Իսրայելի և Թայվանի միջուկային առանցքի ռազմավարական հիմնավորումը
Գոյաբանական անվտանգային սպառնալիքների դիմաց կանգնած փոքր պետությունները չեն կարող զսպումը վստահել ուրիշներին։
Իսրայելի ատոմային էներգիայի հանձնաժողովի հիմնադիր Էռնստ Դավիդ Բերգմանը 1965 թվականին յոթօրյա այցով ժամանեց Թայվան։ Լալու Sun Moon Lake հյուրանոցում նախկին նախագահ Չան Կայ-շեկի և այն ժամանակվա պաշտպանության նախարար Չան Չինգ-կուոյի հետ նրա հանդիպումները հանգեցրին «Հսինչու» պլանին։ Նախաձեռնությունը ներառում էր Իսրայելի ենթադրյալ Դիմոնայի ռեակտորային համալիրի մանրամասն միջուկային նախագիծը՝ ծանր ջրով ռեակտոր, արտադրական գործարան և պլուտոնիումի տարանջատման օբյեկտ։ 1970-ականներին, միջազգային մեկուսացման խորացմանը զուգահեռ, այս երկկողմ նախագիծը վերածվեց գաղտնի եռակողմ միջուկային առանցքի, որին ներգրավվեց ապարտեիդի Հարավային Աֆրիկան։ Հենվելով այս ծածուկ ցանցերի վրա՝ գեներալ Հաու Պեյ-ցունը 1985 թվականին անգամ հրամայեց բանակին պատրաստվել արագ միջուկային «բեկման» կարողությանը՝ գոյատևման պատմական օրինակ, որը թե՛ Թայպեյը, թե՛ Երուսաղեմը պետք է այսօր վերակենդանացնեն։
Սակայն ամերիկյան ինտենսիվ դիվանագիտական ճնշումը վերջ դրեց այդ ջանքերին։ Այն բանից հետո, երբ Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը 1988 թվականի հունվարին երկրից դուրս բերեց առաջատար գիտնական Չան Սյեն-յիին, Թայվանը հանձնեց իր ծանր ջուրը, անջատեց վերամշակման աշխատանքները և փակեց զգայուն օբյեկտները՝ Ռեյգանի վարչակազմի պահանջներին համապատասխան։ 1980-1992 թվականներին Թայվանին մոտ 850 միլիոն դոլարի ուղղակի սպառազինության փոխանցումներ արձանագրելուց հետո Իսրայելը դադարեցրեց համագործակցությունը Թայվանի հետ և շրջվեց դեպի Պեկին՝ եկամտաբեր պայմանագրեր որոնելով։ Ցավոք, այս քայլերը չկարողացան Չինաստանին աշխարհաքաղաքական զգուշավորության մղել կամ վերջ դնել Պեկինի գործընկերությանը Թեհրանի հետ․ Պեկինը պարզապես ընդլայնեց իր երկակի նշանակության ենթակառուցվածքները, իսկ Թեհրանը զարգացրեց իր հրթիռային և անօդաչուների ծրագրերը։
Այսօր Չինաստանի աջակցությունը Իրանին շրջում է ռազմավարական հաշվարկը։ Իրանի մաքսային փաստաթղթերը 2026 թվականի առաջին կեսին արձանագրում են երկակի նշանակության անօդաչուների և հրթիռների բաղադրիչների՝ GPS սարքերի, էլեկտրաշարժիչների, ավիաշարժիչների մասերի մոտ 1 300 օդային առաքում չինական կառույցներից դեպի Իրանի պաշտպանության նախարարություն։ Բեռները ժամանել են 2026 թվականի հունիսի 17-ին՝ ժամանակավոր հրադադարի հուշագրի շրջանակում, և շարունակվել են հաջորդ օրերին՝ ավելի քան մեկ տասնյակ լրացուցիչ բեռ՝ ավելի քան 6 միլիոն դոլար արժողությամբ։ Միաժամանակ Չինաստանը իր ստվերային նավատորմի միջոցով կլանում է պատժամիջոցների տակ գտնվող իրանական նավթի հիմնական մասը։ Kpler-ի՝ 2025 թվականի տվյալները ցույց են տալիս, որ օրական մոտ 1,7 միլիոն բարել իրանական հում նավթ հասնում է չինացի գնորդներին, ընդ որում Հոնկոնգի և մայրցամաքի հետ կապված ընկերություններն են տիրապետում այդ նավերից տասնյակներին կամ համալրում դրանց անձնակազմերը։ Այս տնտեսական հոսքերը միլիարդավոր դոլարի կոշտ արժույթ են գեներացնում, որը սնուցում է Իսրայելի և նրա տարածաշրջանային գործընկերների դեմ ուղղված իրանական ռազմական արտադրությունը։
Թայվանի լատենտ միջուկային կարողությունը կբարձրացներ Ժողովրդա-ազատագրական բանակի՝ Թայվանի նեղուցով ցանկացած երկկենցաղ գործողության սպասվելիք գինը։ Պաշտպանական այս ավելի բարձր գինը ֆինանսական և քաղաքական ռեսուրսներ կշեղեր Պեկինի այլ շարունակական անվտանգային մարտահրավերներից և կնվազեցներ Չինաստանի կարողությունը՝ շարունակելու երկակի նշանակության փոխանցումները Թեհրանին։ Իսրայելի՝ 1956 թվականից հետո կայացրած միջուկային որոշումը, երբ դաշնակիցները նրան լքեցին Սուեզում, համադրելի ռազմավարական ընտրություն է։ Գոյաբանական անվտանգային սպառնալիքների դիմաց կանգնած փոքր պետությունները չեն կարող իրենց թույլ տալ զսպումը դրսին վստահել։ Թայպեյը համադրելի ռիսկի առաջ է, եթե Վաշինգտոնը կարճաժամկետ կայունությունը վեր դասի ուժերի ավելի լայն հավասարակշռությունից։
Այս աճող սպառնալիքներին հակազդելու համար Երուսաղեմն ու Թայպեյը պետք է անհապաղ իրականացնեն երեք կոնկրետ ռազմավարական քայլ։ Նախ՝ հրեական պետությունն ու Թայվանը պետք է ներդնեն “Sealed Latency Protocol”-ը։ Այս սխեմայի շրջանակում Իսրայելը կվաճառեր մոդուլային, գործարանում կնքված վառելիքային ցիկլի հանգույցներ՝ Թայվանի հետազոտական օբյեկտներում անվտանգ ստորգետնյա տեղակայման համար։ Իսրայելը պետք է նաև տրամադրի գաղտնագրված հեռավար ախտորոշիչ ծրագրային ապահովում, որը կարող է պահպանել 120 օրից պակաս ստուգելի «բեկման» (breakout) ժամկետ՝ առանց զենքի փաստացի պահեստավորման, դրա դիմաց ստանալով լիարժեք բաժնեմաս իսրայելական առաջադեմ նյութերի ընկերություններում և Երուսաղեմի դիվանագիտական ռազմավարական օրակարգի բարձրացում Թայպեյին աջակցող մայրաքաղաքներում։
Երկրորդ՝ Իսրայելն ու Թայվանը պետք է ստեղծեն “Dual-Use Forensics Exchange”-ը։ Թայվանցի ինժեներները կվերապատրաստվեին իսրայելական քաղաքացիական միջուկային դատաքննական և նյութերի բնութագրման լաբորատորիաներում, իսկ Երուսաղեմը կստանար իրական ժամանակի տվյալահոսքեր՝ Թայպեյի կողմից ասիական նավահանգիստներով Պեկինի երկակի նշանակության բեռնափոխադրումների մշտադիտարկումից։ Կողմերը կստեղծեին փակ հետախուզական շղթա՝ հետևելու նույն մատակարարման ցանցերին, որոնք այսօր ուղղվում են Իրան։
Երրորդ՝ Երուսաղեմն ու Թայպեյը պետք է ստեղծեն “Periphery Pact”-ը, որի միջոցով Թայվանը կֆինանսավորեր իսրայելական գլխավորությամբ կոնսորցիում՝ արտադրելու արհեստական բանականությամբ (ԱԲ-ով) արագացված միջուկային զենքի մոդելավորման ու նախագծման լուծումներ և պայթուցիկ ոսպնյակների նոր տեխնոլոգիաներ՝ Թայվանի սեփական արտադրության համար, միաժամանակ իր կիսահաղորդիչների և նավաշինության ոլորտները ուղղորդելով դեպի համատեղ հակառակետային և հակաօդային համակարգեր, որոնք ընդունակ են հակազդելու թե՛ Չինաստանի երկկենցաղ հարձակման կարողությանը, թե՛ իրանական անօդաչուների պատերազմին։
Ի վերջո, այս ռազմավարական քայլերը կվերականգնեն այն հավասարակշռությունը, որն առաջին անգամ ուրվագծվեց Բերգմանի 1965 թվականի այցի ընթացքում՝ տեսլական, որը տասնամյակների բյուրոկրատական ռիսկախուսությունն ու սխալ քաղաքականությունը մղեցին հետին պլան։ Երուսաղեմն ու Թայպեյն այլևս չեն կարող իրենց թույլ տալ, որ դիվանագիտական երկչոտությունը թելադրի իրենց գոյատևումը։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)