Վերաբնակիչների բռնությունը խնդիր է, սակայն համատեքստը և դասակարգումները կարևոր են
Քննադատները չպետք է իսրայելական հանցագործությունները ներկայացնեն որպես վերաբնակիչների ողջ բնակչությանը բնորոշ երևույթ, ոչ էլ երկրորդական համարեն պաղեստինյան ահաբեկչությունը
Հորդանան գետի արևմտյան ափում իսրայելցի վերաբնակիչների բռնության շուրջ բանավեճը պահանջում է մանրակրկիտ քննություն՝ դրա չափման, պատճառների և համատեքստի տեսանկյունից։
Պաղեստինցիների դեմ բռնությունը գոյություն ունի և պահանջում է քննություն ու քրեական հետապնդում։ Իսրայելի պաշտպանության բանակը 2025 թվականին հաղորդել է ազգայնական շարժառիթով կատարված մոտ 870 հանցագործության մասին՝ 2024 թվականի համեմատ 27 տոկոսով ավելի. դրանցից 120-ը դասակարգվել է որպես ծանր՝ նախկինում գրանցված 83-ի դիմաց։ Այս թվերը հիմք չեն տալիս ո՛չ երևույթը հորինվածք համարելու, ո՛չ էլ հանցագործների արարքները վերագրելու վերաբնակավայրերի բոլոր բնակիչներին։
Չափման հարցը կարևոր է։ ՄԱԿ-ի Մարդասիրական հարցերի համակարգման գրասենյակը 2025 թվականին արձանագրել է վերաբնակիչների 1 828 հարձակում, որոնք հանգեցրել են զոհերի կամ գույքային վնասի։ Դասակարգումը ներառում է բերքի վնասում, գողություն, վանդալիզմ, հարձակում և կրակոցներ՝ ծանրությամբ ու հետևանքներով իրարից տարբերվող խախտումներ։ Դեպքերի ընդհանուր թիվը չի նշանակում կատարողների թիվ. միևնույն անձինք կարող են բազմաթիվ խախտումներ կատարել։
Անհրաժեշտ է նաև տարբերակել արարքը շարժառիթից։ Գողությունը, վանդալիզմը կամ հարձակումը կարող են արտահայտել ազգայնականություն, տեղական վեճեր, նյութական շահ կամ շարժառիթների համադրություն։ Ո՛չ հանցագործի, ո՛չ տուժողի ինքնությունը չի հաստատում շարժառիթը։ Վաշինգտոնյան ինստիտուտի (Washington Institute) 2026 թվականի սեպտեմբերյան վերլուծությունը որոշ կատարողների մոտ նկարագրում է դեռահասային իրավախախտում՝ զուգորդված գաղափարական արդարացմամբ։ Հանցագործությունն ու գաղափարախոսությունը կարող են համընկնել՝ առանց ամբողջ համայնքի տեսակետներն արտահայտելու։
Տվյալները պետք է տարբերակեն պաղեստինցիների դեմ հարձակումները՝ ինքնապաշտպանությունից կամ ահաբեկչությանը հակազդելու միջամտությունից։ Վերաբնակիչը կամ զինվորը, որը կրակում է իրեն կրակել կամ դանակահարել փորձող պաղեստինցու վրա, նույնը չէ, ինչ կռիվ փնտրող վերաբնակիչը։ Նման դեպքերի ներառումը ուռճացնում է ընդհանուր թվերը և մեկտեղում հարձակվողներին պաշտպանվողների հետ։ Մարդասիրական հարցերի համակարգման գրասենյակի սահմանումները պահանջում են այս տարբերակումը, թեև պարզ չէ՝ ՄԱԿ-ի պաշտոնյաները գիտակցո՞ւմ են նրբությունները և հետևո՞ւմ են այդ դասակարգմանը։
Համատեքստը պահանջում է քննել նաև պաղեստինյան ահաբեկչությունը։ Երկրորդ ինթիֆադայի ընթացքում պաղեստինցիները Կանաչ գծի երկու կողմերում սպանել են մոտ 1 000 իսրայելցի խաղաղ բնակչի և զինվորի։ Այս փորձառությունն օգնում է բացատրել վախը, պաշտպանական կարիքները և երբեմն՝ վրեժը։ Այն չի կարող արդարացնել ահաբեկչության մեջ չներգրավված պաղեստինցիներին վնաս հասցնելը, սակայն մնում է էական՝ բախումները և դրանց սրացումը հասկանալու համար։
Պաղեստինցիների դեմ բռնությունն աճել է 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ից հետո։ Մարդասիրական հարցերի համակարգման գրասենյակը 2023 թվականի հունվարից սեպտեմբեր գրանցել է օրական մոտ երեք դեպք՝ նույն տարվա հոկտեմբերի 7-ից նոյեմբերի 10-ն ընկած ժամանակահատվածում արձանագրված յոթի համեմատ։ Այնուհետև ցուցանիշը նվազել է, սակայն մնացել է ավելի վաղ միջինից բարձր։ Իսրայելցիների կոտորածը, հետագա հարձակումների վախը և Արևմտյան ափում ահաբեկչությունը կարող են բացատրել պաշտպանական գործողությունների աճը՝ հարձակումներին չմասնակցած մարդկանց դեմ հատուցման գործողությունների կողքին։ Իսրայելի Ազգային անվտանգության հետազոտությունների ինստիտուտը առանձնացնում է պաղեստինյան ահաբեկչությանը հաջորդող հարձակումները և 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ից հետո բարձրացած ալիքը։
Վերաբնակեցման ընդլայնումը խրախուսող պետական քաղաքականությունը ևս նպաստող գործոն է։ Պաղեստինյան գյուղերին և արոտավայրերին մերձ ագարակներն ու ֆորպոստները մեծացնում են շփումն ու վեճերը հողի, ճանապարհների և գյուղատնտեսական հասանելիության շուրջ։ Armed Conflict Location & Event Data Project-ը պարզել է, որ բռնի դեպքերը կենտրոնացած են վերջերս ստեղծված գյուղատնտեսական ֆորպոստների մոտ։ Սա չի հաստատում, թե ամեն ընդլայնում բռնություն է ծնում, սակայն հիմք է տալիս քննելու՝ արդյոք առանց պատշաճ վերահսկողության և կարգավորման իրականացվող ընդլայնումը մեծացնում է շփման լարվածությունը։
Համեմատությունները պահանջում են համադրելի սահմանումներ։ 2021 թվականին վերաբերող տեղեկատվության ազատության հարցմանն ի պատասխան՝ Իսրայելի պաշտպանության բանակը գրանցել է հրեական ազգայնական շարժառիթով 446 հանցագործություն, պաղեստինյան 91 ահաբեկչական դեպք և քարերի, հրկիզիչ շշերի ու նետված պայթուցիկ սարքերի կիրառմամբ 7 010 դեպք։ Դասակարգումները տարբեր են, սակայն վերաբնակիչներին որպես բռնության հիմնական աղբյուր ներկայացնելը պահանջում է ապացույցներ, որոնք դուրս են միջազգային լուսաբանման մեջ նրանց ունեցած առաջնահերթ տեղից։
Ընտրական արշավները խթաններ են ստեղծում՝ ընդգծելու այն դեպքերը, որոնք հաստատում են կառավարության քաղաքականության մրցակցող մեկնաբանությունները։ Քննադատները հանցագործությունները ներկայացնում են որպես վերաբնակեցման ծրագրի դեմ վկայություն. կողմնակիցները դրանց փաստագրումը համարում են հարձակում վերաբնակավայրերի վրա։
Միջազգային լրատվամիջոցների շրջանակավորումը ևս կարևոր է։ Իսրայելական իրավախախտումները որպես վերաբնակիչների բնակչությանը բնորոշ երևույթ ներկայացնելը՝ միաժամանակ պաղեստինյան ահաբեկչությունը լուսանցք մղելով, ընթերցողին թողնում է այն տպավորությունը, թե վերաբնակիչներն են բռնության աղբյուրը, իսկ պաղեստինցիները՝ բացառապես զոհեր։ Խնդիրը իրավախախտումների մասին հաղորդելը չէ, այլ առանց համատեքստի ընդհանրացումը։
Նման շրջանակավորումը կարող է ծառայել վերաբնակավայրերի կամ Իսրայելի լեգիտիմությունը ժխտելու ջանքերին։ Այն դյուրացնում է անցումը քննություններ ու պատիժ պահանջելուց՝ Իսրայելի վրա ճնշման, վերաբնակավայրերի տարհանման և պաղեստինյան պետականության ջատագովությանը։ Իսրայելին արդեն իսկ հակադրվող լսարանների շրջանում այն կարող է ամրապնդել առկա դիրքորոշումները և լրացուցիչ արդարացում տրամադրել։
Իսրայելի հակառակորդները նաև ազդեցության գործողություններ են իրականացնում։ Microsoft-ը փաստագրել է 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ից հետո իրանական գործունեության ընդլայնումը, այդ թվում՝ կեղծ հաշիվներ և սոցիալական ցանցերում համակարգված տարածում՝ ուղղված Իսրայելի և նրա աջակիցների դիրքերի թուլացմանը։ Նման գործողությունները կարիք չունեն դեպքեր հորինելու. դրանք կարող են շահագործել առկա հաղորդումները, ընտրողաբար ընդգծել մանրամասներ, հանել համատեքստը և ուժեղացնել քննադատությունը։ Սա ստեղծում է հետադարձ կապի հնարավոր շղթա, երբ լուսաբանումը նյութ է մատակարարում ազդեցության արշավներին, իսկ համակարգված տարածումը առանձին պատումներ ներկայացնում է որպես ավելի լայնորեն տարածված։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)