Թուրքիայի և Սոմալիի խորացող գործընկերությունն ունի քաղաքական սահմաններ
Սոմալին կարող է հենվել թուրքական անվտանգային աջակցության վրա, սակայն չի հաստատելու Թուրքիայի արտաքին քաղաքականությունն առանց վերապահումների։
Թուրքիան Աֆրիկայում իր ամենախոր գործընկերություններից մեկը կառուցել է Սոմալիում։ Այն վարժեցնում է սոմալիական ուժերին, Մոգադիշուում պահում է իր ամենամեծ արտերկրյա ռազմական բազան, աջակցում է ծովային անվտանգությանը և ընդլայնվել է դեպի ծովային շելֆում էներգետիկ հետախուզություն։ Հարաբերությունները ևս մեկ քայլ առաջ գնացին հոկտեմբերի սկզբին, երբ նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարեց, որ Թուրքիան երկրում սկսել է տիեզերակայանի կառուցումը։ Սակայն այս գործընկերության խորությունը պարտադիր չէ, որ վերածվի քաղաքական համահունչության։
Վերջերս Կիպրոսի շուրջ ծագած վեճը հենց դա է ցույց տալիս։ Սոմալիի խորհրդարանի նոր նախագահ Աբդուլկադիր Մոհամեդ Նուրը շնորհակալություն հայտնեց թուրք-կիպրական պաշտոնյա Զիյա Օզթյուրքլերին (Ziya Öztürkler)՝ ընտրության կապակցությամբ իրեն շնորհավորելու համար, և նրան անվանեց «Հյուսիսային Կիպրոսի թուրքական հանրապետության» խորհրդարանի նախագահ՝ հյուսիսային Կիպրոսում Թուրքիայի աջակցությամբ գոյություն ունեցող այն կազմավորման, որը ճանաչում է միայն Թուրքիան։ Աբդուլկադիրը հետագայում ջնջեց իր գրառումը։ Ապա Սոմալիի արտաքին գործերի նախարարությունը պաշտոնական պարզաբանում տարածեց՝ նշելով, որ հաղորդակցությունը չի նշանակում արտաքին քաղաքականության փոփոխություն կամ հյուսիսային Կիպրոսում առանձին կազմավորման ճանաչում։ Մոգադիշուն վերահաստատեց իր աջակցությունը Կիպրոսի Հանրապետության ինքնիշխանությանը, միասնությանը և տարածքային ամբողջականությանը։
Դիրքորոշումը պարզաբանելու որոշումը ուշագրավ է՝ հաշվի առնելով Մոգադիշուի հարաբերությունները Անկարայի հետ, որը տարիներ շարունակ ամրապնդել է երկրի անվտանգային ինստիտուտները, մինչդեռ պաշտպանական և տնտեսական համագործակցության տասնամյա համաձայնագիրը խորացրել է այդ գործընկերությունը և Անկարային պարտավորեցրել օգնել Սոմալիի ռազմածովային ուժերի կառուցմանն ու հանդերձավորմանը։
Այնուամենայնիվ, Կիպրոսի հարցում երկրի դիրքորոշումը Թուրքիայի հետ գործընկերության հաշվին չեկավ։ 2026 թվականի սեպտեմբերի 10-ին թուրք և սոմալիացի պաշտոնյաները Մոգադիշուում հանդիպեցին իրենց ռազմավարական հարաբերություններին նվիրված ֆորումի շրջանակում։ Նույն ամսվա վերջին Սոմալիի պաշտպանության նախարարը հանդիպեց TURKSOM թուրքական ուսումնական բազայի հրամանատարի և թուրքական ռազմական պատվիրակության հետ՝ քննարկելու հետագա համագործակցությունն ու վարժանքները։ Հոկտեմբերի սկզբին հարաբերությունները տեղափոխվում էին մեկ այլ ոլորտ։ Թուրքիայի նոր դեսպանը և TURKSOM-ի հրամանատարը այցելեցին այն տարածաշրջան, որտեղ Անկարան զարգացնում է իր տիեզերական օբյեկտը՝ Էրդողանի կողմից շինարարության մեկնարկի մասին հայտարարելուց քիչ առաջ։
Սա Սոմալիի՝ Կիպրոսի հարցում արձագանքն ավելի նշանակալից է դարձնում։ Անկարայի ամենասերտ աֆրիկյան գործընկերներից մեկը հստակեցրեց, որ թուրքական անվտանգային աջակցությանը հենվելը չի նշանակում թուրքական արտաքին քաղաքականության կուրորեն հաստատում։
Սոմալին արագ գործելու ծանրակշիռ պատճառներ ուներ։ Թուրքիայի վերահսկողության տակ գտնվող հյուսիսը ճանաչելը խնդիրներ կստեղծեր իր սեփական տարածքային ամբողջականության համար։ Մոգադիշուն մերժում է Սոմալիլենդի անկախությունը և միջազգային աջակցություն է փնտրում Սոմալիի գոյություն ունեցող սահմանները պահպանելու համար։ Կիպրոսում առանձին կազմավորմանն աջակցելը կդժվարացներ այդ դիրքորոշումը հետևողականորեն պահելը։
Այդ մտահոգությունը շարունակում է արդիական մնալ։ Հոկտեմբերի սկզբին Սոմալին միացավ Եգիպտոսին, Էրիտրեային և Սուդանին՝ մերժելով Սոմալիլենդի ճանաչումը կամ նրան աջակցելը։ Տարածքային ամբողջականությունը Մոգադիշուի համար մնում է արտաքին քաղաքականության անմիջական մտահոգություն, այլ ոչ թե պարզապես այն իրավական փաստարկը, որը նա օգտագործեց Կիպրոսի դրվագին արձագանքելու համար։
Սոմալիլենդն արդեն իսկ շահագործել էր այդ հակասությունը։ Աբդուլկադիրի գրառումից հետո Սոմալիլենդի իշխանությունները կոչ արեցին Հունաստանին և Կիպրոսին դիտարկել Սոմալիլենդի ճանաչման հարցը և Սոմալիին մեղադրեցին Կիպրոսի և իր սեփական տարածքային վեճի նկատմամբ տարբեր չափանիշներ կիրառելու մեջ։ Նիկոսիան շարունակում է աջակցել Սոմալիի ինքնիշխանությանն ու տարածքային ամբողջականությանը և չի ճանաչել Սոմալիլենդը։
Նույն հարցը դուրս է գալիս Սոմալիի շրջանակներից՝ Թուրքիան ընդլայնում է իր ներկայությունը Աֆրիկայի այլ հատվածներում ևս։ Պաշտպանական համաձայնագրերը, ռազմական վարժանքները, առևտրային ներդրումներն ու ենթակառուցվածքները Անկարային ավելի մեծ դեր են ապահովել ողջ մայրցամաքում, սակայն Սոմալին ցույց է տալիս այս մոտեցման սահմանափակումները։
Այս դինամիկան Վաշինգտոնի համար հնարավորություններ է ստեղծում՝ աշխատելու այն կառավարությունների հետ, որոնք սերտ գործընկերություն են կերտել Թուրքիայի հետ։ Աֆրիկայում թուրքական ազդեցությունը՝ հատկապես անօդաչուների արտահանումը, ապակայունացնող է և հաճախ խարխլում է ԱՄՆ շահերը։ Սակայն եթե մայրցամաքում Թուրքիայի գլխավոր դաշնակիցը կարող է «ոչ» ասել Թուրքիային, ապա ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտին վայել է ավելի ագրեսիվորեն բթացնել Թուրքիայի հասողությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են թուրքական դիրքորոշումները հաճախ խարխլում այն երկրների ազգային շահերը, որոնց Թուրքիան նախընտրում է վերաբերվել որպես փաստացի գաղութների։
Ստացեք Միդլ Իսթ Ֆորումի վերլուծությունները էլեկտրոնային փոստով՝ բաժանորդագրվեք տեղեկագրին (անգլերեն)