Ինչպե՞ս մեկնաբանեց Թուրքիան ԱՄՆ պետքարտուղարի՝ Աթենքից հնչեցրած ուղերձները

Աթենք կատարած այցի ընթացքում ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն 2026 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Պնիքսում՝ Ակրոպոլիսի դիմաց, ոգեշունչ ելույթ ունեցավ՝ ընդամենը մի քանի մետր հեռավորության վրա այն վայրից, որտեղ Պողոս առաքյալը Ավետարանը քարոզել է հին աթենացիներին։ Ամերիկացի պետքարտուղարը Հունաստանը դրեց Արևմուտքի պատմական ժառանգության և ժամանակակից ռազմավարական համագործակցության կիզակետում։

Ռուբիոն հին Հունաստանի օրինակով հիմնավորեց Թրամփի վարչակազմի պատկերացումը ազգային հզորության, ինքնիշխանության և Արևմուտքի վերածննդի մասին։ Նա հունական ավանդույթը կապեց պարտքի զգացման, գերազանցության ու սեփական հայրենիքը պաշտպանելու պատրաստակամության հետ։ Նա Հունաստանը ներկայացրեց որպես դաշնակցի օրինակ և կոչ արեց Եվրոպային հետևել նրա օրինակին։ Պարզ ասած՝ Ռուբիոն Աթենքը ներկայացրեց որպես գործընկեր, որն առաջարկում է լուծումներ պաշտպանության, էներգետիկայի և սահմանների կառավարման ոլորտներում։

Դրանով անուղղակի ուղերձ հղվեց Թուրքիային։ ԱՄՆ-ն ճանաչում է Հունաստանի արժեքն ինքնին, և ոչ միայն որպես Անկարային հակակշիռ։ Դա նաև ցույց է տալիս, որ աշխարհագրությունն ու զինված ուժերի մեծությունը բավարար չեն բացառիկ արտոնյալ վերաբերմունք ապահովելու համար։ Հունաստանը հաստատել է իր վստահելիությունը, իսկ էներգետիկ և պաշտպանական գործընկերություններին նրա մասնակցությունը ստեղծում է այլընտրանքներ, որոնք սահմանափակում են Թուրքիայի՝ իրեն որպես անփոխարինելի միջնորդ ներկայացնելու հնարավորությունը։

Հունաստանի և Կիպրոսի միջև էլեկտրաէներգետիկ միացման մալուխը այս հարաբերությունների գործնական փորձաքարն է։ Համատեղ մամուլի ասուլիսի ժամանակ Ռուբիոն աջակցություն հայտնեց էներգետիկ ծրագրերի հաջողությանը, սակայն խուսափեց Թուրքիայի հետ հրապարակային առճակատումից՝ զգայուն հարցերը թողնելով փակ դիվանագիտական քննարկումների համար։

Kathimerini-ին Ալեքսիս Պապախելասին (Alexis Papachelas) տված հարցազրույցում Ռուբիոն ավելի բացահայտ էր։ Նա հունա-թուրքական հակամարտությունը որակեց աներևակայելի և ներկայացրեց մալուխի հարցով դիվանագիտական ներգրավման ծրագրերը։ Վաշինգտոնը գիտակցում է, որ ծրագիրը ծառայում է նաև իր շահերին։ Սակայն հակամարտությունը կանխելը պետք է նշանակի կանխել այն հարկադրանքը, որը հակամարտություն է առաջացնում։ Հակառակ դեպքում հանգստության պահպանումը կարող է ի վերջո պարգևատրել հենց այն դերակատարին՝ Թուրքիային, որը սպառնում է խախտել այն։

Այն, թե ինչպես թուրքական լրատվամիջոցները լուսաբանեցին այցը, ցույց է տալիս, որ Անկարան ստացել է ուղերձը։

Hürriyet-ը Ռուբիոյին ներկայացրեց որպես Աթենքի վերջին հույսը Անկարայի դեմ։ Milliyet-ը կենտրոնացավ ամերիկացի պետքարտուղարի՝ Հունաստանին ուղղված գովեստների վրա, մինչդեռ կառավարամետ Türkiye-ն արդեն հոկտեմբերի 5-ին փորձել էր հունական ռազմավարությունը ներկայացնել որպես ձախողում՝ ընդգծելով Թուրքիայի պաշտպանական արդյունաբերությունը և Անկարայի եվրոպական գործընկերությունները։ Haber-ը և Cumhuriyet-ը ուշադրությունը տեղափոխեցին ցույցերի վրա՝ Ռուբիոյին ցուցաբերված ընդունելությունը ներկայացնելով որպես մեծ ցնցում։ Ազգայնական Aydınlık-ը ԱՄՆ-Հունաստան առանցքի ամրապնդումը որակեց որպես Թուրքիայի դեմ ուղղված քայլ և Ուղղահայաց միջանցքը կապեց Թուրքիայի էներգետիկ ազդեցության նվազման հետ։

Առավել խոսուն է Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի հետախուզության վարչության նախկին պետ Գյուրսել Թոքմաքօղլուի (Gürsel Tokmakoğlu) վերլուծությունը The Independent-ի թուրքական հրատարակությունում։ Նա ելույթը տարանջատեց հակաթուրքական դոկտրինից, սակայն գնահատեց, որ ավելի լայն գործընկերությունը սահմանափակում է Թուրքիայի սակարկման առավելությունները։ Թուրքական մամուլի արձագանքները հստակ ցույց են տալիս, թե որքան են այցն ու ելույթը մտահոգել Անկարային, մանավանդ որ Ռուբիոյի շրջագայությունը չէր ներառում կանգառ Թուրքիայում։

Այդուհանդերձ, պատկերն ունի նաև մեկ այլ կողմ։ Պնիքսում Ռուբիոյի ելույթի օրը երկու զինված F-16, մեկ CN-235 և երեք անզեն թուրքական անօդաչու սարք հունական ազգային օդային տարածքի չորս խախտում և Աթենքի թռիչքային տեղեկատվական շրջանում օդային երթևեկության կանոնների երեք խախտում կատարեցին՝ նախորդ օրը տեղի ունեցած օդային տարածքի 15 խախտումից հետո։ ԱՄՆ-ը պետք է լրջորեն վերաբերվի այս վարքագծին։ Երբ թուրքական օդանավերը խախտում են հունական օդային տարածքը, մինչ ամերիկացի պետքարտուղարը Աթենքում է, Վաշինգտոնը չի կարող անտարբեր մնալ այդ արձագանքի նկատմամբ։

Ռուբիոն խոսեց ինքնիշխանության և վստահելի դաշինքների մասին։ Թուրքիայի սադրիչ օդային տարածքի խախտումները Հունաստանի դեմ՝ ամերիկացի բարձրաստիճան դիվանագետի այցի օրը, ամենևին վստահություն չեն ներշնչում նրա վստահելիության առումով։ Դրանք հստակ ամրապնդում են այն փաստարկը, որ Անկարան մտադիր չէ հրաժարվել Էգեյան և Արևելյան Միջերկրական ծովերում իր վերանայողական քաղաքականությունից ու ապօրինի պահանջներից, որոնք մարմնավորված են իր «Կապույտ հայրենիք» դոկտրինում և Թուրքիա-Լիբիա փոխըմբռնման հուշագրում։