Սեպտեմբերի 11-ի տարելիցին ԱՄՆ-ի երկդիմի դիրքորոշումը նոր «Իխվանի առանցքի» նկատմամբ խարխլում է սեփական անվտանգությունը
Սաուդյան հանդուրժողականությունը, թուրքական զենքը, քաթարական փողը և Վաշինգտոնի աչք փակելը հզորացնում են նոր «Մուսուլման եղբայրներին»
Մայքլ Ռուբինը մասնագիտացած է Իրանի, Թուրքիայի և Աֆրիկայի եղջյուրի հարցերում։ Նրա կարիերան ներառում է աշխատանք Պենտագոնում՝ որպես պաշտոնյա, դաշտային փորձառություն Իրանում, Եմենում և Իրաքում, ինչպես նաև շփումներ «Թալիբանի» հետ մինչև սեպտեմբերի 11-ը։ Պարոն Ռուբինը ներդրում է ունեցել նաև ռազմական կրթության ոլորտում՝ ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի և ծովային հետևակի ստորաբաժանումներին դասավանդելով տարածաշրջանային հակամարտությունների և ահաբեկչության մասին։ Նրա գիտական աշխատանքները ներառում են մի շարք կարևոր հրապարակումներ, այդ թվում՝ “Dancing with the Devil” («Պարելով սատանայի հետ») և “Eternal Iran” («Հավերժական Իրան»)։ Ռուբինը Յեյլի համալսարանում ստացել է պատմության դոկտորի և մագիստրոսի աստիճաններ, ինչպես նաև կենսաբանության բակալավրի աստիճան։
Նախագահ Ջիմի Քարթերի միամտությունը իրանցի իսլամիստների նկատմամբ հնարավոր դարձրեց 1979 թվականի Իսլամական հեղափոխությունը և Իրանի ու Իսլամական Հանրապետության միջև տասնամյակների թշնամանքը, որն արժեցավ հազարավոր ամերիկացիների կյանք։ Քարթերն իրեն շրջապատել էր մարդու իրավունքների համայնքի առաջադեմ շրջանակներով՝ ամենահայտնին Փրինսթոնի պրոֆեսոր Ռիչարդ Ֆոլքը, ով վկայում էր այաթոլլահ Ռուհոլլահ Խոմեյնիի՝ ազատական արժեքներին հավատարիմ լինելու մասին։ Հետագայում ՄԱԿ-ը Ֆոլքին պարգևատրեց ազդեցիկ պաշտոնով։
Եթե նախագահ Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտը հիմք դրեց ԱՄՆ-ի՝ Սաուդյան Արաբիայի հետ «անվտանգությունը նավթի դիմաց» հարաբերություններին, ապա հենց Ռոնալդ Ռեյգանն ու Ջորջ Հ. Բուշն էին, որ աչք փակեցին Սաուդյան Արաբիայի՝ իսլամիստ ծայրահեղականներին աճող աջակցության և Թագավորության՝ «Ալ-Քաիդայի» հիմնադիր Ուսամա բեն Լադենի նման մարդկանց խնամակալության, եթե ոչ պաշտպանության վրա։ Սաուդյան խոզին շրթներկ քսելու այդ պատրաստակամությունը ժամանակի փորձությանը չդիմացավ։
Նախագահ Դոնալդ Թրամփն այժմ կրկնում է այդ սխալը մի քանի ուղղությամբ։ Իր առաջին ժամկետի ընթացքում Թրամփը հարաբերություններ կառուցեց «Թալիբանի» հետ՝ նրանց դիտելով որպես վստահելի գործընկերներ։ Արդարության համար նշենք, որ հատուկ ներկայացուցիչ Զալմայ Խալիլզադը, ով այժմ պատկերված է «Թալիբանի» հետ բազմամիլիոնանոց գործարքներ կնքելիս, նրան վատ խորհուրդներ էր տալիս։ Նախագահ Ջո Բայդենը և ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեյք Սալիվանը, հավանաբար, ձախողեցին ԱՄՆ-ի դուրսբերումն Աֆղանստանից, բայց հենց Թրամփի թիմն էր, որ ստորագրեց համաձայնագիր՝ ԱՄՆ-ի դաշնակիցներին ու աֆղան կանանց նետելով «Թալիբանի» գայլերի գիրկը՝ իմանալով, որ 1996 թվականին «Թալիբանը» նույնպես ձևացրել էր, թե կոալիցիոն կառավարության շուրջ բանակցություններ է վարում, իսկ փոխարենը մտել էր Քաբուլ՝ սպանելու իր հակառակորդներին։
Սաուդյան Արաբիան դարձել է նոր իսլամիստական առանցքի կիզակետը։ Թեև թագաժառանգ Մոհամմեդ բեն Սալմանն իրականացրել է ներքին բարեփոխումներ, նա կրկնում է Սիրիայի նախագահներ Հաֆեզ և Բաշար ալ-Ասադների ու Պակիստանի իրար հաջորդած ռեժիմների սխալները, որոնք ջիհադիզմը ճնշում էին ներսում, բայց կրոնական պահպանողականներին հանգստացնում էին՝ դրսում այն աջակցելով՝ մոռանալով, որ չեն կարող զսպել իրենց տարածած հրդեհը. հակազդեցությունը միշտ գալիս է։
Իրականում դա արդեն տեղի է ունեցել։ Եսակենտրոնությունից բացի՝ սաուդյան-էմիրաթյան մրցակցության գլխավոր շարժիչը Էր-Ռիյադի հանդուրժողականությունն է, եթե ոչ խրախուսանքը, «Մուսուլման եղբայրների» նկատմամբ Լիբիայում, Սուդանում և Եմենում։ Այստեղ Աբու Դաբին ճիշտ է, իսկ Էր-Ռիյադը՝ սխալ։ Եմենում սեփական «Մուսուլման եղբայրների» վստահված ուժերին առաջ մղելու սաուդյան ցանկությունը դրդեց սաուդյան իշխանություններին ռմբակոծել, ապա խաթարել Հարավային անցումային խորհրդի ղեկավար Այդարուս ալ-Զուբայդիի և նրա Հարավային ուժերի իշխանությունը։ Եթե բեն Սալմանը չառաջ մղեր Եմենի՝ հութիներին և «Ալ-Քաիդային» աջակցող «Իսլահ» վստահված ուժերին, հութիները, ամենայն հավանականությամբ, չէին կարողանա գրավել Մոխան՝ Բաբ էլ-Մանդեբի վրա դիրքավորված ընդդիմության վերահսկողության տակ գտնվող քաղաքը։
Բեն Սալմանի որոշումները հզորացրել են հութիներին նրանց ամենահամարձակ երազանքներից էլ ավելի։ Եվ Էր-Ռիյադի վարքագիծը բացառություն չէր։ Բեն Սալմանը կարող է խոսել «Սաուդյան տեսլական 2030»-ի և կանանց հարաբերական հզորացման մասին, բայց Սաուդյան Արաբիայի Delta International-ը չէր կարող սեպտեմբերի 11-ի տարելիցից ընդամենը մի քանի օր առաջ 200 մլն դոլարի գործարք կնքել «Թալիբանի» հետ՝ առանց նրա հավանության։ Բեն Սալմանի Մեքքայի պաշտպանական պայմանագիրը ԱՄՆ-ի և Սաուդյան Արաբիայի 80-ամյա պաշտպանական հարաբերությունների վերջնական մերժումն էր։ Ճիշտ է, նախագահներ Բարաք Օբաման և Ջո Բայդենն անհարկի վիրավորել են Սաուդյան Արաբիային, բայց Էր-Ռիյադի գործողությունները հուշում են, որ նրա նպատակը խզումն է, ոչ թե վերակարգավորումը։
Նույնը վերաբերում է Թուրքիային։ 1994 թվականի նոյեմբերի 22-ին այն ժամանակ քաղաքապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը HBB հեռուստաընկերության Ceviz Kabuğu հաղորդման ժամանակ հայտարարեց՝ «Փառք Աստծո, ես շարիաթի ծառա եմ»։ Երբ թուրքական բանակը մտավ Իդլիբ, Թուրքիայի աջակցությամբ գործող զինյալները վանկարկում էին՝ «Մուհամմեդի բանակը եկել է»։ Այսպիսի ֆոնին չպետք է զարմացնեն նրա ավելի վերջին հայտարարությունները, թե «ՀԱՄԱՍ-ը ահաբեկչական կազմակերպություն չէ», ինչպես նաև Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուին ուղղված հռետորական հարվածը՝ «Ի՞նչով ես դու տարբերվում Հիտլերից։ Կա՞ արդյոք որևէ բան, որ Նեթանյահուն արել է և որ Հիտլերից պակաս լինի։ Ո՛չ»։ Եվ այնուամենայնիվ, թե՛ Թրամփը, թե՛ դեսպան Թոմ Բարաքը, ով որդեգրել է բիզնեսն ու դիվանագիտությունը խառնելու՝ Խալիլզադին ակնհայտորեն բնորոշ մոտեցումը, սպիտակեցնում են Էրդողանին։ Կարմիր գծերը, արևմտյան քաղաքակրթությունը պաշտպանելու կամ Լիբիայից ու Գազայից մինչև Սոմալի և Պակիստան ահաբեկչության աջակցությունը ճնշելու ձախողումը փաստացի կանաչ լույս է վառում նոր «Իխվանի առանցքի» (Axis of Ikhwan) գաղափարապես ամենաագրեսիվ անդամի առջև։
Օրինաչափությունը պահպանվում է նաև այն դեպքում, երբ Թրամփի՝ Քաթարի էմիրի հետ անձնական կապերը նրան մղում են աչք փակելու թե՛ Քաթարի՝ ազդեցություն գնելու և ԱՄՆ-ի հաստատությունները գաղափարական տարածման համար գրավելու ձգտման, թե՛ գազով հարուստ պետության՝ ողջ աշխարհում արմատական շարժումներ ֆինանսավորելու վրա։ Թուրքական զենքն ու քաթարական փողը շարժիչ ուժն են նոր «Մուսուլման եղբայրների»։
Մինչդեռ թե՛ Լիբիայում, թե՛ Սուդանում Թրամփի հատուկ ներկայացուցիչ Մասադ Բուլոսը միջնորդում է, բայց, ըստ ամենայնի, մրցակից առաջնորդների փոխարեն նախապատվությունը տալիս է «Մուսուլման եղբայրների» կողմին։ Բուլոսը, հավանաբար, թույլ չի տալիս, որ գաղափարախոսությունն առաջնորդի իրեն. նա ուզում է գործարք հանուն գործարքի և հույս ունի հավասարակշռել բիզնեսն ու տարածաշրջանային պետական դիվանագիտությունը, բայց արդյունքը նույնն է՝ փրկօղակ, եթե ոչ հզորացում, «Մուսուլման եղբայրներին»։
Թրամփն առաջին մարդը չէ, ով անտեսում է գաղափարախոսությունը հանուն անձնական կամ առևտրային կապերի։ Բայց երբ ամերիկացիները նշում են սեպտեմբերի 11-ի հարձակումների 25-րդ տարելիցը, նոր «Իխվանի առանցքի» նկատմամբ նրա երկդիմի դիրքորոշումը սպառնում է նույնքան աղետալի երկարաժամկետ հետևանքներով, որքան Քարթերի՝ Խոմեյնիին համբերատար վերաբերվելու պատրաստակամությունը։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)