմանական համայնքի «վստահությունը»։ Ի տարբերություն Ուորսիի, որը Դյուսբերիի դեոբանդիական հենակետերից էր, Խանը նման զսպվածություն չուներ այդ համայնքում փոքրամասնական մուսուլմանական աղանդների, հրեաների, հինդուների և ընդհանրապես Արևմուտքի դեմ քարոզվող թշնամական հայացքների հարցում։

Լեյբորիստական կառավարության դյուրահավատության, կարճատեսության, ողնաշարազրկության և անճարակության իրական չափանիշը կլինի այն, եթե բարոնուհի Ուորսիին՝ ծայրահեղականության դեմ պայքարում ոչ մի փորձառություն կամ հետաքրքրություն չունեցող մարդու, նշանակի իր «մուսուլմանների նկատմամբ թշնամանքի դեմ պայքարի ցար»։