Եվրամիությունը քայլեր է ձեռնարկում «Մուսուլման եղբայրների» դեմ, բայց կանե՞ն դա անդամ պետությունները
Ստրասբուրգի քվեարկությունը քաղաքական հենարան է տալիս խիստ միջոցառումների, սակայն ահաբեկչական ցուցակագրումն ու ֆինանսավորման դադարեցումը դեռ կախված են 27 կառավարություններից։
Հոլի ՄաքՔեյը պատերազմների և մարդասիրական թեմատիկայի վրա մասնագիտացած միջազգային թղթակից և հեղինակ է Only Cry for the Living: Memos from Inside the ISIS Battlefield («Լացիր միայն ողջերի համար․ գրառումներ ԻՊ-ի մարտադաշտից»), Afghanistan: The End of the US Footprint and Rise of the Taliban Rule («Աֆղանստան․ ԱՄՆ ներկայության ավարտը և «Թալիբանի» իշխանության վերելքը») և The Dictator’s Wife («Բռնապետի կինը») գրքերի։
Եվրոպական խորհրդարանը արել է այն, ինչին Վաշինգտոնը վերջին մեկ տարում դրդում էր իր դաշնակիցներին։ Այն Եվրոպայի կառավարություններին հորդորել է «Մուսուլման եղբայրներին» դիտարկել որպես անվտանգության խնդիր, այլ ոչ թե որպես արտաքին քաղաքականության հետաքրքրաշարժ երևույթ։
2026 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Ստրասբուրգում պատգամավորներն ընդունեցին բանաձև, որը կոչ է անում Եվրամիությանը մշակել «իսլամիստական ներթափանցման» (Islamist entryism) դեմ պայքարի ռազմավարություն և հորդորում է անդամ պետություններին գնահատել՝ արդյոք «Մուսուլման եղբայրների» հետ կապված անձինք ու կազմակերպությունները պետք է ընդգրկվեն միության ահաբեկչական ցուցակում։ Քվեարկության արդյունքը 381 կողմ, 167 դեմ, 15 ձեռնպահ էր։ Տեքստը կենտրոնաաջ Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության՝ խորհրդարանի ամենամեծ խմբակցության համար պատրաստել է ֆրանսիացի պատգամավոր Սելին Իմարը (Céline Imart), իսկ Եվրոպական պահպանողականներ և ռեֆորմիստներ խմբակցությունը քվեարկության օգտին ակտիվ լոբբինգ է արել։
Փաստաթուղթը քաղաքական կշիռ ունի, բայց իրավական ուժ՝ ոչ։ Այն ոչ մի կառավարության չի պարտավորեցնում գործել, և դրան չի հետևել որևէ ծախսային որոշում։ Ահաբեկչական ցուցակագրումը կպահանջի ազգային դատական կամ վարչական մարմնի որոշում և Եվրամիության խորհրդում անդամ պետությունների միաձայն աջակցությունը։ Հենց այնտեղ է այժմ տեղափոխվում պայքարը։
Թրամփի վարչակազմն այնտեղ հասել է առաջինը։ Նրա արշավը սկսվել է 2025 թվականի նոյեմբերի գործադիր հրամանագրով, իսկ հունվարին ֆինանսների և պետական դեպարտամենտները ցուցակագրել են «Մուսուլման եղբայրների» եգիպտական, հորդանանյան և լիբանանյան մասնաճյուղերը՝ մեղադրելով նրանց ՀԱՄԱՍ-ին աջակցելու մեջ։ Սուդանյան մասնաճյուղն ավելացվել է 2026 թվականի մարտին։
Այնուհետև ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը հասել է հենց Եվրոպա՝ հունվարին պատժամիջոցներ կիրառելով Մեծ Բրիտանիայում բնակվող ակտիվիստ Զահեր Բիրավիի (Zaher Birawi) նկատմամբ, իսկ հուլիսին՝ Մահմուդ ալ-Աբյարիի դեմ, որին Ռոբին Սիմքոքսի (Robin Simcox)՝ ահաբեկչության դեմ պայքարի ոլորտի հետազոտողի ուսումնասիրության համաձայն, բնութագրել է որպես «Մուսուլման եղբայրների» Գլխավոր քարտուղարության գլխավոր քարտուղար։ Բիրավին մերժում է մեղադրանքները, իսկ ալ-Աբյարին իր ցուցակագրումն անվանել է կեղծ։
Փարիզը գործել է զուգահեռաբար։ Ֆրանսիայում «Մուսուլման եղբայրների» ազդեցության մասին կառավարության պատվերով պատրաստված 2025 թվականի զեկույցից հետո Ազգային ժողովը հունվարին ընդունել է իր բանաձևը՝ խնդրելով Եվրամիությանը ցուցակագրել շարժումը։ Ստրասբուրգի քվեարկությունից օրեր անց նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ արաբական և աֆրիկյան հարցերով ավագ խորհրդական Մասադ Բուլոսը հրապարակայնորեն ողջունել է այն։
Եվրոպական հետախուզական ծառայությունները տարիներ շարունակ նկարագրել են «Մուսուլման եղբայրների» ներկայությունը մայրցամաքում։ Ավստրիայի, Բելգիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Նիդերլանդների, Իսպանիայի և Շվեդիայի անվտանգության ծառայությունների հրապարակային գնահատականների՝ 2023 թվականի ժողովածուն արձանագրել է լայն համաձայնություն՝ գաղտնի, հիերարխիկ ներքին կորիզ, թաքցվող անդամակցություն և պաշտոնապես անկախ մզկիթների, բարեգործական կազմակերպությունների, ուսանողական խմբերի և երիտասարդական կառույցների օղակ։ Գերմանիայի Հյուսիսային Ռեյն-Վեստֆալիա երկրամասի ներքին հետախուզության գրասենյակն այդ ռազմավարությունն անվանում է «իսլամացում ներքևից»։
Սակայն նույն ծառայությունները չեն հասել նրան, որ շարժումը ահաբեկչական անվանեն։ Ոչ մի եվրոպական պետություն այն չի ցուցակագրել, իսկ ժողովածուի հեղինակ Լորենցո Վիդինոն (Lorenzo Vidino) այն համարում է ոչ բռնի, թեև խնդրահարույց։ Նույնիսկ Ֆրանսիայի ներքին գործերի նախարար Լորան Նունյեսը հունվարին զգուշացրել է պատգամավորներին, որ «Մուսուլման եղբայրները» ահաբեկչական շարժում չեն։ «Խնդրահարույցի» և «ահաբեկչականի» միջև եղած հեռավորությունն էլ հենց այն է, որտեղ Խորհուրդը դժվարության է բախվելու։ Ահաբեկչական ցուցակագրումները պետք է դիմանան դատական վերանայմանը, իսկ եվրոպական դատարաններն արդեն չեղարկել են ցուցակագրումներ, երբ դրանք հիմնված են եղել մամուլի հաղորդումների, այլ ոչ թե ազգային մարմինների որոշումների վրա։
Ֆինանսներն այն ոլորտն են, որտեղ տեքստը կարող է ամենավաղ ազդեցությունն ունենալ։ Պատգամավորները ցանկանում են, որ Հանձնաժողովը դադարեցնի դրամաշնորհները «Մուսուլման եղբայրների» հետ կապված խմբերին և հրապարակայնացնի նման խմբերի արտասահմանյան ֆինանսավորումը։ Նրանք առանձնացնում են նաև Եվրոպական մուսուլման երիտասարդական և ուսանողական կազմակերպությունների ֆորումը (Forum of European Muslim Youth and Student Organizations)՝ Բրյուսելում գործող ցանց, որը ստեղծվել է 1996 թվականին, պատրաստում է երիտասարդ ակտիվիստների և արշավներ է իրականացնում հակամուսուլմանական խտրականության դեմ։ Բանաձևը կոչ է անում Եվրոպական մուսուլման երիտասարդական և ուսանողական կազմակերպությունների ֆորումին զրկել Եվրամիության ինստիտուցիոնալ հանդիպումներին մասնակցելու հնարավորությունից և հեռացնել այն Թափանցիկության ռեգիստրից՝ Եվրամիության գրանցված լոբբիստների տվյալների բազայից։ Խումբը վաղուց հերքում է «Մուսուլման եղբայրների» հետ որևէ կապ։
Չեխ պատգամավոր Տոմաշ Զդեխովսկին՝ Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության բյուջետային վերահսկողության հարցերով խոսնակը, հոկտեմբերի 8-ի քվեարկությունից առաջ պահանջը ձևակերպել է ուղղակիորեն. «Մենք պետք է իմանանք, թե ով է ստանում ԵՄ գումարը, որքան և որ ծրագրերի միջոցով»։
Վաշինգտոնում որոշ վերլուծաբաններ դրանում տրանսատլանտյան համագործակցության հնարավորություն են տեսնում։ Մի think tank-ի առաջարկով՝ պետական և ֆինանսների դեպարտամենտները պետք է եվրոպական իշխանությունների հետ հաստատեն տեղեկատվության մշտական փոխանակում՝ կասկածելի ֆինանսական հոսքերի, ղեկավարության և միջնորդների վերաբերյալ։
Դիմադրությունը հիմնականում եկել է սոցիալ-դեմոկրատներից, Կանաչներից և Ձախերից, մինչդեռ ցենտրիստական Renew խմբակցությունն աջակցել է տեքստին։ Քննադատները պնդում են, որ տեքստը «Մուսուլման եղբայրներից» շատ ավելի հեռու է գնում՝ ընդգրկելով մուսուլմանական քաղաքացիական և հակառասիստական կազմակերպություններն ավելի լայնորեն։ Մալթացի լեյբորիստ պատգամավոր Ալեքս Աջուս Սալիբան պնդել է, որ թեև բանաձևը կրում է «Մուսուլման եղբայրների» անունը, դրա բովանդակությունը տարածվում է իսլամական միավորումների շատ ավելի լայն շրջանակի վրա։ Կարծիքի հոդվածներից մեկը քվեարկությունը ներկայացրել է որպես ապացույց, որ Եվրոպայի կենտրոնաաջը մուսուլմաններին վերաբերող հարցերում շեղվում է դեպի ծայրահեղ աջը։
Իմարը փորձել է պատասխանել այդ մեղադրանքին՝ պնդելով, որ հավատքն ու քաղաքական գաղափարախոսությունը պետք է տարանջատվեն։ Եվրոպական պահպանողականներ և ռեֆորմիստներ խմբակցության բելգիացի պատգամավոր Ասիտա Կանկոն ներկայացրել է նման փաստարկ՝ պնդելով, որ քաղաքական իսլամիզմին հակադրվելը պաշտպանում է սովորական մուսուլմաններին ֆունդամենտալիստական ճնշումից, այլ ոչ թե թիրախավորում նրանց։
Սիմքոքսի խորհուրդը եվրոպական կառավարություններին սկսվում է հետախուզությունից։ Նրա խոսքով՝ յուրաքանչյուր երկրի անվտանգության ծառայությունները պետք է պարզեն, թե ովքեր են իրենց երկրում «Մուսուլման եղբայրների» ցանցին պատկանում, և այդ պատկերը փոխանցեն հարևաններին ու Վաշինգտոնին։ Բարեգործական կազմակերպությունները, որոնք ծառայում են որպես ՀԱՄԱՍ-ի համար միջոցներ հայթայթելու ճակատ, պետք է փակվեն։ Իսկ ակտիվիստների շատ ավելի մեծ խմբի համար, որոնք ահաբեկչության մասին օրենքներ չեն խախտում, նա կոչ է անում առանձին ծրագիր մշակել՝ նրանց ուղերձին և հավաքագրմանը հակազդելու համար։
Հենց այդ վերջին բաղադրիչը կարող է ամենակարևորը լինել։ Եվրոպան երկու տասնամյակ վիճել է այն մասին՝ արդյոք «Մուսուլման եղբայրները» ահաբեկչական շարժում են, բանավեճ, որը փաստերը երբեք չեն հանգուցալուծել։ Ավելի պատասխանելի հարցն այն է՝ արդյոք «Մուսուլման եղբայրների» հետ կապված կառույցները պետք է օգտվեն հանրային միջոցներից և վայելեն արտոնյալ մուտք դեպի այն ինստիտուտները, որոնց վրա ձգտում են ազդել։
Ստրասբուրգը տվել է իր պատասխանը։ Թե արդյոք 27 կառավարությունները, որոնք վերահսկում են և՛ դրամապանակը, և՛ ահաբեկչական ցուցակը, կհամաձայնեն փակել այդ դուռը, բոլորովին այլ հարց է։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)