Արևմուտքը և իրավապաշտպան կազմակերպությունները պետք է դադարեցնեն կուսակցական խաղերը Սուդանի շուրջ
Թրամփի վարչակազմի մոտեցումը Սուդանի հարցում ճիշտ է, և բնականոն աշխարհում այն կվայելեր երկկուսակցական աջակցություն։
Հինգ տարվա մի փոքր ավելի առաջ՝ 2021 թվականի հոկտեմբերի 25-ին, Սուդանի զինված ուժերի գեներալ Աբդել Ֆաթթահ ալ-Բուրհանը և Արագ աջակցության ուժերի առաջնորդ Մոհամեդ Համդան Դագալոն՝ հայտնի Հեմեդթի անունով, տապալեցին վարչապետ Աբդալլա Համդոքի քաղաքացիական ուժերի գլխավորած անցումային կառավարությունը, որը ձևավորվել էր ժողովրդական հեղափոխությունից հետո։ Երկու գեներալների միջև լարվածությունը հետո սրվեց՝ 2023 թվականի ապրիլին Սուդանը ներքաշելով պատերազմի մեջ, ընդ որում նախկին իսլամիստական վարչակարգի մնացորդները մեծ դեր խաղացին հակամարտությունը բորբոքելու գործում։ Այդ պատերազմը դարձել է աշխարհի ամենամեծ մարդասիրական աղետը։ Այն նաև ավելի մեծ բանի զոհ է՝ այն կարգի նահանջի, որը պետք է բռներ իմ երկրի նման պետությունների ձեռքը, երբ դրանք ընկնում են։
Սուդանի նման պատերազմները կանգնեցնելու համար ստեղծված ինստիտուտները կաթվածահար են, և այժմ մեկ մայրաքաղաք կարող է որոշել՝ դրանք ընդհանրապես կգործե՞ն, թե՞ ոչ։ 2024 թվականի նոյեմբերին Ռուսաստանը վետո դրեց Միավորված ազգերի կազմակերպության Անվտանգության խորհրդի՝ Միացյալ Թագավորության նախաձեռնած բանաձևի վրա, որը պահանջում էր ընդամենը խաղաղ բնակչության պաշտպանությունը, մյուս 14 անդամները կողմ քվեարկեցին։ Զենքի էմբարգոն, որը կարող էր խեղդել պատերազմը, այդ ժամանակից ի վեր տեղից չի շարժվում, թեև քչերն են վիճարկում, որ այն օտարերկրյա զենքով է շարունակ վառվում։ Աֆրիկյան միությունն էլ ավելի լավ չի հանդես եկել. երբ անցած փետրվարին նրա Խաղաղության և անվտանգության խորհուրդը հավաքվեց Սուդանի հարցով, վեճը ոչ թե հրետանային կրակը լռեցնելու, այլ այն հարցի շուրջ էր, թե որ կողմն է արժանի օրինական կոչվելուն։
Սուդանը միշտ չէ, որ մոռացված է եղել։ Երեք տասնամյակ այն Վաշինգտոնում հազվագյուտ երկկուսակցական օրակարգ էր։ Դեմոկրատներն ու հանրապետականները համագործակցում էին հարավում ընթացող քաղաքացիական պատերազմի, Դարֆուրի ցեղասպանության և Օմար ալ-Բաշիրի իսլամիստական բռնապետության հարցերում։ Այսօրվա պատերազմն ունի այդ պատերազմների արմատներն ու սարսափները։ Փոխվել է ոչ թե Սուդանը, այլ Արևմուտքը, որտեղ արտաքին քաղաքականությունը դարձել է ներքին մշակութային պատերազմի ևս մեկ ճակատ, իսկ հեռավոր հակամարտությունները մեկնաբանվում են ըստ այն բանի, թե ինչ են ասում արևմտյան քաղաքականության մասին, ոչ թե ըստ այն բանի, թե ինչ են անում դրանք այդ ամենն ապրող մարդկանց հետ։
Այդ ճեղքից է ծնվել այն, ինչ ոմանք անվանում են կարմիր-կանաչ դաշինք՝ ծայրահեղ ձախի և քաղաքական իսլամիզմի կոալիցիա, որի դիրքորոշումները Սուդանի հարցում բխում են արևմտյան բանավեճերից, ոչ թե սուդանական իրողություններից։ Այն պատերազմը զրկում է իր արմատներից՝ վեց տասնամյակ զինվորական իշխանությունից և պետության զավթումից նեղ զինվորական-իսլամիստական վերնախավի կողմից, որը ուժով էր կառավարում, և ներկայացնում է այն որպես համաշխարհային մրցակցության մեջ զուտ փոխանորդ պատերազմ։ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարար Իվետ Կուպերը փետրվարին ասել է, որ ավելի քան մեկ տասնյակ երկրներ սնուցում են պատերազմը, սակայն այս ճամբարը առանձնացնում է միայն մի քանիսին, որոնք տեղավորվում են տարածաշրջանի իր քարտեզում։ Եվ նույն կաղապարից դուրս եկած երկու պատերազմող կողմերին դատապարտելու փոխարեն՝ այն պաշտպանում է մեկին՝ լռելով նույնիսկ քիմիական զենքի կիրառման մասին, որը հաստատել է ԱՄՆ կառավարությունը։ Նույնիսկ հայտնի իրավապաշտպան կազմակերպություններն այժմ կարծես թե մեկ աչքով են տեսնում։
Այս կողմնակալությունները ծածկելու համար այն փոխառում է կարգախոսներ, որոնք Սուդանում ոչ մի հենք չունեն։ «Հակաիմպերիալիզմը» չի համապատասխանում Բուրհանին և նրա համախոհ գեներալներին։ «Ինքնիշխանությունը» հնչեցվում է այնպես, կարծես դա քաղաքացիներին ռմբակոծելու արտոնագիր է, ոչ թե նրանց պաշտպանելու պարտականություն։ «Սուդանական լուծումներ»-ը վանկարկվում է հենց այն սպաների համար, ովքեր օտարերկրյա աջակցությամբ տապալեցին այն լուծումը, որ սուդանցիներն ընտրել էին 2018 թվականի դեկտեմբերի հեղափոխության ժամանակ։ Կիսաճշմարտությունները ստի ամենավատ տեսակն են՝ և ամենից վատը հատկապես նրանց համար, ովքեր պնդում են, թե խոսում են մարդու իրավունքների անունից։
Սուդանի համար գինը ակնհայտ է. այս դիրքորոշումը երկարաձգել է պատերազմը և խորացրել ողբերգությունը։ Ոչ մի հայտնի մարդ վիրուսային չի դարձել՝ պահանջելով երկու ամենապարզ բաները՝ կանգնեցնել պատերազմը և թույլ տալ օգնության մուտքը, որովհետև ուշադրությունն այլ տեղ է։ Եվ վտանգը չի սահմանափակվում Սուդանի սահմաններով։ Սուդանը գլոբալ «Մուսուլման եղբայրների» մրցանակն է՝ միակ երկիրը, որը նրանք կառավարել են 30 տարի, և որտեղ հիմա հնարավորություն ունեն կրկին կառավարելու՝ զինվորական ճակատի հետևում։ Արևմտյան որոշ ձախեր «Եղբայրությանը» հակադրվելը դիտարկում են որպես իսլամի հանդեպ թշնամանք, կարծես իրենք ավելի մուսուլման լինեն, քան Սաուդյան Արաբիան, Եգիպտոսը, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները և Հորդանանը, որոնք բոլորն էլ արգելել են այն։ Խարթումում իսլամիստական վերականգնումը կնշանակեր ահաբեկչական ապաստարան Կարմիր ծովի ափին, ավելի լայն տարածաշրջանային պատերազմ և կամրջագլուխ՝ Իրանի ու Արևմուտքի մյուս հակառակորդների համար։ Մենք այս ֆիլմը նախկինում տեսել ենք. վերջին անգամ, երբ Սուդանի իսլամիստներն ունեն պետություն, դա ավարտվում է Մանհեթենում ահաբեկչությամբ։
Ինչը ինձ բերում է Վաշինգտոնի կուսակցամոլների համար անհարմար ճշմարտությանը. ինչ էլ որ մտածի մեկը նախագահ Դոնալդ Թրամփի ավելի լայն օրակարգի մասին, նրա վարչակազմի մոտեցումը Սուդանի հարցում ճիշտ է, և բնականոն աշխարհում այն կվայելեր երկկուսակցական աջակցություն։ Այն Սուդանը դարձրեց առաջնահերթություն՝ թե՛ իր հռետորաբանության մեջ, թե՛ իր բանագնաց Մասսադ Բուլոսի մաքոքային դիվանագիտության միջոցով։ Այն ստեղծեց «Քառյակը» Սաուդյան Արաբիայի, Արաբական Միացյալ Էմիրությունների և Եգիպտոսի հետ, կազմեց ճանապարհային քարտեզ, որը շարունակում է առաջ մղել՝ չնայած բոլոր խոչընդոտներին, և այն համակարգեց բազմակողմ «Հնգյակի» հետ։ Այս ճանապարհային քարտեզը հստակ էր իսլամիստական խմբակցությունների հարցում և իսլամիստներին դուրս թողեց խաղաղ գործընթացից՝ ընդունելով դրանցից բխող սպառնալիքները։ Այն մարդասիրական զինադադարը դարձրեց առաջնահերթություն, մշակեց համաձայնագրի նախագիծը և ճնշում գործադրեց դրա համար։ Այն հստակորեն կանգնեց Սուդանի ժողովրդավարական ապագայի կողքին և միջազգային գիծը պահեց՝ 2021 թվականի հեղաշրջմանը լեգիտիմություն չտալու հարցում, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ արևմտյան այլ կառավարություններ սահում էին այն օրհնելու կողմը՝ առանց որևէ հստակ բարոյական հիմնավորման, բացահայտելով՝ թե որտեղ են ավարտվում իրենց ժողովրդավարական արժեքները։ Այն բաց տեքստով անվանեց «Եղբայրության» դերը՝ Սուդանի իսլամական շարժումը ճանաչելով ահաբեկչական կազմակերպություն։ Այն հաստատեց բանակի կողմից քիմիական զենքի կիրառումը՝ միաժամանակ պատժամիջոցներ կիրառելով նրանց մրցակիցների նկատմամբ՝ վերջիններիս վայրագությունների համար։ Եվ այն առաջ քաշեց վերջին տարիների ամենահավակնոտ փորձը՝ կտրելու պատերազմի օտարերկրյա մատակարարման ուղիները՝ Անվտանգության խորհրդի բանաձև, որը զենքի էմբարգոն տարածում է ամբողջ Սուդանի և դրա բոլոր կողմերի վրա՝ ներառյալ անօդաչուները։ Տարօրինակ է, բայց այս ուղեգիծն Արևմուտքի որոշ հատվածներում ավելի շատ թերահավատություն է հարուցում, քան սուդանցիների շրջանում։
Սուդանին պետք չէ, որ Արևմուտքը համաձայնության գա Թրամփի շուրջ։ Սուդանին պետք է, որ Արևմուտքը համաձայնության գա Սուդանի շուրջ, ինչպես ժամանակին էր։ Հրադադարը, օգնության բաց միջանցքները, օտարերկրյա զենքի դադարեցումը և սուդանցիների ընտրած քաղաքացիական անցմանը վերադարձը կուսակցական պահանջներ չեն։ Սա ամենաքիչն է, ինչ պարկեշտ աշխարհը պարտք է 50 միլիոն մարդու։ Թրամփի վարչակազմը ճիշտ ընթացք է սահմանել։ Այն չպետք է ստիպված լինի այդ ճանապարհն անցնել մենակ։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)