Եթե Սոմալիլենդը պետք է վերամիավորվի Սոմալիին, ապա Ջիբութին նույնպե՞ս պետք է վերադառնա
Իրականում Սոմալիլենդի ինքնակառավարումը լավագույնն է, ինչ երբևէ տեղի է ունեցել Ջիբութիի հետ։
Մայքլ Ռուբինը մասնագիտացած է Իրանի, Թուրքիայի և Աֆրիկայի եղջյուրի հարցերում։ Նրա կարիերան ներառում է աշխատանք Պենտագոնում՝ որպես պաշտոնյա, դաշտային փորձառություն Իրանում, Եմենում և Իրաքում, ինչպես նաև շփումներ «Թալիբանի» հետ մինչև սեպտեմբերի 11-ը։ Պարոն Ռուբինը ներդրում է ունեցել նաև ռազմական կրթության ոլորտում՝ ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի և ծովային հետևակի ստորաբաժանումներին դասավանդելով տարածաշրջանային հակամարտությունների և ահաբեկչության մասին։ Նրա գիտական աշխատանքները ներառում են մի շարք կարևոր հրապարակումներ, այդ թվում՝ “Dancing with the Devil” («Պարելով սատանայի հետ») և “Eternal Iran” («Հավերժական Իրան»)։ Ռուբինը Յեյլի համալսարանում ստացել է պատմության դոկտորի և մագիստրոսի աստիճաններ, ինչպես նաև կենսաբանության բակալավրի աստիճան։
2026 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Օհայո նահանգի Յանգսթաուն քաղաքում կայացած հանրահավաքում ելույթ ունենալիս նախագահ Դոնալդ Թրամփը Սոմալիլենդն անվանեց «բոլորովին այլ երկիր»։ Դա կանխամտածված հայտարարություն էր և Սոմալիլենդի նախագահ Աբդիրահման Մոհամեդ Աբդուլլահի «Իռոյի» օրոք քաղաքական զարգացումների ուղղակի հետևանք։
Կուլիսներում ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտը դիմադրում է ԱՄՆ քաղաքականությունը վերանայելու վերաբերյալ Կոնգրեսի կոչերին։ Եթովպիայում ԱՄՆ դեսպան Էրվին Մասինգան (Ervin Massinga) աֆրիկացիներին հորդորել է անտեսել Թրամփի մեկնաբանությունները։ 2026 թվականի մայիսին Պետական դեպարտամենտը Կոնգրես է ներկայացրել պարտադիր «Զեկույց Կոնգրեսին՝ Սոմալիլենդի հետ Միացյալ Նահանգների առավել արդյունավետ ներգրավման հնարավոր ուղղությունների մասին» փաստաթուղթը։ Զեկույցը կրկնել է Պետական դեպարտամենտի «Մեկ Սոմալի» քաղաքականությունը։ «Միացյալ Նահանգները ճանաչում է Սոմալիի Դաշնային Հանրապետության ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը, որը ներառում է Սոմալիլենդի տարածաշրջանը»,- հայտարարում է այն։
2026 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Ջիբութիի արտաքին գործերի նախարար Աբդուլկադեր Հուսեին Օմարը Պեկինում հանդիպել է իր չինացի գործընկեր Վան Իի հետ և հրապարակել համատեղ կոմյունիկե, որը վերահաստատում է Սոմալիի տարածքային ամբողջականության՝ Չինաստանի կողմից ճանաչումը։
Իրավական առումով Պեկինը սխալվում է։ Նույնիսկ Աֆրիկյան միությունը ճանաչել է, որ իր կանոնադրության տառին համապատասխան՝ Սոմալիլենդի անկախության օգտին փաստարկները ուժեղ են։ «Այն փաստը, որ “Սոմալիլենդի և Սոմալիի միությունը երբեք չի վավերացվել”, ինչպես նաև անսարք գործել է 1960-ից 1990 թվականներին, Սոմալիլենդի՝ ճանաչման ձգտումը դարձնում է պատմականորեն եզակի և ինքնարդարացված աֆրիկյան քաղաքական պատմության մեջ»,- եզրակացրել է Աֆրիկյան միության 2005 թվականի փաստահավաք զեկույցը։ Սոմալիլենդի անկախությունը ոչ միայն նախորդել է Սոմալիի անկախությանը, այլև Սոմալիլենդն այժմ ինքն իրեն կառավարել է ավելի երկար, քան երբևէ եղել է ձախողված սոմալիական համադաշնության մաս։
Մոգադիշուի փաստարկի առանցքը, ինչպես նաև Պեկինում, Անկարայում և Դոհայում նրա դաշնակիցների դիրքորոշումը, այն է, որ Սոմալիլենդն անօրինական է, քանի որ գաղութային կազմավորում է՝ գաղութատերությունների կողմից Սոմալիից պոկված։ Սա, իհարկե, պատմական անգրագիտություն է։ Մինչև ֆրանսիացիների, բրիտանացիների և իտալացիների ժամանումը Աֆրիկայի եղջյուր՝ տարածաշրջանը նույնքան բաժանված էր։ Եգիպտական խեդիվությունը, որն ինքը օսմանցիների վասալն էր, վերահսկում էր այն, ինչ այսօր Սոմալիլենդի արևմտյան ափն է, մինչդեռ կլանային առաջնորդները վերահսկում էին Սոմալիլենդի մնացած մասը, ներառյալ դհուլբահանտեների տարածքները։ Աֆարական սուլթանությունները՝ Աուսան, Թաջուրան, Ռահեյտան, Գոբաադը և Բիրուն, գոյություն ունեին ներկայիս Ջիբութիի և Եթովպիայի հարևան շրջանների տարածքում։ Մարջեերտենի սուլթանությունը վերահսկում էր Փունթլենդը, իսկ Հոբյոյի սուլթանությունը՝ ներկայիս Փունթլենդի և Մոգադիշուի միջև ընկած տարածքը։ Գելեդիի սուլթանությունը և Հիրաաբի իմամությունը վերահսկում էին Մոգադիշուից հարավ ընկած ափը։ Այն միտքը, թե Սոմալին միասնական էր իտալական և բրիտանական Սոմալիլենդի ձախողված միությունից առաջ, երևակայություն է։
Բայց եթե Պետական դեպարտամենտը, Չինաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը և Վիլլա Սոմալիան համաձայն են, որ Սոմալիլենդի անջատումը Սոմալիից անվավեր է, ապա ինչո՞ւ նաև չպահանջել, որ Ջիբութին վերամիավորվի Սոմալիին։
Դիտարկենք Ջիբութիի ծագումը. 1862 թվականին Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարությունը պայմանագիր է ստորագրել այցելած աֆարական ցեղապետերի հետ՝ Օբոկի փոքրիկ նավահանգիստը ֆրանսիացիներին վաճառելու մասին։ Այն երկու տասնամյակ մնաց խուլ անկյուն, սակայն այն բանից հետո, երբ բրիտանացիները 1883–85 թվականների չին-ֆրանսիական պատերազմի ֆոնին ֆրանսիական ռազմանավերին մերժեցին ածուխ Ադենի բրիտանական նավահանգստում, Փարիզը որոշեց փոքր գաղութը վերափոխել ածխալցման կայանի։ 1884 թվականին ֆրանսիական կառավարությունը Լեոնս Լագարդին (Léonce Lagarde) նշանակեց Օբոկի կոմենդանտ։ Նա անցավ Թաջուրայի և Գոբաադի սուլթանների, ինչպես նաև գադաբուրսի և իսա կլանների հետ պրոտեկտորատի պայմանագրեր ստորագրելուն։ Մինչ Լագարդը ամրապնդում էր վերահսկողությունը մեկ սոմալիական տարածաշրջանի վրա, բրիտանացիները ավելի հարավ հյուսում էին համաձայնագրերի նմանատիպ ցանց՝ ստեղծելու բրիտանական Սոմալիլենդը։ 1888 թվականին Լագարդը Թաջուրայի ծոցի ափին հիմնեց Ջիբութի քաղաքը՝ օգտվելու բնական նավահանգստից, ապա ստորագրեց համաձայնագիր՝ բրիտանական Սոմալիլենդի հետ սահմանը հաստատելու մասին։ Միայն ավելի ուշ ժամանեցին իտալացիները և սկսեցին ավելի հարավ հենակետեր ստեղծել՝ ի վերջո դրանք միավորելով իտալական Սոմալիլենդի մեջ։
Սոմալիլենդից պահանջել վերամիավորվել Սոմալիին՝ ցանկացած չափանիշով տարօրինակ է։ Սոմալիլենդն ապահովում է իր տարածքի անվտանգությունը, ունի կանոնավոր ընտրություններ և հավաքագրում է իր եկամուտները։ «Ալ-Շաբաբի» վերահսկողությունն աճում է. այն գերիշխում է Մոգադիշուում և ավելի շատ պետական գործառույթ է իրականացնում, քան անվանական կառավարությունը։ Transparency International-ը Սոմալին Հարավային Սուդանի կողքին դասում է որպես աշխարհի ամենակոռումպացված երկիր։ Ոչ մի սոմալիլենդցի իր տունը, բիզնեսն ու գույքը չի հանձնի չընտրված կառավարության վերահսկողությանը, որը չի հարգում օրենքի գերակայությունը։
Ջիբութիի արտաքին գործերի նախարարի՝ Չինաստան մեկնելը, մի երկիր, որին իր կառավարությունը մեծապես վաճառել է Ջիբութիի ինքնիշխանությունը, և Սոմալիլենդից Սոմալիին վերամիավորվելու պահանջ ներկայացնելն առավել ևս տարօրինակ է՝ հաշվի առնելով, թե որքան արհեստական է ինքը՝ Ջիբութին։ Սոմալի ազգայնականներն իրավացի կլինեին հարցնելով՝ ինչո՞ւ պետք է զրկվեն իրենց իրավունքներից այն պատճառով, որ մի երկրորդական շեյխ գրեթե 150 տարի առաջ Ֆրանսիայից ընդունել է 10 000 թալեր։ Եթե պատասխանն այն է, որ համաձայնագրերի սրբությունը կարևոր է, ապա կարևոր են նաև Սոմալիլենդի համաձայնագրերը։ Իրականում Ջիբութին մատնում է Սոմալիլենդի ձգտումները, որովհետև վախենում է սեփական նավահանգստի հետ մրցակցությունից։
Սակայն Ջիբութիի նախագահ Իսմայիլ Օմար Գելլեն սխալ հաշվարկ է անում։ Սոմալիլենդի ինքնակառավարումը լավագույնն է, ինչ երբևէ տեղի է ունեցել Ջիբութիի հետ։ Ջիբութին շահել է Սոմալիլենդի ապահոված անվտանգությունից։ Եթե Մոգադիշուն վերահսկեր Ջիբութիի սահմանի սոմալիլենդյան կողմը, մինչ Էրիտրեան հյուսիսից որս է անում Ջիբութիի վրա, դա մեկ գիշերում կվերջացներ Ջիբութիի վայելած բարգավաճումը։ Հանուն իրենց երկրի՝ Գելլեն և Աբդուլկադերը պետք է աղոթեն, որ Սոմալիլենդը խարխլելու իրենց ջանքերը երբեք չհաջողվեն։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)