Ավարտվա՞ծ է Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ Մոհամմեդ բին Սալմանի իշխանությունը

Եմենը միշտ եղել է սաուդյան հավակնությունների գերեզմանոցը։ Սաուդյան Արաբիայի համար արքայազն Խալիդ բին Սուլթանը «Անապատի փոթորիկ» գործողության հերոսն էր։ Քուվեյթի 100-ժամյա ազատագրումից հետո սաուդցիները նույնիսկ շշնջում էին, թե Խալիդը՝ Աբդուլազիզ արքայի թոռը, կարող է դառնալ ապագա պաշտպանության նախարար, եթե ոչ՝ արքա։ Դա փոխվեց 2009 թվականին, երբ Խալիդը գլխավորեց «Այրված հող» գործողությունը՝ Եմենում սաուդյան միջամտությունը։ Այն արագորեն վերածվեց ճահճի և հանգեցրեց սաուդցիների նվաստացուցիչ նահանջին։ Սաուդյան Արաբիան կորցրեց մի քանի հարյուր զինծառայողի, որոնցից մի քանիսը մարտի դաշտում անհետ կորան։ Սաուդցիները երբեք չեն խոստովանում սխալները, սակայն Խալիդի անհայտության մեջ կորչելը հուշում է, որ Աբդուլլահ արքան նրան էր մեղադրում։

Սալման արքան 2015 թվականի ապրիլի 29-ին թագաժառանգ հռչակեց Մոհամմեդ բին Նայեֆին։ Բին Նայեֆը ներքին գործերի նախարարն էր և Եմենում սաուդյան միջամտության կողմնակից։ Բին Նայեֆի առաջխաղացումն օգնեց նրան ավելի լավ համակարգել հակահութիական արշավը։ Սաուդյան ռմբակոծությունները, նույնիսկ ԱՄՆ հետախուզական աջակցության և օդում վառելիքի լիցքավորման պայմաններում, աղետ էին, և մինչ էմիրաթցիները հաջողությամբ կատարեցին իրենց առաքելությունը՝ վերացնելով «Ալ-Քաիդա»-ի Արաբական թերակղզու թևի վերահսկողությունը Հարավային Եմենի վրա, սաուդյան ուժերը տեղում ճահճացան։ Էր-Ռիադը երբեք չի խոստովանել, թե որքան վատ վիճակում են իր զինված ուժերը, սակայն մարգինալացումն արտացոլում է արքայի մտածելակերպը։ 2017 թվականին նա Բին Նայեֆին փոխարինեց իր որդով՝ Մոհամմեդ բին Սալմանով։ Բին Սալմանը կտրուկ վերելք ապրեց՝ խլելով իր հասակակիցների հարստությունը և գործարկելով «Սաուդյան տեսլական 2030» հավակնոտ ծրագիրը։

Բին Սալմանը հութիների հարցում այլ մոտեցում ընտրեց։ Նա եզրակացրեց, որ Սաուդյան Արաբիան չի կարող վստահել Միացյալ Նահանգներին։ Սաուդյան կարևորագույն քաղաքացիական և ռազմական ենթակառուցվածքների վրա հարյուրավոր հրթիռային և անօդաչուների հարվածներից հետո Բին Սալմանը փորձեց հութիների հետ լուռ համաձայնության գալ։ Սաուդյան իշխանությունները կսահմանափակեին Եմենի վրա իրենց հարձակումները, իսկ դրա դիմաց հութիներն իրենց կրակը կուղղեին այլ ուղղությամբ։ Էր-Ռիադը նույնիսկ հավանություն տվեց 2018 թվականի Ստոկհոլմյան համաձայնագրին՝ լարվածության թուլացման քողի տակ հութիների շահերին միջազգային հանձնվելուն։

Գաղափարական թշնամիներին հաճոյանալը երբեք չի աշխատում։ Դա չաշխատեց, երբ սաուդյան իշխանությունները հաճոյանում էին «Ալ-Քաիդա»-ին՝ թույլ տալով, որ խմբավորումը մասնավոր նվիրատուներից առատաձեռն միջոցներ ստանա, թեկուզև ոչ պաշտոնական աջակցություն, քանի դեռ նրանք չէին հարձակվում Սաուդյան Արաբիայի ներսում։ Չի աշխատել նաև հութիների դեպքում։

Վերջին մեկ տարում Բին Սալմանի եմենյան քաղաքականությունը հատկապես աղետալի էր։ Մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 30-ը Հարավային Եմենը հիմնականում կայուն էր։ Այդարուս Զուբայդիի Հարավային անցումային խորհուրդը լայնորեն, եթե ոչ համընդհանուր, հանրաճանաչ էր։ Այն արդյունավետ էր կառավարում՝ չնայած ռեսուրսների պակասին, և Հյուսիսային ու Հարավային Եմենի միջև հին սահմանի երկու կողմերում համագործակցում էր այնպիսի խմբերի հետ, ինչպիսին Թարեք Սալեհի «Ազգային դիմադրությունն» է Մոխայում՝ Բաբ էլ-Մանդեբի ափին։ Թեև Արաբական Միացյալ Էմիրություններն էին պատրաստել Հարավային անցումային խորհուրդը, խմբավորման կայունությունը թույլ տվեց, որ էմիրաթցի խորհրդականները՝ բացի մի քանիսից, դուրս բերվեն։ Հարավային ուժերը դանդաղորեն ամրապնդում էին վերահսկողությունը և կասեցնում Օմանի ու Եմենի «Մուսուլման եղբայրների» կողմից Հադրամավթով հութիներին իրանական զենքի եկամտաբեր մաքսանենգությունը։

Բին Սալմանը ռազմավարական կայունությունից վեր դասեց Արաբական Միացյալ Էմիրությունների հետ իր անձնական մրցակցությունը և փորձեց առաջ մղել իր դաշնակիցներին «Իսլահում»՝ Եմենի «Մուսուլման եղբայրներում», նույնիսկ եթե դա նշանակում էր ջլատել միակ ուժին, որն ընդունակ էր զսպել հութիներին։ Նա հրամայեց, որ սաուդյան ինքնաթիռները ռմբակոծեն Հարավային անցումային խորհրդին, ապա հրամայեց կալանավորել հարավային առաջնորդներին։ Բին Սալմանի վստահված ուժերը մտան Մուկալլա և Ադեն, սակայն տեղացիները նրանց ավելի շատ օկուպանտ էին տեսնում, քան օրինական իշխանություն։ Նրանցից ոչ մեկը կառավարելու կարողություն չուներ, և հարավային անվտանգությունը փլուզվեց։ Մոխան, meanwhile, մեկուսացավ, քանի որ Սալեհն այլևս չէր կարող հույս դնել Ադենի աջակցության վրա։

Ահա թե ինչու 2026 թվականի սեպտեմբերի 10-ին, ընդամենը մեկ շաբաթ անց, հութիները պետք է գրավեին Մոխան։ Սպիտակ տունը կարող է նսեմացնել Եմենի նշանակությունը, իսկ սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունների 25-ամյակը կարող է ստվերել լուրը, սակայն փաստը թաքցնել հնարավոր չէ՝ Մոխայի կորուստը հութիների ամենանշանակալի հաղթանակն է վերջին տարիներին։

Գինը կվճարի միջազգային հանրությունը։ Եթե նախկինում հութիները կարող էին Բաբ էլ-Մանդեբում նավագնացության վրա հարձակվել Թիհամայի ափից ներս ընկած լեռներից, ապա այժմ նրանք նստած են ռազմավարական նեղուցի վրա և կարող են ավելի հեշտությամբ ականներ տեղադրել ու նավերի դեմ կիրառել սուզանավային և կարճ հեռահարության տեսադաշտային անօդաչուներ։ Կարճ ասած՝ Մոխայի գրավումը Իրանի աջակցությամբ ուժերին տալիս է Բաբ էլ-Մանդեբը խաթարելու նույն կարողությունը, ինչ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսն (ԻՀՊԿ) ունի Հորմուզի նեղուցի նկատմամբ։

Բին Սալմանն աղետը խորացրել է նաև այլ քաղաքական որոշումներով՝ նա և՛ աշխատել է Սոմալիլենդը թուլացնելու ուղղությամբ, և՛ Սուդանի քաղաքացիական պատերազմում փորձել է առաջ մղել Սուդանի զինված ուժերի գեներալ Աբդել Ֆաթթահ ալ-Բուրհանին։ Սաուդյան քաղաքականությունը ձևավորող ընդհանուր հայտարարը եղել է Բին Սալմանի ցանկությունը՝ անել հակառակը նրան, ինչ անում է Աբու Դաբին։ Սակայն Սոմալիլենդը մեկուսացնելով՝ Բին Սալմանը մեկուսացնում է այն միակ հենակետը, որտեղից հնարավոր է Բաբ էլ-Մանդեբը բաց պահել։ Բուրհանը, իր հերթին, հաճույքով ընդունում է սաուդյան փողն ու զենքը, սակայն նա նաև թույլ է տվել հութիներին գործել Պորտ Սուդանից՝ վտանգի տակ դնելով Կարմիր ծովի սաուդյան Յանբու նավահանգստից նավթի հոսքը։

Բին Սալմանը չի կարող որևէ մեկին մեղադրել։ Նրա հայրը տառապում է դեմենցիայով, իսկ ինքը ձգտել է աննախադեպ վերահսկողության՝ նույնիսկ սաուդյան չափանիշներով։ Եմենի վերաբերյալ Բին Սալմանի կայացրած յուրաքանչյուր որոշումը ձևավորվել է եսամոլությամբ և տգիտությամբ, և գինը կվճարեն բոլոր սաուդցիները։ Բին Սալմանը դեռևս կարող է հաջողությամբ արքա դառնալ հոր մահից հետո, սակայն Եմենում նրա վաստակը խորտակել է նրա լեգիտիմությունը։ Սակայն դանակներն արդեն հանված են, և պալատական հեղաշրջումը կարող է շուտով տեղի ունենալ։