Ռուսաստանի և Իրանի համակարգումը ցույց է տալիս, թե ինչու ֆինանսական համագործակցությունը պայքարի միայն կեսն է

Ըստ հաղորդումների՝ Ռուսաստանը 2023 թվականից օգնում է Իրանին մշակել գերձայնային՝ նավերի դեմ և ցամաքային թիրախների դեմ կիրառվող թևավոր հրթիռ։ Նման բացահայտումը պետք է ստիպի Վաշինգտոնին ու նրա դաշնակիցներին մանրամասնել, թե ինչպես են հակազդում ռուս-իրանական ռազմատեխնիկական համագործակցությանը, հատկապես որ գործող պատժամիջոցային ճարտարապետությունն ավելի շատ կենտրոնացած է բանկային ոլորտի վրա, քան արտոնագրային հայտերի, ուղևորությունների և ինժեներական նամակագրության։

C430L ծածկանունով նախագիծը կենտրոնացած է ուղղահոս օդառեակտիվ (ramjet) շարժիչային համակարգի վրա։ Այն կազմակերպել են Rosoboronexport-ը՝ Ռուսաստանի պետական զենքի արտահանողը, և NPO Mashinostroyenia-ն՝ պատժամիջոցների տակ գտնվող հրթիռային նախագծման բյուրո, և պաշտոնապես ձևակերպվել է 2023 թվականի նոյեմբերին՝ ռուս պաշտոնյաների՝ Իրան կատարած բազմաթիվ այցերից հետո։ Ըստ հաղորդումների՝ ռուս ինժեներները վերլուծել են Իրանի սեփական ուղղահոս օդառեակտիվ ծրագրի տվյալները։ Այդ ժամանակից ի վեր Իրանն այդ հիմքով կառուցել ու փորձարկել է ստացված նախագծային լուծումը, թեև հրթիռը դեռ չի տեղակայել։

Կենտրոնական հետախուզական վարչության՝ Իրանի հարցերով նախկին վերլուծաբան Ջիմ Լեմսոնը (Jim Lamson) Financial Times-ին ասել է՝ «Եթե ռուսներին հաջողվի օգնել իրանցիներին լուծելու իրենց տեխնիկական խնդիրները, կարծում եմ՝ սա կլինի վերջին տարիներին Իրանին Ռուսաստանի ցուցաբերած ռազմատեխնիկական աջակցության առավել ազդեցիկ ոլորտներից մեկը»։

2026 թվականի օգոստոսի 31-ին ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթը իր ռուս գործընկեր Անտոն Սիլուանովին ասել է, որ Վաշինգտոնն ակնկալում է՝ աշխարհը կհամակերպվի «տնտեսական վտարանդու քաղաքականությանը»՝ պատժամիջոցներ սահմանելու Իրանի հետ առևտուրը հեշտացնող երկրների և կառույցների նկատմամբ։ Ըստ հաղորդումների՝ Բեսենթի ուղերձը Սիլուանովին կտրուկ է եղել. Իրանին պատժամիջոցները շրջանցելու հարցում օգնելու ցանկացած փորձ կավարտվի Ռուսաստանի տնտեսական կործանմամբ։ Սիլուանովը, սակայն, անտեսել է նախազգուշացումը՝ ասելով, որ Ռուսաստանը կգործի իր ազգային շահերից ելնելով։

Միաժամանակ Ռուսաստանն ու Իրանն ավարտին են հասցնում Ռուսաստանի Mir վճարային համակարգի ինտեգրումը Իրանի Shetab-ի հետ՝ գործարքները հեշտացնելու և Visa-ի ու SWIFT-ի այլընտրանք ստեղծելու համար՝ մանրածախ քարտերի փոխգործելիությունը համադրելով ուղղակի միջբանկային հաղորդագրությունների հետ՝ արևմտյան պատժամիջոցները շրջանցելու նպատակով։ Մոսկվան ու Թեհրանը կապող ֆինանսական ճարտարապետությունը՝ ոսկու ձուլակտորները, էմիրատական կեղծ ընկերությունները և Bank Melli-ի միջոցով հետին թվով ձևակերպված հաշիվ-ապրանքագրերը, հենց այն է, ինչի հետևից նախատեսված են գնալ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունն ու նրա Արտաքին ակտիվների վերահսկման գրասենյակը։ Բայց բացվել է նաև զուգահեռ ալիք, որը որևէ կապ չունի արժույթի հետ, և գործող պատժամիջոցային լիազորություններից ոչ մեկը նախատեսված չէ այն կանգնեցնելու համար՝ զենքին առնչվող տեխնոլոգիաների ու փորձագիտական գիտելիքի ուղղակի փոխանցումը։

2024 թվականի հոկտեմբերին Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը (ԻՀՊԿ) հայտարարեց Իսրայելի տարածքի դեմ հարվածներում Fattah-1 գերձայնային հրթիռների կիրառման մասին։ Հաջորդ ամիս Ռուսաստանն առաջին անգամ օգտագործեց Oreshnik համակարգը Դնիպրոյում գտնվող թիրախի դեմ։ Լրատվամիջոցները երկու դեպքերն էլ քննարկեցին որպես հրթիռային հարվածների «նոր սահմանագիծ»։ Իրանի Fattah-1-ի հարվածների և Ռուսաստանի Oreshnik-ի հարվածի տեսողական նմանությունը սոցիալական ցանցերում լայն տարածում ստացավ։

Ռուսաստանի պետական և պետությանը մերձ լրատվամիջոցները արագ անցան այդ համեմատությունը փակելու քայլերի։ 2025 թվականի հունիսի կեսերին 48 ժամվա ընթացքում առնվազն հինգ ռուսական լրատվամիջոց հրապարակեց գրեթե նույնական հերքումներ. RIA Novosti-ն մեջբերեց ռազմական փորձագետ Evgeny Mikhailov-ին, AiF.ru-ն մեջբերեց Ռուսաստանի ռազմաօդային ուժերի գեներալ-մայոր Vladimir Popov-ին, որը ասել էր, որ Fattah-ը և Oreshnik-ը «ոչ մի ընդհանուր բան չունեն», MK.ru-ն մեջբերեց վերլուծաբանի, որը դրանք անվանեց «բոլորովին տարբեր մշակումներ», Mail.ru News-ը և ռազմական հարցերին նվիրված Voennoe Delo կայքը նույն ժամանակահատվածում տարածեցին նույն ուղերձը։

Ոչ մեկը չպատասխանեց ակնհայտ հաջորդ հարցին. եթե երկու համակարգերը միմյանց հետ կապ չունեն, անցողիկ նմանության ընդունումը Մոսկվային ոչինչ չէր արժենա։ Այն, որ նման համաժամեցված հերքում անհրաժեշտ է եղել, արժանի է Արևմուտքի ուշադրությանը։

Իրանի Fattah-2 գերձայնային սահող սարքն արձակվելիս ունի իսկապես տարօրինակ՝ «պարող» հետագիծ։ Մարտական պայմաններում առաջին անգամ կիրառվելով մոտավորապես 2026 թվականի մարտի 1-ին և, ըստ հաղորդումների, օգտագործվելով իսրայելական ամրացված հրամանատարական օբյեկտի դեմ՝ այն նույնպես անմիջապես համեմատության առիթ տվեց Military Watch Magazine պաշտպանական հրատարակությանը, որը նշել էր, որ հրթիռի հետագիծն ու արագությունը նման են Ռուսաստանի սեփական Oreshnik համակարգին։

Խոցելիությունը չի սահմանափակվում Ռուսաստանի՝ Իրանի հետ հարաբերություններով և չի սահմանափակվում միայն նրանով, որ Ռուսաստանը գործում է միայնակ։ 2026 թվականի հունվարին Ուկրաինայի դեմ հարվածից հետո հայտնաբերված Kh-101 թևավոր հրթիռը պարունակել է օտարերկրյա արտադրության առնվազն 47 բաղադրիչ, որոնցից 35-ը՝ ամերիկյան, ինչպես նաև գերմանական, չինական, թայվանական, հոլանդական և ճապոնական մասեր։ Ռուսաստանի մյուս հիմնական ճշգրիտ հարվածային համակարգը նույն օրինաչափությունն ունի. Ուկրաինայի հետախուզությունը՝ HUR-ը, 2026 թվականի հուլիսին ուսումնասիրել է Ռուսաստանի UMPK սահող ռումբերի հավաքակազմերի բեկորները և նույնականացված բաղադրիչների 22 արտադրողի հետագծել՝ տասը ամերիկյան, վեց չինական, չորս շվեյցարական և երկուական՝ իռլանդական ու ճապոնական, պարզելով, որ այդ հավաքակազմերի ներսում միկրոէլեկտրոնիկայի 71 տոկոսը գալիս է Արևմուտքին դաշնակից պետություններում տեղակայված ընկերություններից։

The New York Times-ն ավելի ուշ հաղորդել է, որ Ռուսաստանի ռազմական հետախուզական ծառայությունը տարիներ շարունակ Ճապոնիայում իրականացրել է գնումների գործողություն՝ օգտագործելով առևտրային ծածկույթ, այդ թվում՝ պատմականորեն Aeroflot-ի Տոկիոյի գրասենյակը, որպեսզի ձեռք բերի երկակի նշանակության հաստոցներ և միկրոէլեկտրոնիկա։ Ուկրաինայի պատժամիջոցների հարցերով բանագնացը 2026 թվականի հունիսին գնահատել է, որ ճապոնական արտադրության բաղադրիչներ հանդիպում են ուկրաինացի քննիչների ուսումնասիրած ռուսական հրթիռների և անօդաչուների տեսակների մոտավորապես 90 տոկոսում։

Ճապոնիան աշխարհի ամենախոշոր արտահանողներից է հենց այն տեխնոլոգիայի, որն ուզում է այս ցանցը, և այս տարվա դրությամբ դեռ չունի լրտեսության վերաբերյալ առանձին օրենք. հակալրտեսության հատուկ օրենք մինչև 2027 թվականը չի սպասվում։

Բացը փակելու համար արևմտյան երկրները պետք է ձեռնարկեն չորս շտկում՝

Նախ՝ նրանք պետք է երկրորդական պատժամիջոցներ կիրառեն տեխնոլոգիա տեղափոխող միջնորդների նկատմամբ, ոչ միայն փող տեղափոխողների։ Generation Trading FZE-ն պատժացուցակում ընդգրկվեց միայն այն բանից հետո, երբ լրագրողները հետագծեցին նրա չժանգոտվող պողպատի առաքումները և Bank Melli-ի հաշիվը՝ գործարքների իրականացումից շատ հետո։ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը պետք է գործընկերներին մղի՝ գրեթե իրական ժամանակի ռեժիմում նշագրելու արտոնագրային հայտերը, համատեղ հետազոտական ուղևորությունները և նախագծային բյուրոների պայմանագրերը՝ նույն այն խստությամբ, որն արդեն կիրառվում է դրամական փոխանցումների նկատմամբ։

Երկրորդ՝ Ճապոնիայի և այլ դաշնակիցների հետ անհրաժեշտ է օրենսդրական ներդաշնակեցում, ոչ թե պարզապես համագործակցություն։ Վաշինգտոնը տարիներ շարունակ հենվել է Տոկիոյի վրա՝ չիպերի արտահանման վերահսկողության հարցում, մինչդեռ Ճապոնիայում լրտեսության մասին հիմնարար օրենքի բացակայությունը դիտարկել է որպես ուրիշի խնդիր։

Երրորդ՝ Միացյալ Նահանգներն ու Իսրայելը պետք է ավելի բաց կերպով վերահսկեն մտավոր սեփականության և արտոնագրերի հոսքերը։ Լրագրողներն ու վերլուծաբանները վերականգնել են թե՛ Alabuga-ի արտոնագիրը, թե՛ C430L ծրագիրը՝ աշխատելով արտահոսքերի և հանրային գրանցումների հիման վրա։ Չկա որևէ պատճառ, որ ուկրաինական ոչ կառավարական կազմակերպության բացահայտումը պետք է առաջ անցնի բազմամիլիարդանոց հետախուզական գործակալություններից։

Վերջապես՝ Իսրայելը պետք է Ռուսաստանին ճանաչի անբարյացակամ պետություն։ Իսրայելն այս պատմության գրեթե յուրաքանչյուր թելի հետ ունի ուղղակի անվտանգային առնչություն, բայց չի կիրառել անգամ անբարյացակամ պետության ճանաչման խորհրդանշական դիվանագիտական գործիքը այն երկրի նկատմամբ, որը նպաստում է այդ աջակցությանը, և ռուս պաշտոնյաները շարունակում են իսրայելական հեռուստատեսությամբ ստանալ սովորական եթերաժամ։ Դա քաղաքական ընտրություն է, որը սխալ ազդանշան է ուղարկում։