Չինաստանի երկարաժամկետ խաղը Մերձավոր Արևելքում

Չինաստանը գուցե ուղղակի դերակատար չէ Մերձավոր Արևելքում ընթացող պատերազմում, սակայն անուղղակի ուժ է, որը ձևավորում է այն ռազմավարական միջավայրը, որի պայմաններում էլ զարգանում է հակամարտությունը։ Պեկինի հետախուզական կարողությունները, Իրանին ցուցաբերվող ռազմական աջակցությունը, ռազմավարական գործընկերությունները և տարածաշրջանում ընդլայնվող ներկայությունը նրան տալիս են հակամարտության վրա ազդելու մի քանի տարբերակ՝ առանց անմիջականորեն մարտի դաշտ մտնելու։

Պեկինը նախընտրում է ստեղծել ռազմավարական լծակներ՝ խուսափելով ուղիղ ռազմական առճակատմանը բնորոշ ծախսերից ու ռիսկերից։ Որպես աճող համաշխարհային տերություն, որն իր ռազմավարական հայացքը հիմնավորում է իր անցյալով՝ թե՛ որպես կայսրություն, թե՛ որպես շահագործված, Պեկինը լուրջ է վերաբերվում իր միջազգային կերպարին և, միաժամանակ հետապնդելով ռազմավարական շահերը, սահմանափակում է հեղինակային վնասի հետևանքները։

Պեկինը Իրանին տրամադրել է տնտեսական, տեխնոլոգիական և երկակի նշանակության աջակցություն՝ օգնելով Թեհրանին մեղմել պատժամիջոցների ազդեցությունն ու պահպանել ռազմարդյունաբերական ներուժը։ Չինական մասնավոր ընկերությունները տրամադրել են արբանյակային պատկերահանման, հսկողության, նավարկության և էլեկտրոնային պատերազմի հետ կապված տեխնոլոգիաներ։ Դատաքննական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Իրանը իր անօդաչուներում օգտագործում է չինական բաղադրիչներ, այդ թվում՝ սենսորներ, կիսահաղորդիչներ, լարման փոխակերպիչներ և շարժիչներ, իսկ Պեկինը Իրանին հասանելիություն է տվել իր BeiDou արբանյակային նավարկության համակարգին։ Չինաստանի հետ կապված մատակարարումները ներառել են հրթիռների արտադրության մեջ կիրառվող նյութեր, իսկ Իրանը, ըստ հաղորդումների, փորձել է ձեռք բերել չինական արտադրության ՄԱՆՓԱԴՍ (MANPADS) շարժական զենիթահրթիռային համալիրներ, այդ թվում՝ QW-12 և FN-16 համակարգերը։

Վերջին ապացույցները գալիս են Ջիբութիից։ Չինաստանը զգալիորեն արդիականացրել է Ջիբութիում իր միակ պաշտոնապես ճանաչված արտասահմանյան ռազմաբազան։ Արբանյակային պատկերները ցույց են տալիս, որ 2024 թվականից ի վեր տեղադրվել են նոր ալեհավաքներ, արբանյակային կապի սարքավորումներ և երկու նոր կապի համալիր։ Այս արդիականացումները Պեկինին տարածաշրջանում «ավելի շատ աչքեր» են տալիս և ուժեղացնում են նրա հետախուզական, հսկողության և դիտարկման կարողությունները։

Կարևոր է, որ այս օբյեկտը տեղակայված է Բաբ էլ-Մանդեբի ռազմավարական նեղուցի մոտ՝ որը Կարմիր ծովը կապում է Ադենի ծոցի հետ։ Ամերիկյան, ֆրանսիական, իտալական և ճապոնական ռազմաբազաներին մոտ լինելը Պեկինին հնարավորություն է տալիս այդ դիրքից վերահսկել տարածաշրջանում ընթացող ակտիվությունը։

Սա առավել նշանակալից է դառնում այն պայմաններում, երբ հութիներն ուժգնացրել են իրենց հարձակումները և ծովային հաղորդակցության խաթարումը տարածաշրջանում՝ հատկապես Մոխան և Փերիմ կղզին գրավելուց հետո։ Սաուդյան Արաբիան հութիների կողմից ենթարկվում է ավելի մեծ հարվածի։ Կարմիր ծովի շուրջ անվտանգության վիճակի վատթարացման և Հորմուզի նեղուցում նույնպես անկայունության պայմաններում ավելի լայն ծովային միջանցքի կարևորությունն աճել է։

Չինաստանի՝ Եգիպտոսի հետ ընդլայնվող ներգրավվածությունը նույնպես այս ավելի լայն պատկերի մի մասն է։ 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-2-ին Չինաստանի նախագահ Սի Ծզինպինը տասնամյակի ընթացքում առաջին անգամ այցելեց Եգիպտոս։ Այցի ընթացքում Պեկինն ու Կահիրեն պայմանավորվեցին խորացնել իրենց ռազմավարական գործընկերությունը, իսկ Չինաստանը նաև ընդլայնեց իր տնտեսական ներգրավվածությունը Սուեզի ջրանցքի տնտեսական գոտու շուրջ։ Չինական ներդրումները արդեն կապված են ջրանցքի տարածաշրջանի հետ՝ այնտեղ գործում են հարյուրավոր չինական ընկերություններ։

Եգիպտոսը զբաղեցնում է աշխարհագրական առանցքային դիրք։ Սուեզի ջրանցքը կապում է Կարմիր ծովը Միջերկրականի հետ և մնում է աշխարհի ամենակարևոր առևտրային ուղիներից մեկը։ Ջրանցքի շուրջ Չինաստանի ընդլայնվող տնտեսական ներկայությունը՝ զուգորդված Ջիբութիում նրա ռազմական և հետախուզական ենթակառուցվածքի հետ, Պեկինին տալիս է ռազմավարական հենակետ, որը ձգվում է Ադենի ծոցից և Կարմիր ծովից մինչև Սուեզի ջրանցք և Միջերկրական ծով։

Այս ճարտարապետության շրջանակում օգտակար է դարձել նաև Պակիստանը։ Այն Չինաստանին ապահովում է ցամաքային ուղի դեպի Մերձավոր Արևելք, իսկ Պեկինի հետ նրա ռազմական հարաբերությունները Չինաստանին տալիս են կայացած պաշտպանական-արդյունաբերական և լոգիստիկ գործընկեր։

Այս ավելի լայն պատկերի մեջ տեղավորվում է նաև Ռուսաստանը։ Ուկրաինական պատերազմի ընթացքում Մոսկվան տնտեսապես և տեխնոլոգիապես գնալով ավելի կախված է դարձել Պեկինից։ Չինաստանի հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ Պեկինին տալիս են ևս մեկ անուղղակի ուղի, որի միջոցով այն կարող է ազդել հակամարտության վրա։

Արդյունքում ձևավորվում է ավելի լայն էկոհամակարգ, որտեղ Չինաստանը պարտադիր չէ, որ ինքնուրույն մղի յուրաքանչյուր ճակատամարտ։ Սա Չինաստանին թույլ է տալիս մեծացնել իր ազդեցությունը՝ առանց իրեն ենթարկելու նույն մակարդակի ռիսկի։

Թեև Պեկինը հաճախ խոսում է երկխոսության, դիվանագիտության, ինքնիշխանության և խաղաղ կարգավորման լեզվով, միաժամանակ ընդլայնում է ենթակառուցվածքներ, որոնք նրան լծակներ են տալիս տեղում ընթացող իրադարձությունների նկատմամբ։

Չինաստանի նպատակը ավելի մեծ է, քան Իրանին աջակցելը։ Պեկինը ցանկանում է վերաձևել ուժերի հավասարակշռությունը և նվազեցնել ամերիկյան վաղեմի հետքը Մերձավոր Արևելքում։ Մինչ Միացյալ Նահանգները հակամարտության վրա ծախսել է զգալի ռազմական ու դիվանագիտական ռեսուրսներ, Չինաստանը խաղում է ավելի երկար խաղ՝ օգտագործելով ներկայիս անկայունությունը իր հնարավորություններն ընդլայնելու համար՝ սպասելով, որ տարածաշրջանային հավասարակշռությունը կփոխվի։