Իրանական վստահված ուժերի դեմ պայքարում Թրամփը պետք է թիրախավորի Իրաքի հեռահաղորդակցության ոլորտ նրանց ներթափանցումը

Իրաքում գործող իրանամետ զինված խմբավորումները իրենց զենքն օգտագործել են ոչ միայն ամերիկացիների դեմ ահաբեկչության, այլև ցանկացած իրաքցու դեմ, ով Իրաքի շահերը գերադասում է հարևան Իրանի շահերից։ Մինչ Սպիտակ տունը, ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտը և ամերիկյան հետախուզական համայնքը կենտրոնանում են «Բադր» կորպուսի, «Ասաիբ Ահլ ալ-Հակի» և «Քաթաիբ Հեզբոլլահի» նման զինված խմբավորումների վրա՝ վարչապետ Ալի ալ-Զաիդիին հորդորելով ճնշել Իրաքի ինքնիշխանությանը հակասող նրանց գործողությունները, չափազանց հաճախ նրանք ուշադրությունը սահմանափակում են միայն ռազմական գործողություններով՝ անտեսելով այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով այդ խմբավորումները գումար են աշխատում կամ ներթափանցում Իրաքի տնտեսություն։

Կրոնական ցանկացած լեգիտիմություն, որ այս Ժողովրդական մոբիլիզացիայի ուժերը վերագրում են իրենց, գողացված է։ Մեծ այաթոլլահ Ալի Սիստանիի ֆեթվան, որով իրաքցիներին կոչ էր արվում պարտության մատնել «Իսլամական պետությունը» (ԻՊ), հրապարակվել է 2014 թվականին, մինչդեռ Իրանի աջակցությամբ գործող զինված խմբավորումները որոշ դեպքերում հիմնադրվել են դեռևս 1982 թվականին։

Սակայն, ինչպես Իրանում Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) պարագայում, Իրանի աջակցությամբ գործող զինված խմբավորումները նույնքան բիզնես կոնգլոմերատներ են, որքան ռազմական ուժեր։ 1930-ականների Չիկագոյի նման՝ դրանք մաֆիա են, որը փորձում է զենքի ուժով մենաշնորհել որոշ ոլորտներ և խեղդել Իրաքի տնտեսությունը։

Թեև վերլուծաբանները հաճախ Իրաքին դիտարկում են նավթի պրիզմայով, Իրանի աջակցությամբ գործող խմբերն ու կուսակցությունները հաճախ գրավիտացիա են ունեցել այլ ոլորտների կողմ՝ թե՛ այն պատճառով, որ ավելի մեծ աշխատուժի պահանջը լայն հնարավորություններ է ստեղծում հովանավորչության համար, թե՛ որովհետև դրանք եկամտաբեր են։ Համաշխարհային բանկի տվյալներով՝ Իրաքի համախառն ներքին արդյունքը 2023 թվականից ի վեր անվանական դոլարային արտահայտությամբ աճել է գրեթե քսանապատիկ՝ ապահովելով տարեկան մոտավորապես 14 տոկոս բարդ աճի տեմպ։

Իրաքի ներսում ամենաեկամտաբեր ոլորտներից մեկը կապն է։ Իրաքի նախագահ Սադդամ Հուսեյնը երկիրը պահում էր մեկուսացման մեջ։ Իրաքի ազատագրումից հետո Կոալիցիոն ժամանակավոր իշխանությունը և նրա կողմից ձեռքով ընտրված կապի նախարարությունը ժամանակավոր լիցենզիաներ տրամադրեցին Ջալալ Թալաբանիի վերահսկողության տակ գտնվող Asiacell-ին, Iraqna ցանցին, որը կազմել էր եգիպտական Orascom-ը, և քուվեյթյան սեփականություն հանդիսացող Zain-ին։ Qatar Telecom-ը, որը հետագայում վերանվանվեց Ooredoo, ի վերջո ձեռք բերեց Asiacell-ի բաժնետոմսերի մեծամասնությունը։

Իրաքի ինքնիշխանության վերականգնումից հետո Կապի և լրատվամիջոցների հանձնաժողովը, որն այն ժամանակ անկախ մարմին էր, սկսեց լիցենզիաներ տրամադրել։ 2007 թվականից Իրաքի կառավարությունը վերափոխեց գործընթացն այնպես, որ լիցենզիաները տրամադրեր Կապի նախարարությունը՝ տեսականորեն հիմնվելով Կապի և լրատվամիջոցների հանձնաժողովի երաշխավորության վրա։ Գործնականում, սակայն, սա նշանակում էր, որ առաջնահերթությունը ստացավ քաղաքական հովանավորչությունը, հատկապես այն բանից հետո, երբ իրավական վերակազմակերպումը Կապի և լրատվամիջոցների հանձնաժողովը ենթարկեց խորհրդարանին։ Asiacell-ը պահպանեց իր լիցենզիան, սակայն կոռուպցիայով նշանավորված գործընթացում Իրաքի կառավարությունը 2007 թվականին նոր լիցենզիա շնորհեց Korek-ին՝ Բարզանիների ընտանիքի վերահսկողության տակ գտնվող ընկերությանը՝ Orascom-ի լիցենզիան փոխարինելու համար։ Մասուդ Բարզանիի եղբորորդի Սիրվանը պետական միջոցներ օգտագործեց Korek-ի լիցենզիայի կանխավճարը կատարելու համար, ապա ձեռնամուխ եղավ ընկերությունը որպես սեփական՝ մասնավոր կերպով կառավարելուն։ 2022 թվականին Korek-ի լիցենզիայի ժամկետը լրացավ, սակայն նրա կոռուպցիոն սխեմաները հանգեցրին նրան, որ ի վերջո պարտվեց 1,65 մլրդ դոլարի արբիտրաժում։ Վճարումների ուշացման պայմաններում՝ 2026 թվականի օգոստոսին Իրաքի կառավարությունը հրամայեց առգրավել Korek-ի ակտիվները։

Korek-ի հետ Իրաքի փորձը ցույց է տալիս չարամիտ դերակատարների, ինչպես նաև Կապի և լրատվամիջոցների հանձնաժողովի ու Կապի նախարարության անթափանց և հաճախ կոռումպացված գործընթացի վտանգը։

Իրանի ղեկավարությունն այդ կոռուպցիան օգտագործում է՝ Իրաքի անվտանգությունը խաթարելու և Թեհրանի սեփական շահերն առաջ մղելու համար։ 2014 թվականից վարչապետները նշանակում էին կապի նախարարների, որոնք ավելի հնազանդ էին Իրանի նկատմամբ։ Օրինակ՝ վարչապետ Նուրի ալ-Մալիքիի հաջորդ Հայդար ալ-Աբադին նշանակեց Քազեմ Հասան Ռաշեդին՝ «Բադր» կորպուսի մերձավոր մի գործչի։ Քազեմի հաջորդ Նաիմ ալ-Ռուբաին, իր հերթին, հավատարմություն էր պարտական «Ասաիբ Ահլ ալ-Հակին»․ թեև Ռուբաին պնդում էր, թե անկախ է, «Ասաիբը» նրան ներկայացնում էր որպես իրենց մարդը։ Հաջորդ նախարարը՝ Հիամ ալ-Յասիրին, հաշվետու էր Մալիքիի իրանամետ «Իրավունքի պետություն» խմբավորմանը։ Թեև ալ-Զաիդին Սպիտակ տանը խոստացել էր դուրս բերել իրանական ազդեցությունը, այդ ժամանակից ի վեր նա սկսել է խաղալ նաև պահուստային տարբերակներով։ Նրա կապի նախարարն է Մուստաֆա Ջաբար Սանադը, ով, թեև անկախ, համահունչ է «Ասաիբ Ահլ ալ-Հակին» և այլ իրանամետ շիա զինված խմբավորումներին։

Իրաքի կապի ոլորտ Իրանի և զինված խմբավորումների այս ներթափանցման վտանգը դուրս է գալիս բջջային կապի ցանցի շրջանակներից և տարածվում ինտերնետի վրա։ Թեև Վեստ Փոյնթի Ահաբեկչության դեմ պայքարի կենտրոնը հրապարակել էր բիզնես խորհրդատու և Վաշինգտոնյան ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Մայքլ Նայթսի հոդվածը, որտեղ ենթադրվում էր, թե ScopeSky-ն Իրաքի այն սակավաթիվ կապի ցանցերից մեկն է, որոնք զինված խմբավորումների վերահսկողության տակ չեն, թվում է՝ նա հակառակն է հասկացել։ Նույնքան սխալ էր նաև Enkidu-ի և Supercell-ի՝ որպես զինված խմբավորումների հետ կապված կառույցների ներկայացումը։ Նրա ծանոթագրությունները դիտարկելիս խնդիրն այն է երևում, որ նա հենվում է անանուն աղբյուրների վրա, որոնցից ոմանք կարող էին ունենալ իրենց օրակարգը, մյուսները՝ չտիրապետել իրենց պնդումների վերաբերյալ անմիջական տեղեկությունների։ Երբ Enkidu-ն և Supercell-ը, ինձ ներկայացված նամակագրության միջոցով, հերքում պահանջեցին, Ահաբեկչության դեմ պայքարի կենտրոնը և Վաշինգտոնյան ինստիտուտն անտեսեցին դրանք։ Էմիրաթյան և ամերիկյան միջոցներ են ներդրվում Enkidu-ում և Supercell-ում ու աջակցում դրանց, ինչն էլ Վեստ Փոյնթի Sentinel-ի մեղադրանքները դարձնում է տարօրինակ։

Իրականում ScopeSky-ն և նրա գործընկեր Earthlink Telecommunications-ը, որի իրաքյան տարբերակը ոչ մի կապ չունի ամերիկյան Earthlink ընկերության հետ, այսօր, առնվազն ոլորտում գործող իրաքցիների գնահատմամբ, Իրաքի կապի ցանց զինված խմբավորումների ներթափանցման հիմնական խողովակներ են թվում։ Earthlink-ը, օրինակ, թեև գրանցված է Արաբական Միացյալ Էմիրություններում, կարծես կանոնավոր կերպով գովազդում է «Հեզբոլլահին»։

ScopeSky-ն կառավարվում է քաղաքացիական անձանց կողմից։ Երբ այն հիմնադրվեց վարչապետ Իյադ Ալլավիի վարչակազմի օրոք, անվտանգային որևէ սպառնալիք չէր ներկայացնում։ Սակայն Նուրի ալ-Մալիքիի իշխանության տարիներին ընկերությունը ստացավ պետական պայմանագրեր՝ արագ ընդլայնվելու համար, և դարձավ Իրաքի խոշոր ինտերնետ մատակարարներից մեկը։ Նրա կենտրոնական դեմքը Մունաֆ Սուբեյհ ալ-Շեյխլին է։ Թե՛ ալ-Շեյխլին, թե՛ ScopeSky-ն հայտնվել են «Փանամայի փաստաթղթերում»՝ 2015 թվականի 11,5 միլիոն ֆինանսական և իրավական փաստաթղթերի արտահոսքում, որը բացահայտեց հարստությունը թաքցնելու նպատակով օֆշորային ֆիկտիվ ընկերություններից օգտվողներին։

Մալիքիի անկումից հետո ScopeSky-ն ավելի սերտ կապ հաստատեց «Բադր» կորպուսի հետ՝ կապեր զարգացնելով Հադի ալ-Ամիրիի, ներքին գործերի նախկին նախարար Մոհամմեդ ալ-Ղաբբանի և «Բադրի» գրասենյակի ղեկավար Սայեդ Վահաբի հետ։ Լրացուցիչ աջակցություն տրամադրեց Իրաքում Իրանի դեսպան Քազեմ ալ-Սադեքը, ինչպես նաև Աքիլ Մեֆտեն Խաֆիֆ ալ-Բայդանին, որի դեմ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը 2025 թվականի հոկտեմբերի 9-ին պատժամիջոցներ կիրառեց՝ «Քուդս» ուժերին աջակցելու համար ֆինանսական և բանկային ցանցեր կառուցելու համար։ Նրանք, ովքեր վերահսկում են ինտերնետ ծառայություններ մատուցողներին և բջջային կապի համակարգերը, կարող են գաղտնալսել ու այդ ցանցերից հետախուզական տվյալներ կորզել։

Այստեղ Իրաքը միայնակ չէ։ Եմենի հիմնական բջջային կապի ցանցի նկատմամբ հութիների վերահսկողությունը շարունակում է խարխլել անվտանգությունը, նույնիսկ միջազգայնորեն ճանաչված կառավարության վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում։

2018 թվականին Իրաքի ներքին գործերի նախարար Քասիմ ալ-Արաջին՝ «Բադր» կորպուսի անդամ, պայմանագիր շնորհեց եվրոպական ընկերության՝ օբյեկտ ստեղծելու և սարքավորումներ ձեռք բերելու համար, որպեսզի հնարավոր լինի ազգային ռեգիստր և էլեկտրոնային ինքնության համակարգ ստեղծել։ Իրաքի ներսում ալ-Շեյխլին և «Ասաիբ Ահլ ալ-Հակի» Քայս ալ-Խազալին բազմիցս օգնեցին ScopeSky-ին ու Earthlink-ին մանևրելով մտցնել գործողությունների իրաքյան հատված՝ վտանգելով անվտանգությունը՝ իրենց «Tabadul» վճարային համակարգը դարձնելով այն հարթակը, որն օգտագործում են էլեկտրոնային վիզայի և էլեկտրոնային ինքնության համակարգերը։

Մանրամասները կարևոր են։ Մինչ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն և ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթը ձգտում են զսպել և հետ մղել իրանական ազդեցությունը, էական է, որ նրանք աջակցեն այնպիսի ռազմավարության, որը ամրապնդում և սատարում է այն կապի ընկերություններին, որոնք դիմադրում են կաշկանդվելուն։ Իրաքը կարող է լինել փոփոխվող հավատարմությունների և ֆինանսական անթափանցության ճահիճ։ Նվազագույնը՝ ԱՄՆ կառավարությունը և ԱՄՆ դեսպանատունը չպետք է աջակցեն որևէ կապի ցանցի կամ ընկերության, որի սեփականությունը, ծագումն ու իրական վերահսկողությունը պարզ և թափանցիկ չեն։

Ամենաապահով ռազմավարությունը կարող է լինել աջակցել այն ընկերություններին՝ Supercell-ին, Ankedo-ին և Tele Core IT Solutions-ին, օրինակ, որոնք բացահայտորեն մերժում են զինված խմբավորումների կողմից ներթափանցված ընկերությունների հետ գործընկերությունը, հրաժարվում են իրենց ցանցերում ներառել որևէ չինական բաղադրիչ և պատրաստակամորեն ենթարկվում են ԱՄՆ օրենսդրությանը։ Supercell-ը և Ankedo-ն գրանցված են Արաբական Միացյալ Էմիրություններում, իսկ Tele Core IT-ն ամերիկյան ընկերություն է։

Նվազագույնը՝ ԱՄՆ դեսպանատունը և Վաշինգտոնում քաղաքականություն մշակողները պետք է նրանց թափանցիկությունն ու գործառնությունները դարձնեն այն չափանիշը, որին պետք է համապատասխանեն ScopeSky-ից և Earthlink-ից մինչև Nukhba FTTH ցանկացած մրցակից ցանց։ ԱՄՆ ոչ մի ծրագիր չպետք է առնչվի կամ օգտագործի որևէ իրաքյան ցանց, որը չի բացում իր հաշվետվությունները և չի ստանում ԱՄՆ կարգավորիչների ոսկե ստանդարտի հավանությունը։ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը կարող է գնալ ավելի հեռու և պատժամիջոցներ կիրառել կապի ցանկացած նախարարի դեմ, ով երևում է, թե նպաստում է կամ նույնիսկ պարզապես անփույթ է Իրաքի կապի ոլորտ իրանական ներթափանցման դեմ պայքարում։