Սիրիացի ջիհադիստները Եմենի ռազմաճակատում
Սիրիացի սալաֆի սոցիալական ցանցերի ազդեցիկ գործիչները զենքի են վերածում Ասադի վարչակարգի և Իրանի աջակցությամբ իրականացված վայրագությունների հիշողությունը
Ալի Ալմրայաթին «Իրաքի ազատություն» գործողության ընթացքում ԱՄՆ զինված ուժերի մարտական թարգմանիչ է եղել։ Հետագայում նա որպես Իրաքի խորհրդարանի անվտանգության հարցերով ավագ խորհրդական մասնակցել է 2016 թվականին ամերիկացի պատանդների ազատմանը և «Իսլամական պետություն» (ԻՊ)-ի դեմ պայքարին, ինչպես նաև ԱՄՆ պետական գերատեսչությունների համար հանդես է եկել որպես հակաահաբեկչական հետախուզական աղբյուր։ Նա դիվանագիտական ծառայություն է իրականացրել Իրաքում և Թուրքիայում՝ կենտրոնանալով միջազգային անվտանգության, ծայրահեղականության, հիբրիդային պատերազմի և աշխարհաքաղաքական հարցերի վրա։
Սիրիացի սալաֆի ազդեցիկ գործիչները պարզապես համերաշխություն չեն հայտնում Եմենում հութիների դեմ իրականացվող արշավին, այլ սիրիական պատերազմի տարիների կուտակված դժգոհությունները վերածում են Եմենի սալաֆիական ցանցերի մոբիլիզացման պատումի։ Եթե տարածաշրջանի պետությունները շահարկեն այս դինամիկան՝ Եմենում տեղակայելով սիրիացի մարտիկների, նրանք ռիսկի են դիմում վերաակտիվացնել անդրազգային ջիհադիստական ցանցերը և խարխլել ԱՄՆ հակաահաբեկչական ու կայունացման ջանքերի երեք տասնամյակը։
Սիրիացի սալաֆի սոցիալական մեդիայի ազդեցիկ գործիչները Սիրիայի 2011–2023 թվականների քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում Ասադի վարչակարգի և Իրանի աջակցությամբ իրականացված վայրագությունների հիշողությունը դարձնում են գործիք։ Նրանք հիշատակում են կոտորածները, խոշտանգումներն ու տեղահանությունները՝ Եմենի խմբավորումների, հատկապես սալաֆիների գերակշռությամբ Հարավային հսկաների բրիգադների (Southern Giants Brigades) հետ գաղափարական համահունչություն ձևավորելու համար։
Քանդելով աշխարհագրական և քաղաքական սահմանները՝ սալաֆի ազդեցիկ գործիչները Եմենը վերածում են Դամասկոսի և Հալեպի շարունակության։ Նրանք հութիներին ներկայացնում են ոչ թե որպես տեղային եմենյան խմբավորում, այլ որպես ավելի լայն աղանդավորական պատերազմի մասնակից, որը քայքայեց սիրիական համայնքները։ Ասադին, Իրանի վստահված կառույցների ցանցը և հութիներին մեկ միասնական թշնամու մեջ միաձուլելով՝ նրանք ջնջում են սիրիական և եմենյան թատերաբեմերը բաժանող քաղաքական ու պատմական տարբերությունները։ Պատգամը պարզ է՝ այն թշնամին, որի դեմ սիրիացիները կռվել են Սիրիայում, այժմ Եմենում է։
Այդ շրջանակումը վերացնում է լսարանի՝ Եմենի բարդ քաղաքական պատմությունը հասկանալու անհրաժեշտությունը։ Սիրիացին, որը քիչ բան գիտի հութիների, Հարավային անցումային խորհրդի կամ Եմենի ցեղային կառույցների ու տարածաշրջանային քաղաքականության մասին, կարիք չունի դրանք սովորելու։ Նա պետք է միայն ճանաչի թշնամուն՝ Արաբական թերակղզու վրայով ձգվող Իրանի ձեռքը։
Ազդեցիկ գործիչները Եմենում մասնակցությունը բարձրացնում են կրոնական պարտավորության մակարդակի։ Նրանք մասնակցությունը ներկայացնում են որպես ջիհադ և նահատակություն, այլ ոչ թե որպես աշխարհաքաղաքական մրցակցություն։ Եմենի սալաֆի զինված խմբավորումներին աջակցությունը նրանք ներկայացնում են որպես պաշտպանական պատերազմ՝ իսլամական պայքարում «սխալ կողմի» դեմ։ Իսլամը պաշտպանելու կոչերը մասնակցությունը կամընտրականից վերածում են բարոյական հրամայականի։
Հենց այստեղ է, որ առցանց քարոզչությունը կարող է ռազմավարական հետևանքներ ունենալ։ Այդ հռետորաբանությունը նվազեցնում է հավաքագրման հոգեբանական և գաղափարական արգելքները, հատկապես այն սիրիացիների շրջանում, որոնց քաղաքական և կրոնական ինքնությունը ձևավորվել է սիրիական հակամարտությամբ։ Երբ ազդեցիկ գործիչներն ազդարարում են Եմեն մեկնելու պատրաստակամություն կամ դրդում են մյուսներին անել նույնը, նրանք գործի են դնում գոյություն ունեցող անդրազգային ենթակառուցվածքը։ Սիրիական և եմենյան սալաֆի-ջիհադիստական ցանցերի միջև պատմական կապերը, որոնք մասամբ արմատավորված են «Ալ-Քաիդայի» ընդհանուր ծագումնաբանության մեջ, ապահովում են այն կազմակերպական հենքը, որը առցանց մոբիլիզացումը վերածում է համակարգված ռազմական գործունեության։ Այդ ցանցերն ապահովում են այն, ինչ քարոզչությունը միայնակ չի կարող ստեղծել՝ հարաբերություններ, նախադեպեր, ընդհանուր ինքնություններ և ուղիներ, որոնցով անհատները կարող են առցանց համոզմունքից անցնել կազմակերպված գործողության։
Միաժամանակ այս սալաֆի-ջիհադիստական հռետորաբանության մի մասում ի հայտ է գալիս ավելի լայն քաղաքական նպատակ։ Սիրիայում ժամանակավոր նախագահ Ահմեդ ալ-Շարաայի հետ կապվող կառավարման կառույցների օրինակով իսլամական վարչակարգ հաստատելու կոչերը հուշում են, որ որոշ դերակատարներ հութիների պարտությունը դիտարկում են ոչ թե որպես վերջնական նպատակ, այլ որպես հնարավորություն՝ Եմենում վերարտադրելու իրենց նախընտրելի իսլամիստական քաղաքական կարգը։ Հութիների պարտությունն ու սալաֆիական իշխանության հաստատումը որպես փոխարինելի հասկացություններ դիտարկելը ռիսկ է ստեղծում՝ հաղթել մեկ ծայրահեղական սպառնալիքի՝ միաժամանակ ստեղծելով պայմաններ մեկ այլի համար։
Սաուդյան Արաբիայի, Թուրքիայի և Պակիստանի միջև Մեքքայի համատեղ պաշտպանության համաձայնագրի շուրջ ձևավորված ինստիտուցիոնալ իներցիան կարող է գրավիչ դարձնել անուղղակի ներգրավման այս մոդելը. սիրիացի մարտիկները կարող են ապահովել մարդկային ռեսուրսը, իսկ պետական հովանավորները՝ քաղաքական, ֆինանսական և լոգիստիկ աջակցությունը։ Նման դասավորությունը տարածաշրջանային ուժերին թույլ կտար ուժ պրոյեկտել՝ առանց սեփական զորքերն ուղղակիորեն Իրանի և հութիների դեմ ներգրավելու։ Թուրքիան արդեն ցուցադրել է այս գործելաոճը Լիբիայում և Լեռնային Ղարաբաղում։ Այդ նախադեպը չի նշանակում, որ նույն մոդելը կկիրառվի Եմենում, սակայն այն ռազմավարական առումով հնարավորությունը դարձնում է արդիական։ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը նման մոտեցումը գրավիչ կհամարեր։ Սաուդյան ղեկավարությունը կարող է դա դիտարկել որպես ծախսարդյունավետ բեռնաթափում։ Մեխանիզմը կոկիկ է թվում՝ մոբիլիզացնել գոյություն ունեցող ցանցերն ու դժգոհությունները, ուղղորդել դրանք Եմեն և թույլ տալ, որ ջիհադիստական եռանդն անի այն գործը, որը սովորական ուժերը չեն կարող անել։
Վտանգն այն է, որ Բաբ էլ-Մանդեբի միջանցքը կայունացնելու՝ Սաուդյան Արաբիայի գլխավորությամբ իրականացվող ջանքերը կարող են այնպիսի միջավայր ձևավորել, որը ռազմականացնում է ջիհադիստական գաղափարախոսությունը։ Եմենի հակամարտությունը կարող է դառնալ կատալիզատոր՝ վերաակտիվացնելու ջիհադիստական մոբիլիզացման ավելի լայն համակարգը, որտեղ սիրիական պատերազմի տարիների դժգոհությունները, եմենյան սալաֆիական ցանցերը, հակաիրանական աղանդավորականությունը և տարածաշրջանային ուժային մրցակցությունը փոխադարձաբար ուժեղացնում են միմյանց։ Նման մոբիլիզացումը կարող է խորացնել աղանդավորական բևեռացումը և հրահրել իրաքյան ու մյուս իրանամետ զինված խմբավորումների հակազդեցությունը։
ԱՄՆ քաղաքականություն մշակողների համար առանցքային հարցն այն է, թե արդյոք հութիների ագրեսիային հակազդելու ջանքերը կարող են ակամայից վերակենդանացնել անդրազգային ջիհադիստական ցանցերը և խթանել այն ավելի լայն վստահված պատերազմը, որը ԱՄՆ հակաահաբեկչական քաղաքականությունը երեք տասնամյակ փորձել է զսպել։ Քաղաքականություն մշակողները պետք է գործեն նախքան այդ ենթակառուցվածքի ամրապնդվելը։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)