Վաշինգտոնի իրաքյան խաղադրույքի ձախողումը

Թրամփի վարչակազմը վարչապետ Ալի ալ-Զեյդիին աջակցել էր հստակ ակնկալիքներով՝ զինաթափել Իրանին համակիր զինյալ խմբավորումները, վերականգնել ուժի կիրառման պետական մենաշնորհը, բարենպաստ պայմաններ ստեղծել ամերիկյան բիզնեսի համար և սանձել Թեհրանի կողմից Իրաքի ինքնիշխանության շահագործումը։ Չորս ամիս անց տեղի է ունենում հակառակը։ Վաշինգտոնի խաղադրույքն ալ-Զեյդիի վրա փլուզվել է, քանի որ նրա կառավարությունը հնարավորություն է տալիս Իրանին համակիր զինված տարրերին պետական ապարատի ներսում ամրապնդել իրենց իշխանությունը՝ շարունակելով օգտվել ամերիկյան ֆինանսական և քաղաքական զիջումներից։ Այս կառավարությանը հարմարվելով՝ Վաշինգտոնը վտանգում է խարխլել Իրանի տարածաշրջանային ցանցերը ապամոնտաժելու սեփական ռազմավարությունը։

Սպիտակ տանն այցի ընթացքում ալ-Զեյդին խոստացել է մինչև 2026 թվականի սեպտեմբերի 30-ը զինաթափել և լուծարել զինված խմբավորումները։ Վերջնաժամկետն անցել է՝ առանց էական գործողությունների։ Նրա կառավարությունը նաև չի կարողացել կանխել հարևան երկրների և Քուրդիստանի տարածաշրջանի դեմ իրաքյան զինյալ խմբավորումների ձեռնարկած հարձակումները։ Անկարողության թե չկամության պատճառով նա նաև չի կարողացել կանգնեցնել անդրսահմանային ահաբեկչական գործունեությունը, որին ներգրավված են Իրանի արտաքին պրոքսիները և Ասադի կողմնակիցները՝ Իրաքի տարածքն օգտագործելով որպես հենակետ։

Բաղդադի ինքնիշխան իշխանությունը դրսևորելու ալ-Զեյդիի անկարողությունն ամենից սուր է այնտեղ, որտեղ «Ժողովրդական մոբիլիզացիայի ուժերի» զինյալ խմբավորումները բացահայտ ծաղրում են Իրաքի ինքնիշխանությունը՝ պղծելով ամերիկյան դրոշը և բարձրացնելով Իրանինը։ Ամերիկացիների դեմ սպառնալիքները շարունակվել են՝ չնայած ԱՄՆ զինուժի դուրսբերմանը։ Իրաքյան անվտանգության ուժերը ամերիկացի վլոգերներին ուղեկցել են Քուրդիստանի տարածաշրջան՝ նրանց պաշտպանելու համար։ Ավելի ուշ Իրաքի անվտանգության կառույցները Wall Street Journal-ի թղթակից Ջարեդ Մալսինին (Jared Malsin) խնդրել են լքել Իրաքը՝ իր կյանքը պաշտպանելու համար։ Իրաքյան, եվրոպական և ամերիկյան իշխանությունները նույնպես նախազգուշացումներ են հրապարակել։ Վարչապետը, որը չի կարող պաշտպանել ամերիկացիներին, չի կարող վստահելիորեն խոստանալ ամերիկյան ներդրումների համար անվտանգ միջավայր։

Անվտանգության այս ձախողումներն արտացոլում են քաղաքական այն պայմանավորվածությունները, որոնք պահպանում են խմբակցային ազդեցությունը։ Ալ-Զեյդին պահպանել է նախկին վարչապետ Մուհամմեդ ալ-Սուդանիի նշանակած՝ զինյալ խմբավորումների հետ կապ ունեցող աշխատակիցներին ու խորհրդականներին, ինչպիսիք են Հուսեյն Ալլավին (Hussein Allawi) և վարչապետի աշխատակազմի ղեկավար Իհսան ալ-Ավադին (Ihsan Al‑Awadi), որոնց դերը վարչապետին լրատվամիջոցներով առաջ մղելն է։ Նա նաև տարբեր քաղաքական բլոկներից ընտրություններում պարտված գործիչների է նշանակել խորհրդատվական պաշտոնների և կառավարության ղեկավար պաշտոնների, այդ թվում՝ խորհրդական Ալա Թալաբանիին (Ala Talabani) և Իրաքի ատոմային էներգիայի հանձնաժողովի պաշտոնակատար ղեկավար Թանաա ալ-Զաջրավիին (Thanaa Al‑Zajrawi)՝ կուսակցություններին փոխհատուցելով Իրաքի քաղաքական և դավանական քվոտաների համակարգի միջոցով։

Կոռուպցիայի դեմ պայքարի կիրարկումը շարունակում է մնալ մաքրազտումների մեխանիզմ, այլ ոչ թե հաշվետվողականության։ Միաժամանակ կառավարությունը հանդուրժում է Թեհրանի կողմից Իրաքի տնտեսության և ֆինանսական համակարգի շահագործումը՝ պատժամիջոցներից խուսափելու և իր գործողությունները ֆինանսավորելու նպատակով։ Հովանավորչությունը, ընտրողական իրավակիրառումը և ֆինանսական թողտվությունը պաշտպանում են քաղաքական դաշնակիցներին, պահպանում խմբակցային վերահսկողությունը և Թեհրանին թողնում ուղիներ՝ իր ազդեցությունը պահպանելու համար։

Իրաքի ռեկորդային բյուջեի հայտարարման ժամանակահատվածը՝ նախարարական բաշխումների վերջնականացման և պատժամիջոցների տակ գտնվող «Ասաիբ Ահլ ալ-Հակ»-ի գործիչ Լեյթ ալ-Խազալիի (Laith Al-Khazali)՝ փոխվարչապետ նշանակման հետ միասին, բացահայտում է հիմքում ընկած քաղաքական գործարքը։ Իրաքի խորհրդարանի նախագահը պնդել է, թե Վաշինգտոնը հավանություն է տվել դրան։ Արհեստական բանականության և զբոսաշրջության նոր նախարարությունները կծառայեն որպես ինստիտուցիոնալ «անոթներ»՝ զինված խմբավորումների համար պետական ռեսուրսներին հասանելիություն ստանալու և իրենց զինյալ անվանարկումից ազատվելու՝ առանց իշխանությունը զիջելու։ Ալ-Սուդանիի պաշտոնավարման օրոք ստորագրված՝ Իրաքի և Իրանի միջև արհեստական բանականության ոլորտում համագործակցության համաձայնագիրը երաշխավորում է, որ այդ նախարարությունները կգործեն որպես իրանական աջակցության ուղիներ։ Ամերիկյան ընկերությունները կարող են Իրաքի արհեստական բանականության պայմանագրերին հասանելիություն ստանալ միայն պատժամիջոցները շրջանցելով և արդեն որպես ահաբեկչական կազմակերպություններ ճանաչված կառույցների հետ գործընկերություն հաստատելով։

Շիական համակարգման շրջանակի կողմից «Պետության ղեկավարման խորհրդի» հայտարարումն ավարտին է հասցնում ինստիտուցիոնալ ենթարկեցումը։ Ալ-Զեյդին Վաշինգտոնի պատկերացրած դերից՝ Իրանին համակիր խմբակցություններին դիմակայելն ու ամերիկա-իրաքյան հնարավորություններ ստեղծելը, անցնում է այն գործառույթին, որը «Քատաիբ Հեզբոլլահը» բացահայտ անվանում է «գանձապահ»։ Նրա օգտակարությունն այժմ ամերիկյան այն արտոնությունների ապահովումն է, որոնք Իրանի աջակցությամբ գործող խմբակցություններին թույլ են տալիս գոյատևել և մանևրել ԱՄՆ ճնշման պայմաններում։ Իրանից Նաջաֆ չվերթների թույլտվությունները և ավելի վաղ տրված՝ դոլարային հոսքերի թույլտվությունները ցույց են տալիս, թե ինչպես Վաշինգտոնի հարմարվողականությունը դարձել է իրանական ռազմավարության գործիք։

Վաշինգտոնում հնչող այն ձայները, որոնք կողմ են ներողամտությանը և շարունակում են աչք փակել այս ձախողման վրա, կթուլացնեն Իրանին համակիր զինված խմբերի և քաղաքական կուսակցությունների դեմ ԱՄՆ ավելի լայն արշավը։ Այդ խմբակցություններն ու գործընկերները խարխլում են ամերիկյան նպատակները։ Վաշինգտոնը չի կարող պահանջել զինյալ խմբավորումների ապամոնտաժում՝ միաժամանակ նպաստելով այն ֆինանսական ուղիներին և ինստիտուցիոնալ պայմանավորվածություններին, որոնք պահպանում են դրանք։ Այս մոտեցումը զրկում է Ամերիկային իր լծակներից հենց այն պահին, երբ Վաշինգտոնը պետք է դրանք կիրառի։

Վաշինգտոնը պետք է նորաստեղծ նախարարություններն ու փոխվարչապետի պաշտոնները դիտարկի որպես ահաբեկչական կառույցներ ու գործիչներ և հրաժարվի նրանց հետ շփումից։ Իրաքը պետք է կանգնի ընտրության առաջ՝ պահպանել դաշինքն Իրանի հետ և ընդունել ֆինանսական մեկուսացման հետևանքները կամ հրաժարվել զինյալ խմբավորումներից։