Իրաքյան Քուրդիստանում միասնական փեշմերգայի պատրանքը
Երկու քաղաքական կուսակցություններն էլ շարունակում են վերահսկել վերջերս վերանվանված քրդական զինված ուժերը և դրանց ներսում առկա բաժանումները։
2026 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Իրաքի Քուրդիստանի տարածաշրջանի փեշմերգայի հարցերի նախարարությունը հայտարարեց տարածաշրջանի երկու իշխող քաղաքական կուսակցությունների՝ Քուրդիստանի դեմոկրատական կուսակցության և Քուրդիստանի հայրենասիրական միության հետ առնչվող զինված ուժերի միավորման գործընթացի ավարտի մասին։ Սովորաբար սա տոնելու առիթ կլիներ։ Ի վերջո, սա առաջին դեպքն է, երբ իշխող պաշտոնյաները Քուրդիստանի զինված ուժերը պաշտոնապես դնում են միասնական պաշտպանական հրամանատարության ներքո։ Սակայն տեղում առկա իրողությունը բոլորովին այլ պատկեր է ներկայացնում, քան այս թվացյալ միավորումը։
Քրդական ուժերը, որոնք հայտնի են որպես փեշմերգա, 1991 թվականին Քուրդիստանի տարածաշրջանի ինքնավարություն ձեռք բերելուց ի վեր մնացել են բաժանված և տարածաշրջանի երկու իշխող կուսակցությունների վերահսկողության տակ՝ չնայած այն բանին, որ հաջորդ տարի՝ առաջին տարածաշրջանային կառավարության ձևավորման ընթացքում, ստեղծվել էր փեշմերգայի հարցերի նախարարությունը։ Այդ առաջին տարիներին երկու կողմերը միմյանց դեմ օգտագործում էին իրենց համապատասխան փեշմերգայի ուժերը քաղաքացիական պատերազմում, որը հազարավոր կյանքեր խլեց։ Թեև Իրաքի 2005 թվականի սահմանադրությունը Սադդամ Հուսեյնի վարչակարգի տապալումից հետո պաշտոնապես ճանաչեց Քուրդիստանի տարածաշրջանի կարգավիճակը, դա քիչ բան փոխեց քրդական զինված ուժերի միավորման առումով։
Մի քանի տարի շարունակ Միացյալ Նահանգները ձգտել է երկու քրդական ուժերը բերել փեշմերգայի հարցերի նախարարության հրամանատարության ներքո։ «Իսլամական պետության» (ԻՊ) դեմ պատերազմի ընթացքում քրդական ուժերը աջակցեցին ԱՄՆ-ի գլխավորած ջանքերին՝ ահաբեկչական խմբավորումը պարտության մատնելու համար։ Սակայն, չնայած ամենամյա միլիոնավոր դոլարների օգնությանը, ԱՄՆ կառավարությունը չկարողացավ համոզել երկու քրդական կուսակցություններին՝ լիովին միավորելու իրենց զինված ուժերը։
Խոսքը, այսպես կոչված, 80-րդ ուժերի մասին է, որոնք առնչվում են Քուրդիստանի դեմոկրատական կուսակցությանը, և 70-րդ ուժերի, որոնք առնչվում են Քուրդիստանի հայրենասիրական միությանը։ Միավորման վերջին հայտարարությունը, սակայն, ըստ ամենայնի, պարզապես հին անվանումները փոխարինել է նորերով։ 80-րդ ուժերն այժմ սահմանվում են որպես Առաջին տարածք, իսկ 70-րդ ուժերը վերանվանվել են Երկրորդ տարածք։ Այս երկու տարածքներում կգործեն 11 դիվիզիա՝ փեշմերգայի հարցերի նախարարության հրամանատարության ներքո։ Թեև քրդական իշխանությունները կարող են այս վերակազմավորումը ներկայացնել որպես բարեփոխում, իրականությունն այլ է. երկու քաղաքական կուսակցություններն էլ շարունակում են վերահսկել նորաստեղծ տարածքները և դրանցում գտնվող դիվիզիաները։ Քուրդիստանի դեմոկրատական կուսակցությունը վերահսկում է վեց դիվիզիա՝ կենտ համարներով, Քուրդիստանի հայրենասիրական միությունը՝ մնացած հինգը։
Այս համատեքստում հայտարարության ժամանակացույցն էական է, քանի որ այն հնչել է Իրաքից ԱՄՆ զորքերի դուրսբերման համար սահմանված սեպտեմբերի 30-ի վերջնաժամկետից ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ։ Հաղորդումների համաձայն՝ այդ ամսաթվից հետո ԱՄՆ բանակն այլևս չի աջակցի փեշմերգային։ Այս ֆոնին միավորման հայտարարությունը, ըստ ամենայնի, Վաշինգտոնին ուղղված ազդանշան է այն մասին, որ վերջին մի քանի տարիների նրա ջանքերն ապարդյուն չեն եղել, և որ փեշմերգային ԱՄՆ շարունակական աջակցությունը մնում է հիմնավորված նաև սեպտեմբերի 30-ի վերջնաժամկետից հետո։
Իրաքյան Քուրդիստանում ներկայիս քաղաքական փակուղին ավելի է կասկածի տակ դնում փեշմերգայի միավորման անկեղծությունը։ Երկու իշխող կուսակցություններն ի վիճակի չեն եղել նոր կառավարություն ձևավորել 2024 թվականի հոկտեմբերի խորհրդարանական ընտրություններից ի վեր՝ թողնելով տարածաշրջանի քաղաքական ինստիտուտները մեծապես կաթվածահար վիճակում։ Եթե երկու կուսակցությունները չեն կարողանում համաձայնության գալ կառավարության ձևավորման շուրջ, դժվար է պատկերացնել, թե ինչպես կարող էին նրանք իրական միասնության հասնել ռազմական ոլորտում։
Իրաքյան Քուրդիստանն աստիճանաբար կորցնում է տասնամյակներ շարունակ վայելած ինքնավարությունը։ Բաղդադը, Անկարան և Թեհրանն ավելի ու ավելի են համագործակցում՝ տարածաշրջանի ինքնավար կարգավիճակը խարխլելու ուղղությամբ։ Սակայն քրդական ինքնակառավարման առջև ծառացած գոյութենական սպառնալիքներին դիմակայելու համար իրապես միավորվելու փոխարեն Քուրդիստանի դեմոկրատական կուսակցությունը և Քուրդիստանի հայրենասիրական միությունը շարունակում են քաղաքական իշխանության համար պայքարը։ Երկու կուսակցություններից ոչ մեկը, ամենայն հավանականությամբ, չի հրաժարվի փեշմերգայի ուժերի նկատմամբ վերահսկողությունից, քանի որ այդ վերահսկողությունը տարածաշրջանում քաղաքական իշխանության վրա էական լծակ է ապահովում։ Սա տասնամյակներ շարունակ եղել է իրողություն և կշարունակվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ Իրաքյան Քուրդիստանը պահպանում է իր ինքնավարությունը։
Իրաքյան Քուրդիստանում ընդհանուր զարգացումները վկայում են, որ երկու կուսակցություններն ավելի շատ կենտրոնացած են եղել իրենց ազդեցության ոլորտները պահպանելու, քան տարածաշրջանի ինքնավարությունը պաշտպանելու վրա։ Ուստի փեշմերգայի վերաբերյալ վերջին հայտարարությունը դժվար է դիտարկել որպես այլ բան, քան Վաշինգտոնին ուղղված հերթական դիմում՝ շարունակական ֆինանսական աջակցության համար։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)