Մոհամեդ Ֆահմին «Մուսուլման եղբայրների» հարցն է ուղղում Օտտավային

Հոկտեմբերի 19-ին Օտտավայում երկու տղամարդ, որոնք իսլամիստական շարժումների մասին գիտելիք են ձեռք բերել գերության մեջ, Կանադային հնչեցրին մի հարց, որին երկրի կառավարությունը մինչ օրս չի պատասխանել։ Մոհամեդ Ֆահմին 438 օր անցկացրել է եգիպտական բանտերում։ Թեո Պադնոսը գրեթե երկու տարի պատանդ է մնացել «Ալ-Քաիդայի» սիրիական մասնաճյուղում։ Macdonald-Laurier Institute-ի հիմնադիր Բրայան Լի Քրոուլիի հետ մասնակցությամբ քննարկմանը երկու ակտիվիստները մեկնարկեցին Ֆահմիի հիմնադրամի Canada Act Now քարոզարշավը։

Քննարկման ընթացքում Ֆահմին ձևակերպեց հետևյալ հարցը՝ «Եթե Մերձավոր Արևելքի, Եվրոպայի, մուսուլմանական մեծամասնություն ունեցող երկրների, իսկ այժմ նաև Միացյալ Նահանգների կառավարությունները «Մուսուլման եղբայրներին» և նրա տարբեր մասնաճյուղերին բավական լուրջ են համարել՝ ահաբեկչական կամ ծայրահեղական ճանաչումներ կիրառելու համար, ապա ինչո՞ւ Կանադան այստեղ այդ կազմակերպության և նրա ցանցերի թափանցիկ ու համապարփակ քննություն չի իրականացրել»։

Սա ճիշտ հարցն է։ Եվ դա նաև հենց այն հարցն է, որը Օտտավան ամենաքիչն է ուզում լսել։

Վկան, որին ստեղծեց Կահիրեն

Ֆահմին «Մուսուլման եղբայրների» վերաբերյալ իր հեղինակությունը ձեռք է բերել ծանր գնով։ 2013 թվականի դեկտեմբերին եգիպտական ոստիկանությունը Կահիրեում ձերբակալեց նրան և Al Jazeera English-ի երկու գործընկերների։ Դատախազությունը նրանց մեղադրեց ահաբեկչական կազմակերպությանը՝ այսինքն «Մուսուլման եղբայրներին», աջակցելու և կեղծ լուրեր տարածելու մեջ։ Մամուլի ազատության պաշտպանությամբ զբաղվող խմբերը ամբողջ աշխարհում դատապարտեցին դատավարությունը, և նախագահ Աբդել Ֆաթթահ ալ-Սիսին 2015 թվականի սեպտեմբերին ներում շնորհեց Ֆահմիին։

Եգիպտոսը նրան պահում էր «Կարիճ» (Scorpion) բանտի ահաբեկչության համար նախատեսված մասնաշենքում՝ «Մուսուլման եղբայրների» ղեկավարության կողքին, այդ թվում՝ նրանց գերագույն առաջնորդ Մոհամեդ Բադիի։ Նա նրանց հետ ճաշել է, ամիսներ շարունակ խոսել, ու դիտել, թե ինչպես են երիտասարդ կալանավորներին ներգրավում իրենց գաղափարախոսության մեջ։ Տարիներ առաջ, Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեում աշխատելիս, նա առանց ուղեկցության հարցազրույցներ էր անցկացրել լիբանանյան բանտերում պահվող «Մուսուլման եղբայրների» և «Ֆաթհ ալ-Իսլամի» կալանավորների հետ։ Նկատեք հեգնանքը։ Մարդը, որին Կահիրեն բանտարկել էր որպես «Մուսուլման եղբայրների» օգնական, դուրս եկավ որպես այդ շարժման լավագույն տեղեկացված քննադատներից մեկը։ 2025 թվականի դեկտեմբերին նա National Post-ում Օտտավային կոչ արեց խմբավորումը ճանաչել ահաբեկչական կառույց։

Պադնոսը՝ հիմնադրամի հետազոտությունների ղեկավարն, առևանգվել է 2012 թվականի հոկտեմբերին Թուրքիայի սահմանի մոտ և պահվել «Ջաբհաթ ան-Նուսրայի» կողմից, որն այդ ժամանակ գլխավորում էր Աբու Մոհամմադ ալ-Ջոլանին, ով այժմ ղեկավարում է Սիրիան՝ որպես նախագահ Ահմեդ ալ-Շարաա։ 2014 թվականի օգոստոսին ազատ արձակվելուց հետո Պադնոսը աշխատել է այն երիտասարդ կանադացիների ընտանիքների հետ, որոնք մեկնել էին Սիրիա՝ ջիհադիստական խմբավորումներին միանալու։ «Արմատականացումը հազվադեպ է սկսվում բռնությամբ»,— ասել է նա մեկնարկի հաղորդագրության մեջ։ «Այն սկսվում է գաղափարներից, դժգոհություններից, մեկուսացումից և ինքնության կամ պատկանելության որոնումից»։

Կանադան առանձնանում է

Մյուս կառավարությունները զբաղվել են այս հարցով։ Եգիպտոսը «Մուսուլման եղբայրներին» ահաբեկչական խմբավորում ճանաչեց 2013 թվականին, Սաուդյան Արաբիան և Արաբական Միացյալ Էմիրությունները հետևեցին 2014-ին։ Հորդանանը արգելեց այն 2025 թվականի ապրիլին, երբ անվտանգության ուժերը «Մուսուլման եղբայրների» առաջնորդներից մեկի որդուն կապեցին պայթուցիկ նյութերի գործի հետ։ 2026 թվականի հունվարի 13-ին Վաշինգտոնը ՀԱՄԱՍ-ին նյութական աջակցություն ցուցաբերելու համար ճանաչեց եգիպտական և հորդանանյան մասնաճյուղերը, իսկ լիբանանյան մասնաճյուղը ճանաչեց որպես «Օտարերկրյա ահաբեկչական կազմակերպություն» (FTO)։ Մարտին ավելացվեց սուդանյան մասնաճյուղը։ Հոկտեմբերի 8-ին Եվրոպական խորհրդարանը 381 կողմ և 167 դեմ ձայներով ընդունեց «Մուսուլման եղբայրների» «ներթափանցման» (entryism) դեմ ԵՄ ռազմավարության օգտին քվեարկությամբ և անդամ պետություններին կոչ արեց «Մուսուլման եղբայրների» հետ կապված անձանց ու խմբերին ներառել միության ահաբեկչական ցուցակում։ Բրիտանիայի կառավարության 2015 թվականի վերանայումը եզրակացրեց, որ ««Մուսուլման եղբայրների» անդամակցությունը, նրանց հետ կապը կամ նրանց ազդեցության տակ գտնվելը պետք է դիտարկվի որպես ծայրահեղականության հնարավոր ցուցիչ»։

Կանադան դրանցից ոչ մեկը չի արել։ Ահաբեկչական կառույցների սեփական ցուցակում ՀԱՄԱՍ-ը նկարագրվում է որպես ««Մուսուլման եղբայրների» պաղեստինյան մասնաճյուղից առաջացած» կառույց։ Օտտավան ցուցակագրում է զավակին։ Բայց երբեք չի քնննել ծնողին։

Ինչ հայտնաբերեցին աուդիտորները

Ֆահմիի փաստարկը չի հիմնվում օտար օրինակների վրա։ 2015 թվականի դեկտեմբերին Կանադայի հարկային գործակալությունը (Canada Revenue Agency) աուդիտ սկսեց Կանադայի մուսուլմանական ասոցիացիայի (Muslim Association of Canada (MAC)) նկատմամբ՝ երկրի ամենամեծ տեղական մուսուլմանական բարեգործական կառույցում։ 13 ամսվա ընթացքում աուդիտորները կատարել են 30 այց, անցկացրել 27 հարցազրույց և ուսումնասիրել շուրջ 1 մլն ֆինանսական գործարք՝ 60 բանկային հաշիվներով, ինչպես նաև 415 874 էլեկտրոնային նամակ՝ ըստ Օնտարիոյի գերագույն դատարանի 2023 թվականի որոշման։ Գործակալության նախնական նամակում առաջարկվում էր կասեցնել MAC-ի բարեգործական կարգավիճակը և մատնանշվում էին քաղաքական կապերը «Մուսուլման եղբայրների» հետ․ երկու նախկին տնօրեններ խորհրդատու էին եղել Մոհամեդ Մուրսիին։

Ֆահմիի հիմնադրամի՝ գործով փետրվարյան վերլուծությունը առանձնացրել է ամենաուշագրավ եզրակացությունը՝ Մերձավոր Արևելքի «Մուսուլման եղբայրների» մասնաճյուղերի անդամները կարող էին գրեթե ավտոմատ կերպով տեղափոխվել MAC և հակառակը։ Ֆահմին հոկտեմբերի 21-ին CTV-ին ասել է, որ այդ կարգավորումը գործում է «համալսարանական ոճի փոխանակման» նման։ MAC-ը աուդիտը խտրական է համարում և նշում, որ իր բարեգործական կարգավիճակը ոչ կասեցվել է, ոչ էլ չեղարկվել․ դատարանները դրա դեմ ներկայացված հայցը վաղաժամ են գնահատել։ Աուդիտը պատասխանել է հարկային հարցի։ Իսկ բարձրացրած անվտանգության հարցը որևէ հանրային վերանայման չի դրվել։

Մյուսները ևս նման եզրակացությունների են եկել։ Մեկնարկի օրը առավոտյան National Post-ը հաղորդեց Համաշխարհային հակասեմիտիզմի և քաղաքականության ուսումնասիրության ինստիտուտի (Institute for the Study of Global Antisemitism and Policy) մոտ 200 էջանոց ուսումնասիրության մասին, որը հետագծում է «Մուսուլման եղբայրների» հետ կապված ազդեցությունը կանադական բարեգործական կառույցներում, համալսարաններում և ընտրություններում։ «Միդլ Իսթ Ֆորումի» Ջո Ադամ Ջորջը նախազգուշացրել է, որ Վաշինգտոնը Կանադայի՝ «Մուսուլման եղբայրների» խնդիրը դիտարկում է որպես սպառնալիք հյուսիսամերիկյան անվտանգությանը։

Ինչ պետք է անի Օտտավան

Ֆահմին շատ հստակ է, թե ինչ չի պահանջում։ «Սա մուսուլմաններին թիրախավորելու կամ օրինական կրոնական կամ քաղաքական արտահայտությունը սահմանափակելու մասին չէ»,— ասել է նա մեկնարկի հաղորդագրության մեջ։ «Սա այն մասին է, որ իսլամիստական շարժումների նկատմամբ կիրառվի նույն վերահսկողությունը, ինչ կիրառվում է ցանկացած կազմակերպության նկատմամբ, որի գաղափարախոսությունը, ֆինանսավորումը կամ ցանցերը կարող են սպառնալիք ներկայացնել կանադացիների համար»։ Եգիպտա-կանադացի մուսուլման լրագրողին, որը նման փաստարկ է ներկայացնում, դժվար է որակել որպես մոլեռանդ, և հենց այդ պատճառով է նրա քարոզարշավը կարևոր։ Դրանից բխում է երեք հետևանք։

Առաջինը՝ Օտտավան պետք է հանձնարարի Ֆահմիի պահանջած վերանայումը՝ հանրային, համապարփակ և բրիտանականի օրինակով։ Երբ այն լինի, ասել է նա CTV-ին, քննիչները կկարողանան «հետևել դրամական փոխանցումներին» և «ներս ու դուրս թռչող անդամներին»։

Երկրորդը՝ Օտտավան պետք է Վաշինգտոնի կողմից ճանաչված «Մուսուլման եղբայրների» յուրաքանչյուր մասնաճյուղը համադրի Քրեական օրենսգրքի 83.05 հոդվածի ցուցակագրման չափանիշների հետ։ Կանադան արդեն ցուցակագրել է ՀԱՄԱՍ-ը։ Այն մասնաճյուղերը, որոնք Վաշինգտոնը ճանաչել է ՀԱՄԱՍ-ին աջակցելու համար, արժանի են նույն քննությանը։

Երրորդը՝ Օտտավան պետք է ֆինանսավորի կանխարգելման աշխատանքը, որը Ֆահմին ուսումնասիրել է Բրիտանիայում՝ վաղ միջամտություն, անհատական մենթորություն և կրոնական գրագիտություն, որը թույլ է տալիս խորհրդատուին հակադարձել այն հավաքագրողին, ով աղավաղում է սուրբ գրությունը։

Ֆահմին CTV-ին ասել է, որ իր ամենամեծ վախն այն է, որ «Մուսուլման եղբայրների» գաղափարները Կանադայում «նորմալացվեն», իսկ արաբական աշխարհի մեծ մասում արգելված շարժումը երկիրը սկսի ընկալել որպես «ապահով ապաստան»։

Նա 438 օր վճարել է իր տեսակետը ներկայացնելու իրավունքի համար։

Կանադան պետք է պատասխանի նրան։