Իրանը Արաբական Միացյալ Էմիրություններին թշնամի է համարում ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողքին

Վերջին շրջանում տեղի ունեցած երկու միջադեպ կրկին բորբոքել են Իրանի Իսլամական Հանրապետության դիվանագիտական գրոհը Արաբական Միացյալ Էմիրությունների ուղղությամբ։ Նախ՝ 2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ին էմիրաթցի պաշտոնյա Խալիֆա Շահին Ալ Մարարը նորից առաջ քաշեց իր կառավարության պահանջները Պարսից ծոցի՝ Իրանի վերահսկողության տակ գտնվող երեք կղզիների նկատմամբ։

Իրանի արտգործնախարարի տեղակալ Քազեմ Ղարիբ-Աբադին արձագանքեց՝ ասելով, որ Մեծ և Փոքր Թոնբ կղզիներն ու Աբու Մուսան «Իրանի տիրույթի անբաժանելի մասն են», և խորհուրդ տվեց էմիրաթցիներին փոխարենը «նվիրվածություն ցուցաբերել բարիդրացիական բարյացակամությանը և ընդունել տարածաշրջանի պատմական ու իրավական իրողությունները»։

Սա զգայուն թեմա է, որը նույնիսկ ռեժիմի ընդդիմությունը չի ընդունում։ Շահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավին կղզիները վերցրեց 1971 թվականին՝ բրիտանացիների դուրսբերման ֆոնին։ Նրա՝ աքսորում գտնվող որդին՝ Ռեզա Փահլավին, կրկնել է դրանց նկատմամբ Իրանի ինքնիշխանությունը՝ փոխարենը քննադատելով ռեժիմին այն բանի համար, որ թուլության պատճառով վտանգում է դրանց կորուստը։ Ռեժիմն իր հերթին դրանց նկատմամբ հավակնությունները դիտարկել է որպես իրանական ազգայնականությունը պաշտպանելու հնարավորություն՝ իրեն լեգիտիմացնելու համար։ Այս մարտավարությունը մինչև վերջին պատերազմը նվազող արդյունք էր տալիս, սակայն պատերազմի ընթացքում ռեժիմի հաջողությունը նրան նոր շունչ է տվել։

Այնուհետև՝ 2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ին, Էմիրությունների նախագահ Մոհամեդ բին Զայեդը հաստատեց, որ իր հրավերով Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուն մեկնել է Աբու Դաբի։ Իրանի արտաքին գործերի նախարարությունը հանդես եկավ հայտարարությամբ՝ նախազգուշացնելով, որ «տարածաշրջանի բոլոր երկրները պետք է զգույշ լինեն այնպիսի այցելությունների հետևանքների հարցում, որոնք սպառնում են տարածաշրջանի կոլեկտիվ խաղաղությանն ու անվտանգությանը»։

Ռեժիմի լրատվամիջոցներն էլ միացան արշավին։ Գերագույն ազգային անվտանգության խորհրդին մոտ Nour News-ը հրապարակեց Արաբական Միացյալ Էմիրությունների դեմ մի քանի խմբագրական։ Դրանցից մեկում Իսրայելի՝ «Երկաթե գմբեթը» Էմիրություններում տեղակայելը մատնանշվում էր որպես ապացույց, որ «Աբու Դաբին այսօր պարզապես Իրանի հարավային հարևանը չէ. դա երկիր է, որը ամենազգայուն պահին Իրանի գլխավոր հակառակորդի հետ իր համագործակցությունը բարձրացրել է բացահայտ և գործառնական մակարդակի»։ Նյութում Էմիրությունները ներկայացվում էին որպես «թշնամու» ռազմական բաղադրիչ, որը «անկեղծորեն խոսել է Իրանում քաղաքական փոփոխության մասին»։ Այլ հարթակներ ևս նույն միտքն էին զարգացնում՝ անգամ Արաբական Միացյալ Էմիրությունները կոչելով «օրինական թիրախ»։

Մեկ այլ հոդվածում Էմիրությունները կոչվում էին «կեղծավոր»՝ տարածաշրջանային կայունության մասին խոսելու համար՝ միաժամանակ, Նեթանյահուին հյուրընկալելով, խաթարելով այդ կայունությունը։ Այն եզրափակվում էր հետևյալով. «Եթե Աբու Դաբին իսկապես կայունություն է ուզում, ճանապարհը ... կտանի դեպի վարքի փոփոխություն, տարածաշրջանի նոր իրողությունների ընդունում և տեղական անվտանգային մեխանիզմներին մասնակցություն»՝ այսինքն՝ դեպի տարածաշրջանային մի կարգ, որը բացառում է Ամերիկային և Իսրայելին։

Այն մեղադրանքները, թե տարածաշրջանը ապակայունացնում են ուրիշները, բնորոշ են իրանական հրապարակային հայտարարություններին ու լրատվամիջոցներին և խոսուն են։ Թեհրանի ընկալմամբ՝ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ներկայությունը տարածաշրջանում ապակայունացնող է, մինչդեռ սեփական արտաքին քաղաքականությունը նա ներկայացնում է որպես բնական արձագանք նման կայսերական ու գաղութային նախագծերին։

Նմանատիպ արձագանք հնչեց ռեֆորմիստ լրագրող Ահմադ Զեյդաբադիից, որը 2009 թվականի Green Movement-ից հետո տարիներ է անցկացրել բանտում։ Նա նախազգուշացրեց «Նեթանյահուի ավազակախմբի՝ Իրանի դեմ գաղտնի և դավադրական ծրագրերի» մասին, բայց դրանց դիմակայելու համար առաջարկեց ավելի մեղմ դիվանագիտական տոն, ներքին միասնություն և պետական հմտություն։

2026 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Իրանի Իսլամական Հանրապետության լրատվական գործակալությունը հրապարակեց հարցազրույց Թեհրանի համալսարանի պրոֆեսոր Հադի Բորհանիի հետ՝ նույն թեմայով։ Բորհանին Արաբական Միացյալ Էմիրությունները բնութագրեց որպես «Իսրայելի դարպասը դեպի արաբական և իսլամական աշխարհ» և կարծիք հայտնեց, որ «Իսրայելի հետ համագործակցությունը Էմիրություններին ավելի խոցելի կդարձնի հնարավոր ճգնաժամի ժամանակ»։ Նա Աբու Դաբին հակադրեց Ամմանին, Կահիրեին և Ռիադին, որոնք վերջին տարիներին ավելի քննադատական են եղել Երուսաղեմի նկատմամբ՝ չնայած առաջին երկուսի՝ հրեական պետության հետ պաշտոնական հարաբերություններին։

Նախկին արտգործնախարար, Ալի Խամենեիի և, տեսականորեն, նաև Մոջթաբա Խամենեիի երկարամյա խորհրդական Ալի-Աքբար Վելայաթին իրար կապեց երկու հակասությունները. «Մի երկիր, որի քաղաքական տարիքը կես դար չի հասնում, Միավորված ազգերի կազմակերպության ամբիոնից հավակնություն է ներկայացնում այն կղզիների նկատմամբ, որոնք նախորդ դարերի փաստաթղթերում և քարտեզներում գրանցված են որպես Իրանի»։

Ավելի ու ավելի ակնհայտ է դառնում, որ Իրանի հարաբերությունները Էմիրությունների հետ մոտենում են անվերադարձ կետի՝ վատթարանալով անգամ այն փուլից ավելի, երբ Իրանը պատերազմի ընթացքում հրթիռային և անօդաչու հարվածներ էր հասցնում։ Եթե նախկինում Թեհրանը Աբու Դաբիի և Դուբայիի հարցում ավելի զգուշավոր էր՝ երկու քաղաքներում իրանական խոշոր ներդրումների պատճառով, ապա այսօր իրանական հայտարարությունները վկայում են, որ գաղափարական թշնամանքը կգերակայի պրագմատիզմին։ Գործնականում սա նշանակում է, որ Աբու Դաբին պետք է պատրաստվի ապագա հակամարտություններում ավելի ծանր հարվածների, քանի որ Իրանը Արաբական Միացյալ Էմիրություններին վերաբերվում է ավելի շատ Իսրայելի պես և ավելի քիչ՝ մյուս արաբական պետությունների պես։