Հաջ Համեդի ցանցը Իրանի ամենագաղտնի զինված կառո՞ւյցն է Իրաքում

Իրաքի վարչապետ Ալի ալ-Զայդին 2026 թվականի հուլիսի 14-ին Սպիտակ տանը կայացած հանդիպմանը նախագահ Դոնալդ Թրամփին խոստացել է, որ իր կառավարությունը բոլոր զենքերը կբերի պետական վերահսկողության տակ՝ ընդգծելով, որ 2026 թվականի սեպտեմբերի 30-ից հետո Բաղդադը չի հանդուրժի պետական ինստիտուտներից դուրս գործող որևէ զինված կառույց։ Սակայն այն մարտահրավերը, որի առաջ այսօր կանգնել է Զայդին, կարող է տարբերվել այն խնդրից, որի լուծման խոստումն է տվել նա։ Ըստ ամենայնի, Իրանը կառուցում է մի ցանց, որն այլևս կախված չէ այն խոշոր աշխարհազորայիններից, որոնք վերջին տասնամյակում ձևավորել են նրա ազդեցությունը Իրաքում։

Իրանամետ իրաքյան խմբավորումների երեք հրամանատարներ ասում են, որ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) գնդապետ Համեդ Աբդոլլահին, որը իրաքյան շրջանակներում հայտնի է որպես Հաջ Համեդ, վերահսկում է բջիջներ՝ կազմված խոշոր աշխարհազորայիններից հավաքագրված մարտիկներից։ Դրանք գործում են առանց իրենց սկզբնական հրամանատարների հավանության, սակայն անմիջականորեն հաշվետու են նրան։

ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը 2011 թվականին Աբդոլլահիին ներառել է պատժամիջոցների ցանկում որպես ԻՀՊԿ-ի «Քուդս» ուժերի բարձրաստիճան սպա և հայտնել, որ նա համակարգել է Վաշինգտոնում Սաուդյան Արաբիայի դեսպան Ադել ալ-Ջուբեյրի սպանության դավադրության առանձին բաղադրիչներ՝ միաժամանակ վերահսկելով դրա ծրագրմանը մասնակցող պաշտոնյաներին։ Ղասեմ Սոլեյմանիի մահից հետո անվտանգության ոլորտի ուսումնասիրությունները «Հաջ Համեդ» անունով հայտնի օգնականին կապել են իրաքյան ավելի փոքր խմբերի հետ, այդ թվում՝ ալ-Վարիթուն (al-Warithuun) խմբի, որի անդամները վերապատրաստման համար մեկնել են Իրան։

2026 թվականի մարտին Բաղդադի Ջադրիյա թաղամասում տան ուղղությամբ ԱՄՆ հարվածը կրկին ուշադրության կենտրոն բերեց այդ անունը։ Իրաքյան աղբյուրները հետագայում հայտնել են, որ Աբդոլլահին տեղում է եղել, ողջ է մնացել և ապա դադարել է մասնակցել հրապարակային հանդիպումներին, մինչդեռ հրամանները շարունակել են փոխանցվել նրա տեղակալների միջոցով։ Այլ հաղորդումներ ենթադրում էին, որ թիրախների թվում կարող էր լինել «Քուդս» ուժերի մեկ այլ պաշտոնյա՝ Համեդ Նասերին, ինչի հետևանքով որոշ մանրամասներ մնում են վիճելի։

Իսլամական Հանրապետությունը հարավային Իրաքում ստեղծել է նաև երեք կամ չորս բջիջ, որոնցից յուրաքանչյուրում մոտ տասը մարտիկ է։ Իրաքյան աղբյուրները 2026 թվականի ապրիլի 20-ից մայիսի 17-ն ընկած ժամանակահատվածում Սաուդյան Արաբիայի, Քուվեյթի և Արաբական Միացյալ Էմիրությունների դեմ իրականացված առնվազն յոթ հարձակում վերագրել են այդ բջիջներին։ Որոշ անդամներ եկել են Իրաքում Իսլամական դիմադրությունից, սակայն բջիջները շրջանցել են աշխարհազորայինների ղեկավարությանը և անմիջականորեն հաղորդակցվել Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հետ։

Իրաքյան անվտանգության աղբյուրները հայտնել են նաև «Իրանի սենյակի» կամ «Շարաայի սենյակի» վերագործարկման մասին, որը ձևավորվել էր 2025 թվականին՝ Ահմեդ ալ-Շարաայի գլխավորած Սիրիայի նոր կառավարությունը տապալելուն միտված ծրագրի շրջանակում։ Ըստ այդ աղբյուրների՝ առաքելությունը հետագայում տեղափոխվել է դեպի Պարսից ծոց՝ Հորմուզի և Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցների շուրջ լարվածության աճին զուգահեռ միավորելով իրանամետ իրաքցի օպերատիվ աշխատակիցներին և հութիներին։

2026 թվականի սեպտեմբերի 10-11-ին Սաուդյան Արաբիայի «Արևելք-Արևմուտք» նավթամուղի վրա հարձակումը հարցը տեղափոխեց նոր հարթություն։ Սաուդյան պաշտոնյաները ասել են, որ անօդաչուներն արձակվել են Իրաքից։ Իրաքյան քննությունը դա հաստատել է՝ հանգեցնելով Մայսանում անվտանգության պաշտոնյաների պաշտոնանկությանը և արձակման հարթակները հայտնաբերելուն ուղղված գործողություններին։

Shahed-136 հեռահար անօդաչուների կիրառման մասին հաղորդումը կարևոր է։ Անվտանգության ոլորտի ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այդ համակարգը տարածված չի եղել ավանդական իրաքյան աշխարհազորայինների զինանոցներում, և որ ավելի նոր իրանական համակարգերը Իրաք են մտել միայն 2026 թվականի պատերազմի ընթացքում։ Թեհրանը հնարավոր է՝ այժմ կորցնում է վստահությունը հենց ավանդական աշխարհազորայինների նկատմամբ։ Ջադրիյայի հարվածը ցույց տվեց, որ Իրանի հակառակորդները կարող են թափանցել Բաղդադի ներսում բարձրաստիճան խորհրդականների և հանդիպումների շուրջ հյուսված ցանցեր՝ մեծացնելով այն հավանականությունը, որ Թեհրանը կայացած աշխարհազորային կառույցները գնալով դիտարկում է որպես վտանգված։ Եթե նրա ամենազգայուն համակարգերն այժմ պահվում են Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հետ ուղղակիորեն կապված ավելի փոքր բջիջներում, ապա Իրանը հնարավոր է՝ նվազեցնում է կախվածությունն այն գործընկերներից, որոնց ներքին անվտանգությանը այլևս լիովին չի վստահում։

Բաղդադի արձագանքը հիմնականում մնացել է արձագանքային՝ հարձակումներից հետո իրականացված քննություններով, ձերբակալություններով, պաշտոնանկություններով, սահմանների փակումով և առգրավումներով։ Դրանցից ոչ մեկը չի կանխել իրաքյան տարածքից կրկնվող գործողությունները։

Ավելի բացահայտիչ է, թե որտեղից է գալիս Հաջ Համեդի ցանցի մասին տեղեկատվության մեծ մասը՝ հենց Իրաքի անվտանգության ինստիտուտների ներսում գործող աղբյուրներից։ Բաղդադը հնարավոր է՝ հետախուզական խնդիր չունի։ Նրա ծառայությունները, ըստ ամենայնի, շատ բան գիտեն ցանցի և դրա ղեկավարության մասին։ Ավելի դժվար հարցն այն է, թե արդյոք Զայդին պատրաստ է և ի վիճակի է իրաքյան աշխարհազորայինների ղեկավարների հետ բանակցելուց անցնել այնպիսի կառույցի հետ դիմակայության, որն ուղղակիորեն կապված է Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հետ և նախատեսված է նրանց շրջանցելու համար։

Զայդին Նյու Յորքում է՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեային մասնակցելու համար, որտեղ ջանքեր են գործադրվում Թրամփի հետ ևս մեկ հանդիպում կազմակերպելու ուղղությամբ։ Նրանց առաջին հանդիպումը հանգեցրել է զենքը պետական վերահսկողության տակ վերցնելու խոստմանը։ Այս անգամ Զայդին գալիս է Սաուդյան Արաբիայի դեմ նոր հարձակումներից և այնպիսի ցանցի ի հայտ գալուց հետո, որն ավելի դժվար որսալի է, քան այն աշխարհազորայինները, որոնց զինաթափելու խոստում էր տվել նա։ Հարցերն այն կլինեն, թե արդյոք Բաղդադն ունի իրագործելի ծրագիր այն մոդելի համար, որն այժմ փոխարինում է հինին, և արդյոք Թրամփն ընդունելու է նոր խոստումներ այն բանից հետո, երբ Զայդին հրաժարվել է կամ ի վիճակի չի եղել կատարել իր առաջին խոստումը։