ԱՄՆ-ը պետք է պայքարի Իրաքյան Քուրդիստանում իրանական ենթադրյալ ֆիկտիվ ընկերությունների դեմ

ԱՄՆ ուժերը 15 տարվա ընթացքում առաջին անգամ ամբողջությամբ լքել են Իրաքը։ Երբ նախագահ Բարաք Օբաման դուրս բերեց զորքերը, վակուումն ի վերջո լրացրեց «Իսլամական պետությունը» (ԻՊ)։ Այսօր նախագահ Դոնալդ Թրամփը կրկնում է պատմությունը՝ չգիտակցելով, որ վակուումը հազվադեպ են լրացնում ալտրուիզմի ուժերը։

Իրաքյան Քուրդիստանի տարածաշրջանում ազդեցության համար մրցելու են երկու հիմնական արտաքին ուժեր՝ Թուրքիան, որն ավելի մոտ է Մասուդ Բարզանիի Քուրդիստանի դեմոկրատական կուսակցությանը, և Իրանը, որն ավելի սերտ կապեր ունի Բաֆել և Քուբադ Թալաբանիների Քուրդիստանի հայրենասիրական միության հետ։

Թրամփի որոշումը՝ դուրս գալ Իրաքից, այն պայմաններում, երբ Իրանում պատերազմը շարունակվում է, նվազեցնում է ԱՄՆ-ի ազդեցության լծակները վճռորոշ պահին։ Իրանական ղեկավարությունը փորձել է շրջանցել Թրամփի շրջափակումը՝ առևտուրը ծովից ցամաք տեղափոխելով, ընդ որում Իրանի հյուսիսային հարևանները՝ Թուրքիան, Ադրբեջանը և Թուրքմենստանը, սիրով գնում են դրան։ ԱՄՆ-ի ներկայությունը մաքսանենգությունը չի վերացրել, սակայն պահպանել է հավասարակշռությունը։ Այսօր այդ հավասարակշռությունը վերացել է։

Ցամաքում ուժերի բացակայության պայմաններում ԱՄՆ-ի ազդեցությունը նվազում է, սակայն Թրամփի տրամադրության տակ դեռ կան գործիքներ։ Տարիներ շարունակ ԱՄՆ հետախուզության պաշտոնյաները քարտեզագրել են իրանական ստվերային բիզնեսները։ Այժմ Թրամփը, ԱՄՆ հետախուզությունը, ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը և հորիզոնից այն կողմ գործող ԱՄՆ ուժերը պետք է գործեն այդ ցանցի դեմ։

Իրաքյան Քուրդիստանի, եթե ոչ հենց Իրաքի, ամենախոշոր կոնգլոմերատներից մեկը Nokan Group-ն է։ Այն կազմված է 38 ընկերությունից և դրանց դուստր ձեռնարկություններից ու գործում է ամենատարբեր ոլորտներում՝ նավթից մինչև շինարարություն, հեռահաղորդակցություն և զբոսաշրջություն, ինչպես նաև մենաշնորհում է առևտուրը թե՛ Սուլեյմանիի, թե՛ Հալաբջայի նահանգներում։ Թեև քաղաքական մենաշնորհները քայքայիչ են, Վաշինգտոնում աճում է մտահոգությունն առ այն, որ Nokan-ի հաջողությունը հենվում է Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) «Ռամազան» շտաբի հետ ունեցած կապերի վրա. դա «Քուդս» ուժերի այն կառույցն է, որը պատասխանատու է Իրաքի ուղղության համար։

Որոշ իրաքցիներ պնդում են, որ իրանական Nikan Holding ընկերությունը, որը գործում է բազմաթիվ արդյունաբերական ոլորտներում, որոնցում ԻՀՊԿ-ն Սուլեյմանիում մասնաճյուղ ունի, Nokan-ի հետ պահպանում է ամուր առևտրային և համակարգման կապեր։

Իրաքյան Քուրդիստանի տարածաշրջանի՝ Քուրդիստանի հայրենասիրական միությանը պատկանող հատվածի և Իրանի միջև գտնվող Բաշմախի սահմանային անցակետի մոտ կան խոշոր պահեստային օբյեկտներ, որոնց միջոցով Aram City-ի և այլ նախագծերի վրա աշխատող շինարարական ընկերությունները ապրանքներ են պահում անդրսահմանային առևտրի համար։ Polay Bahez-ը, որը Քուրդիստանում կոչվում է Folad Bahez, սերտորեն կապված է ԱՄՆ պատժամիջոցների տակ գտնվող Mobarakeh Steel-ի հետ։ Anzu Foundation-ը և՛ վառելիք է ներմուծում Իրանից, և՛ արտահանում է այնտեղ, ինչպես նաև առևտուր է անում ցեմենտով, երկաթով և շինանյութով։ Natron-ն աջակցում է սահմանով վառելիքի փոխադրմանը։ South Kurdistan Group of Companies-ը, ըստ տեղեկությունների, նույնպես զբաղվում է Խոր Մորի հանքավայրից գազային արտադրանքի փոխադրմամբ և վաճառքով և ավելի ու ավելի է հայտնվում հնարավոր պատժամիջոցների ուշադրության կենտրոնում՝ չնայած Թալաբանիների ընտանիքի անդամների ուղղակի ներդրումներին։

Իրաքցիների շրջանում ամենամեծ դժգոհություններից մեկը, անկախ դավանանքից կամ էթնիկ պատկանելությունից, վերաբերում է Իրանի՝ իրաքյան և իրաքյան քրդական շուկաները էժան արդյունաբերական և գյուղատնտեսական ապրանքներով ողողելուն, ինչը խարխլում է տեղական արդյունաբերությունը։ Շատ քրդեր մատնանշում են Pegah-ի դերը՝ Իրանի ամենախոշոր կաթնամթերք արտադրողի և սննդի ծառայությունների ընկերության, որը մասնաճյուղ ունի Սուլեյմանիում։

Առավել բացահայտ կերպով՝ Homa Air-ը՝ Iran Air-ի այլանունը և պատժամիջոցների ենթարկված ԻՀՊԿ ընկերությունը, նույնպես գրասենյակ ունի Սուլեյմանիում՝ ձևականորեն և՛ որպես ավիաընկերություն, և՛ որպես ճանապարհորդական ծառայություն։ Թալաբանիների ղեկավարած կառավարությունը, ըստ տեղեկությունների, նաև պայմանագրեր ունի Koushesh կոչվող իրանական ընկերության հետ, որը պայթուցիկ նյութեր է ներմուծում։

Մինչ Վաշինգտոնը երկար ժամանակ հրապարակայնորեն կենտրոնացած է եղել Բաղդադում գործող խմբերի վրա, ինչպիսին է Ժողովրդական մոբիլիզացիայի ուժերի ծածկույթային Al-Muhandis Group-ը, ԻՀՊԿ-ն դիվերսիֆիկացրել է իր ակտիվները կամ, նման ձևականության բացակայության դեպքում, ունի ընկերություններ, որոնց վրա կարող է հենվել գործառնական առումով կամ պատժամիջոցներից խուսափելու համար։ Բաղդադում դա, ըստ ամենայնի, ներառում է ScopeSky-ի նման խմբերը՝ չնայած ԱՄՆ որոշ խորհրդատուների՝ նրանց սպիտակեցնելու ջանքերին։

Սակայն ազդեցության և ներթափանցման համար պայքարը չի սահմանափակվում Իրաքի ոչ քրդական շրջաններով։ Չափազանց երկար ժամանակ Իրաքյան Քուրդիստանը ստացել է անպատժելիության «ազատ անցում»։ Հիմա, երբ ԱՄՆ ուժերն այլևս կախված չեն քրդական համաձայնությունների նրբություններից՝ այնտեղ ներկայություն ապահովելու համար, ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը և Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը պետք է ճանաչեն ու պատասխանատվության ենթարկեն այն ընկերություններին, որոնք առաջ են տանում իրանական ռեժիմի առաքելությունը, ինչպես նաև այն քուրդ ներդրողներին, որոնք դրանցից շահույթ են ստանում և պաշտպանում են դրանք։