Հունաստանի եգիպտական երկընտրանքը
Աթենքի համար Կահիրեի հետ համագործակցությունը կենսական է, ինչը դժվարացնում է տարաձայնությունների կառավարումը, մասնավորապես՝ Սինայի Սուրբ Կատարինե վանքի կարգավիճակի շուրջ վեճում
Եգիպտոսը դարձել է Արևելյան Միջերկրականում Հունաստանի ամենակարևոր գործընկերներից մեկը։ Աթենքը հենվում է Կահիրեի հետ համագործակցության վրա՝ ծովային սահմանների, էներգետիկայի, Լիբիայի, միգրացիայի և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերում։ Այդ կախվածությունը, սակայն, դժվարացնում է Եգիպտոսի հետ տարաձայնությունների կառավարումը։ Սինայում գտնվող Սուրբ Կատարինե վանքի կարգավիճակի շուրջ շարունակվող վեճը ցույց է տալիս, թե ինչու։
Հունաստանը ցանկանում է պաշտպանել վանքի գույքային և ինստիտուցիոնալ իրավունքները՝ թույլ չտալով, որ հարցը վնասի այն հարաբերություններին, որոնք սպասարկում են շատ ավելի լայն ռազմավարական շահեր։ Հարցը մնաց չլուծված, երբ վարչապետ Կիրյակոս Միցոտակիսը 2026 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Էլ-Ալամեյնում հանդիպեց Եգիպտոսի նախագահ Աբդել Ֆաթթահ էլ-Սիսիին։ Նրանց հանդիպումը, որին հաջորդեց եռակողմ գագաթնաժողովը Կիպրոսի նախագահ Նիկոս Խրիստոդուլիդիսի մասնակցությամբ, վերահաստատեց համագործակցությունը այն բազմաթիվ ուղղություններով, որոնք Եգիպտոսը կարևոր են դարձնում Աթենքի համար։
Սուրբ Կատարինեի վանքը դարձել է փորձաքար այն բանի, թե ինչպես է Հունաստանը կառավարում այդ հարաբերությունները։ Եգիպտական դատարանի՝ 2025 թվականի մայիսի 28-ի որոշումը Հունաստանում մտահոգություններ առաջացրեց վանքի գույքային իրավունքների և իրավական կարգավիճակի շուրջ։ Այդ ժամանակից ի վեր Աթենքն ու Կահիրեն փորձել են համաձայնության գալ, և բանակցությունները շարունակվել են ամռան ընթացքում։ Միցոտակիսը հարցը կրկին բարձրացրեց Սիսիի հետ Էլ-Ալամեյնում։
Նույն օրը Եվրոպական միությունում Եգիպտոսի դեսպան Ահմեդ Աբու Զեյդը Բրյուսելում՝ դեսպանի նախաձեռնությամբ, հանդիպեց Եվրոպական խորհրդարանի հույն պատգամավոր Նիկոլաս Ֆարանդուրիսին։ Ֆարանդուրիսը պնդեց վանքի կարգավիճակի և ինստիտուցիոնալ իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտությունը՝ միաժամանակ ընդգծելով, որ հարցը պետք է լուծվի՝ առանց թուլացնելու Հունաստանի և Եգիպտոսի միջև ռազմավարական հարաբերությունները։
Վեճի կարգավորման հարցում Աթենքի մոտեցումն արտացոլում է ավելի լայն սահմանափակում։ Հունաստանը շահագրգռված է վանքի իրավունքների ապահովմամբ, սակայն Կահիրեի հետ առճակատումը կարող է ազդել ավելի մեծ ռազմավարական կշիռ ունեցող հարցերում համագործակցության վրա։
Դրանցից մեկը ծովային սահմաններն են։ Հունաստանն ու Եգիպտոսը 2020 թվականին մասնակիորեն սահմանազատեցին իրենց բացառիկ տնտեսական գոտիները։ Այդ համաձայնագիրն ամրապնդեց Հունաստանի դիրքերը, երբ Աթենքը վիճարկում էր Թուրքիայի՝ Լիբիայի հետ 2019 թվականի համաձայնագրով ձևավորված ծովային պահանջները։ Էլ-Ալամեյնում Հունաստանը, Եգիպտոսը և Կիպրոսը կրկին աջակցեցին ծովային սահմանազատմանը՝ միջազգային իրավունքին և ՄԱԿ-ի Ծովային իրավունքի մասին կոնվենցիային համապատասխան։
Էներգետիկան հարաբերությունները է՛լ ավելի է կարևորել։ Ծրագրվող GREGY միջմիակցիչը նախատեսվում է, որ Եգիպտոսում արտադրված էլեկտրաէներգիան կհասցնի Հունաստան և եվրոպական շուկաներ։ Եգիպտոսը կարող է նաև մշակել Կիպրոսի բնական գազը՝ Եվրոպա արտահանելու համար։ Այս ծրագրերը Աթենքին, Կահիրեին և Նիկոսիային գործնական պատճառներ են տալիս պահպանելու համագործակցությունը և կարող են ամրապնդել Եգիպտոսի դերը Եվրոպայի էներգետիկ ցանցում։
Լիբիան Աթենքի համար ևս մեկ պատճառ է Կահիրեին մոտ պահելու։ Թուրքիան այնտեղ պահպանում է ռազմական և քաղաքական ներկայություն և շարունակում է պաշտպանել Տրիպոլիի հետ 2019 թվականի իր ծովային համաձայնագիրը։ Եգիպտոսը Լիբիայում ունի իր անվտանգության շահերը և զգալի ազդեցություն։ Ուստի Հունաստանին անհրաժեշտ է պարբերական համակարգում Կահիրեի հետ, քանի դեռ ձգտում է պաշտպանել իր ծովային շահերը և զարգացնել Լիբիայի հետ սեփական երկխոսությունը։
Հաշվարկին ավելանում է Թուրքիայի՝ Եգիպտոսի հետ բարելավվող հարաբերությունը։ Կահիրեն և Անկարան տարիների մրցակցությունից հետո վերականգնել են դիվանագիտական հարաբերությունները և ընդլայնել համագործակցությունը։ Եգիպտոսը չի հրաժարվել Հունաստանի հետ իր գործընկերությունից, և Էլ-Ալամեյնի գագաթնաժողովը ցույց տվեց, որ համընկնող դիրքորոշումների կարևոր ոլորտներ պահպանվում են։ Սակայն Աթենքն այլևս չի կարող ենթադրել, թե Եգիպտոսի և Թուրքիայի միջև լարվածությունն ինքնաբերաբար կգործի Հունաստանի օգտին։
Միգրացիան և Եվրոպական միության հետ հարաբերությունները գործընկերությանը ևս մեկ հարթություն են ավելացնում։ Հունաստանն ու Կիպրոսը աջակցել են Եգիպտոսի հետ Եվրոպայի ավելի սերտ ներգրավվածությանը, իսկ Կահիրեն կարևոր դեր է խաղում դեպի Եվրոպա տանող միգրացիոն ուղիների կառավարման հարցում։ Արդյունքում Աթենքը Եգիպտոսի հետ գործ ունի և՛ որպես երկկողմ գործընկերոջ, և՛ իր ավելի լայն եվրոպական քաղաքականության շրջանակում։
Վաշինգտոնի համար կարևոր է, որ վեճը կարող է խաթարել հարաբերությունները Արևելյան Միջերկրականում։ Հունաստանը, Եգիպտոսը և Կիպրոսը համագործակցում են էներգետիկայի, ծովային անվտանգության և տարածաշրջանային կայունության ուղղություններով՝ Եվրոպան, Հյուսիսային Աֆրիկան և Մերձավոր Արևելքը կապող տարածքում։
Էլ-Ալամեյնի գագաթնաժողովը ցույց տվեց, որ ո՛չ Հունաստանը, ո՛չ Եգիպտոսը չեն ցանկանում, որ վանքի շուրջ վեճը որոշի նրանց հարաբերությունների օրակարգը։ Սակայն Աթենքի համար Սուրբ Կատարինեի վանքը բացահայտում է անփոխարինելի գործընկերության ավելի դժվար կողմը։ Եգիպտոսի կարևորությունը Հունաստանին ծանրակշիռ պատճառներ է տալիս պահպանելու հարաբերությունները, բայց միաժամանակ սահմանափակում է, թե որքան ազատ կարող է Աթենքն արձագանքել, երբ նրանց շահերը տարբերվում են։ Այդ լարվածությունը կառավարելը՝ միաժամանակ պաշտպանելով հունական շահերը, Կահիրեին մոտ պահելու գինն է։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)