Ի՞նչ է անում Human Development Fund-ը իր գումարներով

Իր հանրային հարթակներում «Մարդկային զարգացման հիմնադրամը» (Human Development Fund, HDF) իրեն ներկայացնում է որպես միջազգային մարդասիրական բարեգործական կազմակերպություն, որը նվիրված է «աղքատության շրջապտույտը կոտրելուն»։ Թիրախավորելով հիմնականում ամերիկացի մուսուլման նվիրատուներին՝ այն առաջ է մղում մարդասիրական ծրագրերի փաթեթ՝ ներառյալ արտակարգ սննդային օգնությունը, մաքուր ջրի և սանիտարական ենթակառուցվածքները, որբերի հովանավորությունը և բժշկական օգնությունը։ Այն գործում է 27 երկրում՝ առանձնակի կենտրոնացմամբ Գազայի վրա։

Թեև 2023 թվականին հիմնադրված կազմակերպությունը բացահայտ հակաիսրայելական քարոզչությամբ չի զբաղվում, HDF-ի աշխատանքի ակնառու խթանողներից է Օմար Սուլեյմանը (Omar Suleiman)՝ Իսլամական հետազոտությունների Yaqeen ինստիտուտի (Yaqeen Institute for Islamic Research) հիմնադիրը, ով հայտարարել է, որ «սիոնիստական նախագիծն ամբողջությամբ կառուցված է պաղեստինցիների բնաջնջման վրա»։

Սուլեյմանի և այլ ճանաչված մուսուլման մտավորականների, օրինակ՝ Ալթաֆ Հուսեյնի (Altaf Hussein), ով երկու ժամկետ զբաղեցրել է «Մուսուլման եղբայրների» կողմից հիմնադրված Մուսուլման ուսանողների ասոցիացիայի (Muslim Student Association) նախագահի պաշտոնը, աջակցությամբ HDF-ը հիմնադրման պահից ի վեր արտակարգ աճ է գրանցել։ Նրա եկամուտը 2023 թվականի 1,1 մլն դոլարից 2024 թվականին հասել է ավելի քան 33 մլն դոլարի՝ գրեթե 3 000 տոկոս աճով։ Նվիրատվությունների այս աճը հատկապես մտահոգիչ է՝ հաշվի առնելով կազմակերպության կապերը Միացյալ Նահանգների իսլամիստ առաջնորդների հետ, նրա ֆինանսական գործառնությունների շուրջ հարցերը և դրամաշնորհ ստացողների՝ թե՛ ներքին, թե՛ արտասահմանյան ցանցը։

HDF-ի հանրային աջակցությունը մեծ մասամբ գալիս է Սուլեյմանի նման դեմքերից, սակայն նրա ղեկավարությունը հասնում է նաև դաշնային պետական պատվերների աշխարհ։ Մոհամեդ Հուսեյնը (Mohamed Hussein), որը նշված է HDF-ի գործադիր խորհրդի կազմում, Վիրջինիայում գործող Piedmont Global Language Solutions ընկերության հիմնադիրն ու գլխավոր տնօրենն է, որը թարգմանչական և մշակութային խորհրդատվական ծառայություններ է մատուցում ԱՄՆ պաշտպանության նախարարությանը, ԱՄՆ ներքին անվտանգության նախարարությանը և դաշնային հետախուզական գործակալություններին։

HDF-ի կապերը Dar Al-Farooq իսլամական կենտրոնի հետ

HDF-ի ղեկավարները սերտ կապեր ունեն Մինեսոտայի Բլումինգթոն քաղաքի Dar Al-Farooq իսլամական կենտրոնի հետ, որը Feeding Our Future խարդախության սխեմայի ժամանակ դաշնային Երեխաների սննդի ծրագրի (Child Nutrition Program) շրջանակում ծառայել է որպես սննդի բաշխման վայր։ Այդ սխեման հանգեցրեց տասնյակ ամբաստանյալների դատապարտմանը՝ ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքների երեխաներին անվճար սնունդ տրամադրելու համար նախատեսված մոտ 250 մլն դոլար հափշտակելու նպատակով դավադրության մեջ ներգրավվելու համար։ Այդ վայրի հետ կապված կազմակերպիչները հայտարարում էին օրական սննդի բարձր ծավալների մասին, որոնք դատախազները հետագայում բնութագրեցին որպես ուռճացված։

Dar Al Farooq-ի հետ կապեր ունեցող HDF-ի պաշտոնյաներից է Աբդիրահման Ադեն Քարիյեն (Abdirahman Aden Kariye)՝ Helping Hand for Relief and Development (HHRD) կազմակերպության երկրի նախկին տնօրենը։ Այդ մյուս մուսուլմանական շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունը ուշադրության է արժանացել Falah-e-Insaniat Foundation-ի (FIF) հետ ենթադրյալ գործընկերության առնչությամբ. վերջինս ԱՄՆ-ի կողմից ճանաչված Lashkar-e-Taiba-ի քողարկված կառույց է, ինչի հետևանքով հարուցվել է USAID-ի գլխավոր տեսուչի քննությունը։ Քարիյեն, որը ներկայումս HDF-ի խորհրդի նախագահն ու գլխավոր տնօրենն է, նաև Dar Al-Farooq-ում իմամ է։

Քարիյեն պաշտպանական կողմի վկա է հանդես եկել 2024 թվականին Մուխտար Մոհամեդ Շարիֆի (Mukhtar Mohamed Shariff) դատավարության ընթացքում. Շարիֆը մզկիթի վաղեմի անդամ է և դատապարտված ամբաստանյալ, որը վերահսկում էր այնտեղ սննդի գործառնության առանձին բաղադրիչներ։ Իր ցուցմունքում Քարիյեն, որը Շարիֆի վաղեմի ընկերն է, նշել է, որ 2021 թվականի կեսերին իմամ դառնալուց հետո հետևել է մզկիթում սննդի բաշխմանը և համարել, որ հաղորդված ծավալները հավանական են։ Դատախազները ցուցմունքի առանձին դրվագներ բնութագրեցին որպես ոչ ճշգրիտ. այլ վկաներ նկարագրեցին ավելի սահմանափակ բաշխում (հիմնականում՝ շաբաթ օրերին)։

Խալիդ Օմարը (Khalid Omar)՝ HDF-ի ազգային միջոցառումների և գործառնությունների տնօրենը, նույնպես աշխատել է որպես Dar Al-Farooq-ի տնօրեն։ 2021 թվականին, երբ խարդախությունը դեռ շարունակվում էր, Օմարը վարել է մրցանակաբաշխության արարողություն, որի ժամանակ պատվի է արժանացել Էյմի Բոկը (Aimee Bock), որը հետագայում դատապարտվել է՝ որպես սխեմայի կենտրոնական դեմք, և հրապարակայնորեն գովաբանել է թե՛ նրան՝ որպես համայնքի ուժեղ առաջնորդի, թե՛ Feeding Our Future ծրագիրը։

Օմարը նաև ISAIAH-ի ավագ կազմակերպիչ է և համագործակցում է Faith in Minnesota-ի հետ. երկուսն էլ 501(c)(4) շահերի պաշտպանության ցանցեր են՝ կենտրոնացած քաղաքական մոբիլիզացման վրա, ներառյալ դաշնային ներգաղթային հսկողության իրականացման դեմ արշավները։ 2026 թվականի սկզբին Operation Metro Surge անունով հայտնի դաշնային ներգաղթային հսկողության խստացման ընթացքում այս ցանցերը գլխավորեցին լայնածավալ հանրային ցույցեր՝ հասնելով գագաթնակետի 2026 թվականի հունվարի 23-ի գործողությունների խոշոր օրով։ Այդ օրը ISAIAH-ը և Faith in Minnesota-ն հանրային բողոքի ակցիա կազմակերպեցին Միննեապոլիս-Սենթ Պոլի միջազգային օդանավակայանում, որտեղ տասնյակ ակտիվիստներ և հոգևորականներ ձերբակալվեցին քաղաքացիական անհնազանդության և մասնավոր տարածք ապօրինի մուտք գործելու մեղադրանքներով։

HDF-ի դրամաշնորհառուները

Համաձայն HDF-ի՝ 2024 թվականին IRS-ին ներկայացրած հաշվետվությունների, որոնցում նշվում է, որ կազմակերպության կենտրոնակայանը գտնվում է Միչիգանում, նրա եկամտից 16 092 667 դոլարը եղել է ուղղակի նվիրատվություններ՝ մոտավորապես 50 տոկոսը։ Մյուս կեսը՝ 16 286 025 դոլարը, բաղկացած էր դեղագործական արտադրանքի և բժշկական պարագաների «ոչ դրամային նվիրատվություններից», որոնք՝ ելնելով դոլարային ծավալից, ըստ ամենայնի, 2024 ֆինանսական տարվա ավարտին մնացել էին չբաշխված։

Եթե 2024 թվականի ավարտի դրությամբ եկամտի կեսը, ըստ հաշվետվության, մնացել է չբաշխված, ապա մյուս կեսի ծախսման կերպը բացահայտում է գործառնությունը շարժող ագրեսիվ մեխանիզմը։ HDF-ը, որը չի պատասխանել Focus on Western Islamism-ի հարցումներին, 2024 թվականին գովազդի վրա ծախսել է զգալիորեն ավելի շատ (3,13 մլն դոլար), քան տրամադրել է դրամաշնորհառուներին Աֆրիկայում, Ասիայում և Մերձավոր Արևելքում (2,69 մլն դոլար)։

2024 թվականին HDF-ը հայտնել է «գովազդի և առաջխաղացման» վրա 3 132 170 դոլար ծախսելու մասին, ինչը կազմում է իր ամբողջ ծախսային բյուջեի մոտ 27 տոկոսը, մինչդեռ հրապարակայնորեն գովազդում է, որ նվիրատվությունների միայն 9 տոկոսն է գնում մարքեթինգի և գործառնական ծախսերի վրա։

Հնարավոր է՝ փորձելով խուսափել այն բանից, որ գովազդի վրա բարձր ծախսերը կասկածներ առաջացնեն բարեգործական կազմակերպությունների վերահսկողության կայքերում, օրինակ՝ Charity Navigator-ում, որոնք պատժում են միջոցների հայթայթման անսովոր բարձր վերադիր ծախսեր ունեցող կազմակերպություններին, HDF-ը, ըստ երևույթին, կիրառում է հաշվապահական մեթոդ, որը հայտնի է որպես համատեղ ծախսերի բաշխում (joint-cost allocation)։ Հաղորդելով, որ միջոցների հայթայթման իր գովազդները նաև «կրթական» կամ «ծրագրային» նպատակի են ծառայել, HDF-ի հաշվետվություններում համատեղ ծախսերի գումարը բաշխվել է ծրագրային ծառայությունների և միջոցների հայթայթման ծախսերի միջև՝ ճշգրիտ 50/50 մաթեմատիկական համամասնությամբ, յուրաքանչյուր կատեգորիայում նշելով ճիշտ 1 566 085 դոլար։

Ֆինանսական բացահայտումները նաև ցույց են տալիս, որ միլիոնավոր դոլարներ են փոխանցվել HDF-ի ղեկավարության հետ կապված՝ ԱՄՆ-ում գործող շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունների ցանցին։ Դրամաշնորհ ստացող այս հիմնական կազմակերպությունները HDF-ի հետ ունեն կառավարման և վերահսկողության համընկնող կառուցվածքներ՝ ստեղծելով համակարգ, որտեղ միջոցները փոխանցվել են ԱՄՆ-ի ներսում սերտորեն կապված կառույցների միջև՝ փոխանակ հետագծելի լինելու դեպի մարդասիրական ծրագրեր։

Միչիգանի Ուորեն քաղաքում գործող Miftaah ինստիտուտը HDF-ից ստացել է 722 000 դոլար։ Թեև IRS-ի հաշվետվությունում դրամաշնորհառուն նշված է որպես «International Islamic Faith», ներկայացված հարկ վճարողի համարը ուղղակիորեն համապատասխանում է Miftaah-ի պաշտոնական EIN-ին՝ 85-0828075։ Miftaah-ը նաև HDF-ի հետ մեկտեղ նշված է որպես Dar Al-Farooq-ի գործընկեր կազմակերպություն, իսկ նրա կրոնագետները մասնակցում են HDF-ի միջոցների հայթայթման միջոցառումներին։ Miftaah ինստիտուտը ծառայում է որպես Արևմուտքում արմատական իսլամիզմի գաղափարական ինկուբատոր՝ հարթակներ տրամադրելով կոշտ գծի գործիչների, այդ թվում՝ շեյխ Յասիր Քադհիի (Shaykh Yasir Qadhi) և Օմար Սուլեյմանի համար։ Qalam ինստիտուտի նման կազմակերպությունների հետ ռազմավարական դաշինքների միջոցով Miftaah-ը ամերիկյան լսարանի համար սովորական, ընդունելի երևույթ է դարձնում անդրազգային իսլամիստական օրակարգերը։

HDF-ը նաև 250 510 դոլար դրամաշնորհ է տրամադրել Al Jazari ինստիտուտին՝ Dar Al-Farooq-ի հետ կապված մեկ այլ կազմակերպության։ Al Jazari ինստիտուտը պարզապես անկախ ստացող չէ. այն մայր շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունն է և առանցքային կրոնական ուսումնարանի ծրագիրը, որի ներքո Dar Al-Farooq կենտրոնն անմիջականորեն գործում է։ Քառորդ միլիոն դոլար ուղղելով Al Jazari ինստիտուտին՝ HDF-ը դարձավ այդ հաստատության ամենախոշոր նվիրատուն։

Եվս 52 000 դոլար դրամաշնորհ է տրամադրվել Qalam հիմնադրամին, որի ղեկավարությունը համընկնում է HDF-ի շարիաթի ուղղորդման խորհրդի հետ՝ Տեխասում գործող Qalam ինստիտուտի միջոցով, մասնավորապես՝ շեյխ Աբդուլնասիր Ջանգդայի (Shaykh AbdulNasir Jangda)՝ Qalam-ի հիմնադրի և նախագահի միջոցով։

Qalam-ը Միացյալ Նահանգների ամենակարևոր և ամենաազդեցիկ դեոբանդական կազմակերպությունն է՝ ծառայելով որպես հիմնական ուսումնական կրոնական հաստատություն, որն ամբողջ երկրում մզկիթներ է ներդնում կոշտ գծի իմամների, կրթիչների և համայնքային առաջնորդների։ Սա ներառում է նաև առանցքային ղեկավարների, օրինակ՝ Աբդուլ Նասիր Ջանգդային և Հուսեյն Քամանիին (Hussain Kamani), որոնք արդարացրել են ավանդապաշտական բռնի պատիժները, սեռական ստրկությունը և թույլատրելի են համարել շնացողների սպանությունը։ Քամանին արևմտյան աշխարհիկ հասարակությունը բնորոշել է որպես «կեղտ»՝ հայտարարելով. «Մենք շրջապատված ենք կեղտով… մեր միջավայրը լի է այս կեղտով, ուր էլ շրջվենք»։

Ընդհանուր առմամբ, ավելի քան 1 մլն դոլար ուղղվել է HDF-ի ղեկավարների հետ կապված՝ փոխկապակցված կազմակերպությունների ցանցին։

Եթե ներքին դրամական հետքը հնարավոր է հետագծել, ապա միջազգային դրամական հոսքերի մասով կա լիակատար անանունություն։ HDF-ը արտասահմանյան ստացողների անունները թողել է ամբողջությամբ դատարկ՝ միջոցները խմբավորելով ընդհանրացված աշխարհագրական բլոկների մեջ։ HDF-ը հայտնում է, որ Մերձավոր Արևելքում և Հյուսիսային Աֆրիկայում չբացահայտված ստացողներին տվել է 2 մլն դոլարից մի փոքր ավելի, Աֆրիկայի այլ հատվածներում անանուն ստացողներին՝ 558 000 դոլար, իսկ Հարավային Ասիայում անանուն ստացողներին՝ 50 000 դոլարից փոքր-ինչ պակաս։

HDF-ի հաշվետվություններում նշվում է, որ ԱՄՆ-ից դուրս կազմակերպությունն ունի զրո գրասենյակ, աշխատակից և գործակալ, ինչը վկայում է, որ HDF-ը գործում է ամբողջությամբ որպես անտեսանելի միջնորդ-ֆինանսավորող կազմակերպություն։ Դաշնային հաշվետվություններում միջազգային անձնակազմի բացակայության մասին նշումը հակասում է նրա գովազդային նյութերին։ Իր «Գազայի օգնություն» (Gaza Relief) պորտալում HDF-ը նշում է, որ Գազայի ներսում պահպանում է «ավելի քան 90 թիմային անդամից» բաղկացած տեղում գործող աշխատուժ, որը կառավարում է շարժական բժշկական քարավանները, տաք սննդի խոհանոցները և ՀԱՄԱՍ-ի կրթության նախարարության կողմից հաստատված դպրոցները։ HDF-ը նաև հայտարարում է, որ սահմանային անցակետերով Գազա ֆիզիկական օգնության տեղափոխումը կարող է լինել «խիստ սահմանափակված անվտանգության սահմանափակումներով»։ Արդյունքում HDF-ը նշում է, որ հենվում է Գազայի ներսում արդեն իսկ գտնվող «տեղական մեծածախ վաճառողներից առկա պարագաների ձեռքբերման» վրա։

HDF-ի ղեկավարությունը, ըստ ամենայնի, հստակ գիտակցում է այն վերահսկողությունը, որ ֆինանսական համակարգում ուղեկցում է մուսուլմանական բարեգործական կազմակերպություններին։ Իր Facebook-յան էջում 2024 թվականի հրապարակման մեջ HDF-ը հայտարարել է, որ գլխավոր տնօրեն Աբդիրահման Քարիյեն կազմակերպության Միննեապոլիսի գրասենյակում հյուրընկալել է Իրշադ Ռաշիդին (Irshad Rasheed)՝ Stearns Bank N.A.-ի իսլամական բանկային գործունեության բաժնի նախագահին, որպեսզի «ուսումնասիրեն համագործակցության հնարավորությունները»։ Հայտարարված հիմնավորումն այն էր, որ արժեքավոր են «ամուր հարաբերությունները բանկերի հետ, հատկապես մուսուլմանական հիմքով բարեգործական կազմակերպությունների և կառույցների համար, որոնք հաճախ բախվում են բանկային ծառայություններից զրկվելու խնդիրներին»։

Եզրահանգումն այսպիսին է. HDF-ը՝ բարեգործական կազմակերպություն, որը աշխատանքի երկրորդ տարում հավաքել է 33 մլն դոլար, գովազդի վրա ծախսել է ավելի շատ, քան արտերկրում դրամաշնորհներ է տրամադրել, ավելի քան 1 մլն դոլար ուղղորդել է իր սեփական ղեկավարության կողմից ղեկավարվող կազմակերպություններին, և ևս միլիոնավոր դոլարներ որպես փոխանցումներ ցույց է տվել՝ արտասահմանյան ստացողների պարագայում հրաժարվելով նշել նրանց անունները, միաժամանակ նվիրատուներին ասելով, որ աշխատեցնում է իննսուն մարդու մի տարածքում, որտեղ, իր դաշնային հաշվետվությունների համաձայն, այդպիսիք չունի։ Կազմակերպությունը, որը այսքան արագ է աճել՝ հենվելով նվիրատուների վստահության վրա, պարտք է նրանց, ինչպես նաև կարգավորողներին, որոնք տրամադրել են դրա հարկային արտոնությունը, ավելի ամբողջական հաշվետվություն, քան այն, ինչ ներկայացված է հարկային փաստաթղթերում։