Ի՞նչ հետևանքներ ունի Պակիստանի և Սիրիայի ռազմական կապերի ընդլայնումը

Լիբանանյան անկախ «Ալ-Մոդոն» (Al-Modon) լրատվական պորտալի՝ 2026 թվականի հոկտեմբերի 10-ի հրապարակման համաձայն՝ Սիրիայի նախագահ Ահմեդ ալ-Շարաա խնդրել է Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ իշխան Մոհամմեդ բին Սալմանին քաջալերել Պակիստանին՝ արագացնելու զենքի մատակարարումները Սիրիա և Դամասկոսին հնարավորություն տալու զենք ձեռք բերել անմիջապես Իսլամաբադից։ Սիրիացի վերլուծաբանները նշում են, որ Դամասկոսի անցումային կառավարությունը Պակիստանը դիտարկում է որպես կարևորագույն «ինքնիշխան բուֆեր»։ Շեղելով գնումները Սիրիայի՝ ռուսական սպառազինությունից կամ իրանական ռազմականացված խմբավորումներից պատմական կախվածությունից՝ Սիրիան մտադիր է ձեռք բերել Պակիստանի խիստ մոդուլային, ցածր արժեքով տեղական արտադրության սպառազինության համակարգեր և, միաժամանակ վերակառուցելով ու արդիականացնելով սիրիական բանակը, շրջանցել արևմտյան պատժամիջոցները։

Այս զարգացումներին հաջորդում է մի շարք բարձր մակարդակի շփումներ, որոնք վկայում են Պակիստանի նկատմամբ Սիրիայի աճող հետաքրքրության մասին։ 2026 թվականի օգոստոսի 19-20-ին արտաքին գործերի նախարար Ասաադ ալ-Շայբանին այցելել է Իսլամաբադ՝ սիրիացի արտգործնախարարի առաջին այցը Պակիստան 19 տարվա ընթացքում, որպեսզի քննարկի պաշտպանական համագործակցության, անվտանգության, առևտրի և ներդրումների հարցերը։ Պակիստանը վերահաստատել է իր աջակցությունը Սիրիայի ինքնիշխանությանը, տարածքային ամբողջականությանը և Գոլանի բարձունքների հարցում Դամասկոսի դիրքորոշմանը։

Այդ այցը տեղի է ունեցել Սաուդյան Արաբիայի, Պակիստանի և Թուրքիայի կողմից Մեքքայի համատեղ պաշտպանական համաձայնագիրը ստորագրելուց կարճ ժամանակ անց։ Պակիստանը դատապարտել է նաև Սիրիայի Աբու ալ-Դուհուր ավիաբազայի վրա իսրայելական օդային հարվածները, որոնք, ըստ Իսրայելի հայտարարության, նպատակ ունեին կանխել թուրքական հնարավոր ռազմական տեղակայումը։ Սիրիայի պաշտոնական SANA լրատվական գործակալությունը (Syrian Arab News Agency) տարածել է Պակիստանի հայտարարությունները՝ Պակիստանի հակաիսրայելական դիրքորոշումը ներկայացնելով որպես հզոր աշխարհաքաղաքական վահան։

Միաժամանակ պակիստանյան լրատվամիջոցներն այժմ Պակիստան-Սիրիա կապերը ներկայացնում են որպես պակիստանյան բանակի «ինստիտուցիոնալ հեղինակության» արտացոլում՝ հետհակամարտային արաբական երկրներ ուսուցում, ռազմական դոկտրիններ և անվտանգություն արտահանելու հարցում։

Սիրիայի հետ Պակիստանի շփումները պայմանավորված են նաև ռազմական շուկաներն ընդլայնելու նրա առևտրային ցանկությամբ։ Իսլամաբադն իր տեղական ավիատիեզերական և հակաանօդաչու համակարգերը՝ այդ թվում JF-17 Thunder կործանիչների հարթակներն ու առաջատար էլեկտրոնիկան, ներկայացնում է որպես իդեալական միջոցներ այն երկրների համար, որոնք ձգտում են կառուցել պաշտպանական ցանցեր՝ անկախ արևմտյան կամ ռուսական վերջնական օգտագործման սահմանափակումներից։ Քանի որ Պակիստանը պահպանում է սերտ պաշտպանական կապեր Չինաստանի հետ և, թերևս, երբեմն հանդես է գալիս որպես չինական միջնորդ ուժ, Սիրիային պակիստանյան ռազմական մատակարարումները փաստացի կարող են ընդլայնել նաև չինական շուկաները։

Պակիստանցիները բանավիճում են Մեքքայի համատեղ պաշտպանական համաձայնագրին միանալու, ինչպես նաև Սիրիայի նման վայրերում այլ արտաքին պարտավորություններ ստանձնելու նպատակահարմարության շուրջ այն պայմաններում, երբ Պակիստանը բախվում է գնաճի, տնտեսական անկայունության և սեփական սահմաններին առկա անվտանգային մարտահրավերների հետ։

Այս դինամիկայում Թուրքիան շարունակում է գործոն մնալ։ Անկարան Սիրիայում ռազմավարական շահեր ունի և ձգտում է ազդել երկրի նոր քաղաքական և անվտանգային կարգի վրա։ Պակիստանի հետ Թուրքիայի ավելի սերտ համակարգումը կարող է այլընտրանքային ուղի ապահովել, որի միջոցով Սիրիան կվերականգնի իր ռազմական կարողությունները։ Պակիստանցի պաշտպանական վերլուծաբաններն այս եռակողմ պատկերը դիտարկում են որպես ընկալվող «հնդկա-իսրայելական տարածաշրջանային առանցքը» քայքայելու միջոց։ Լևանտում կոնկրետ լոգիստիկ հենակետ ստեղծելով՝ Իսլամաբադը ուղիղ հակակշիռ է ստեղծում Իսրայելի ներսում Հնդկաստանի խորացող տեխնոլոգիական և հետախուզական գործընկերություններին։

Սաուդա-պակիստանա-թուրքական այն հարաբերությունները, որոնք ընդգրկում են Սիրիան, կարող են բարդացնել Վաշինգտոնի ավելի երկարաժամկետ ռազմավարական հաշվարկները։ Եթե այս երկրները խորացնեն իրենց ռազմական հարաբերությունները Սիրիայի հետ, նրանց հավաքական ազդեցությունը կարող է սահմանափակել Իսրայելի գործողությունների ազատությունը և նոր մարտահրավերներ ստեղծել ԱՄՆ տարածաշրջանային քաղաքականության համար։

Կենտրոնական հարցը պարզապես Սիրիայի՝ իր ռազմական կարողությունները վերականգնելու ջանքերը չեն, այլ այն դերը, որ Պակիստանը կարող է խաղալ այդ գործընթացում։ Մնում է անորոշ, թե արդյոք այս ձևավորվող կապերը կվերաճեն ավելի համակարգված անվտանգային պայմանավորվածության։ Այդուհանդերձ, Սիրիայի հետ Պակիստանի աճող ներգրավվածությունը տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռության համար հանդիսանում է հնարավոր գրգռիչ գործոն։