Իրանի գերագույն առաջնորդ Մոջթաբա Խամենեիի ձեռագիր «կենդանության ապացույցի» խնդիրը

Անցյալ ամիս ես հարցրել էի՝ եթե «անվտանգության նկատառումներով» Մոջթաբա Խամենեիից ձայնագրություն կամ տեսագրություն չկա, ապա ինչո՞ւ նրանից նույնիսկ ձեռագիր գրություն չի եղել։ Դրանից կարճ ժամանակ անց վարչակարգը հրապարակեց Մոջթաբային վերագրվող առաջին ձեռագիր գրությունը այն պահից ի վեր, երբ նա հռչակվել էր Իրանի գերագույն առաջնորդ։ Դա նամակ էր՝ հասցեագրված Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) Օդատիեզերական ուժերի ղեկավար գեներալ Մաջիդ Մուսավիին։ Սակայն Մոջթաբայի գտնվելու վայրի շուրջ հարցերն ու կասկածները փարատելու փոխարեն՝ նամակը նոր հարցեր առաջացրեց։

Նախևառաջ դժվար է հասկանալ, թե ինչու վարչակարգը որոշեց հրապարակել թվացյալ առօրյա մի նամակ, որն այդ պահին արդեն վեց շաբաթ վաղեմություն ուներ, երբ տեղի էին ունենում շատ ավելի նշանակալի զարգացումներ։ Նամակը ստորագրված է և թվագրված՝ 2026 թվականի օգոստոսի 1-ով։ Բայց ամենաներքևի տողում՝ ստորագրությունից հետո և փակագծերում, ըստ երևույթին նշված է, որ պատճենը 2026 թվականի հուլիսի 28-ին հանձնվել է «պատվիրակին» կամ «ներկայացուցչին»։

Եթե այդ ընթերցումը ճիշտ է, ապա ինչպե՞ս կարող էր նամակի պատճենը որևէ մեկին հանձնվել մի քանի օր առաջ, քան ինքը՝ նամակը, ստորագրվել ու թվագրվել է։

Բովանդակությունն էլ մեկ այլ հարց է առաջացնում։ Ամբողջ նամակը Մոջթաբայի՝ Օդատիեզերական ուժերի ղեկավարին «մատակարարման շղթան» պահպանելու համար շնորհակալություն հայտնելու մասին է։ Բայց ինչո՞ւ պետք է մատակարարման շղթայի պահպանումը լիներ Օդատիեզերական ուժերի ղեկավարի պատասխանատվության ներքո։ Ի՞նչ էր հենց այդ «մատակարարման շղթան», և ինչո՞ւ գերագույն առաջնորդը պետք է դրա մասին անձամբ գրեր Օդատիեզերական ուժերի հրամանատարին։

Այնուհետև հակասություններն էլ ավելի ակնհայտ են դառնում։

2026 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Իրանի լրատվական հարթակները հրապարակեցին Մոջթաբային վերագրվող մեկ այլ նամակ։ Այս նամակը, ըստ պնդման, թվագրվում է 1986 թվականով, երբ Մոջթաբան դեռահաս էր, և հասցեագրված էր նրա ավագ եղբորը՝ Մոսթաֆային։

1986 թվականի նամակի ձեռագիրը նկատելիորեն տարբերվում է օգոստոսյան նամակի ձեռագրից։ Ստորագրություններն էլ ավելի դժվար է համադրել։ Տարբերություններն այնքան ակնհայտ են, որ դրանք նկատելու համար ձեռագրագետի կարիք չկա։

Ձեռագիր նամակները Մոջթաբայի վիճակի մասին հարցեր առաջացնող միակ պնդումները չեն։

Այաթոլլահ Մոհսեն Հեյդարի ալ-Քաթիրը (Mohsen Heydari al-Kathir)՝ Փորձագետների ժողովի անդամը, որը սահմանադրորեն պատասխանատու է գերագույն առաջնորդի ընտրության համար, Մոջթաբայի վիճակի մասին նույնպես պատմել է Al-Araby հեռուստաալիքին 2026 թվականի սեպտեմբերի 26-ին տված հարցազրույցում։

Ըստ Հեյդարիի՝ Մոջթաբան վիրավորվել է 2026 թվականի փետրվարի 28-ի հարձակման ժամանակ այն վայրում, որտեղ գտնվում էր նրա հայրը՝ Ալի Խամենեին։ Նրա խոսքով՝ Մոջթաբան տեղափոխվել է հիվանդանոց, որը հետագայում նույնպես ռմբակոծվել է, ինչի հետևանքով Մոջթաբան լրացուցիչ վնասվածքներ է ստացել, և նրան անհրաժեշտ է եղել փրկել փլատակների տակից։

Սակայն նույն հարցազրույցում Հեյդարին ասել է, որ ինքն էր Փորձագետների ժողովի առաջին անդամը, ով առաջ է քաշել Մոջթաբայի թեկնածությունը՝ որպես հաջորդ գերագույն առաջնորդ, այն բանից հետո, երբ համոզվել է, որ Մոջթաբան կատարյալ առողջ է։

Այս երկու պատմությունները միասին հակասում են միմյանց։ Մի մարդ, ով, ըստ պնդման, ստացել է այնքան ծանր վնասվածքներ, որ երկու առանձին հարձակման արդյունքում անհրաժեշտ է եղել նրան փրկել, միաժամանակ ներկայացվում է որպես կատարյալ առողջ՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում ամենահզոր պաշտոնը ստանձնելու համար, այն դեպքում, երբ դրա Սահմանադրությունը հայտարարում է՝ «Երբ Առաջնորդը ժամանակավորապես ի վիճակի չէ կատարելու առաջնորդության պարտականությունները՝ հիվանդության կամ որևէ այլ դեպքի պատճառով, ապա այդ ժամանակահատվածում նրա պարտականությունները ստանձնում է սույն հոդվածում նշված խորհուրդը»։

Եվ մինչ օրս հանրային որևէ հայտնվել չի եղել։

Քանի դեռ Մոջթաբայի բացակայությունը շարունակվում է, մեծանում է ճնշումը՝ ապացույցներ ներկայացնելու, որ նա կենդանի է և ի վիճակի է իրականացնելու իրեն վերագրվող լիազորությունները։ Իրանցիները քննարկում են հնարավորությունը, որ վարչակարգը շուտով կարող է հայտարարել նոր գերագույն առաջնորդի մասին։ Սեպտեմբերի 28-ին IranWire-ը հաղորդել է, որ Իսլամական Հանրապետության ներսում տարբեր խմբակցությունների հետ սերտ կապեր ունեցող երկու աղբյուր հայտնել են լրատվամիջոցին, որ տարբեր խմբակցությունների քաղաքական գործիչներն ու Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի բազմաթիվ հրամանատարներ կարծում են, թե Մոջթաբայի ղեկավարության շարունակումը՝ իբր արհեստական բանականության աջակցությամբ, դարձել է անկենսունակ և թուլացնում է համակարգը։ IranWire-ը նաև հաղորդել է, որ Փորձագետների ժողովի բազմաթիվ անդամներ աջակցում են նոր գերագույն առաջնորդ ընտրելու գաղափարին։

Մոջթաբայի՝ որպես գործող ղեկավարի գոյությունն ու իշխանությունը ցույց տալու յուրաքանչյուր փորձ, դրա փոխարեն, ծնում է նոր անհամապատասխանություններ ու կասկածներ։ Որքան երկար է շարունակվում այդ բացակայությունը, այնքան դժվար է դառնում նույնիսկ վարչակարգի կողմնակիցների համար հավատալ պաշտոնական վարկածին։