Որտե՞ղ է Ալի Խամենեիի կտակը

Իրանի Իսլամական Հանրապետության անվանապես գերագույն առաջնորդ համարվող Մոջթաբա Խամենեիի՝ հանրային տեսադաշտից անհետանալու շուրջ առեղծվածին զուգահեռ, մնում են նաև այլ հարցեր. որտե՞ղ է նրա հանգուցյալ հոր և նախկին գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիի կտակը։ Ինչո՞ւ այն հրապարակավ չի ընթերցվել։ Երբ 1989 թվականին մահացավ այաթոլլահ Ռուհոլլահ Խոմեյնին, Ալի Խամենեին հրապարակավ ընթերցեց նրա 29 էջանոց կտակը։ Փաստաթղթում շարադրված էին Խոմեյնիի տեսակետները, թե ինչպես պետք է կառավարվի երկիրը և ինչպես պետք է իրենց պահեն պաշտոնյաները նրա մահից հետո։ Այն նաև արդարացնում էր Իրանի ձախերի դեմ ճնշումները, որոնց անդամները կոտորվեցին Խոմեյնիի հրամանով՝ 1988 թվականի ամռանը։

2026 թվականի սեպտեմբերի 5-ին իրանցի ուսանողը Թեհրանի քաղաքապետ Ալիրեզա Զականիին հարցրեց Ալի Խամենեիի կտակի գտնվելու վայրի մասին։ Անհարմար տեսք ունենալով՝ Զականին պատասխանեց. «Երբ Առաջնորդը նահատակվեց, հարվածից ոչնչացավ նաև նրա գրադարանը։ Նրա կտակն այնտե՞ղ էր, թե՞ ոչ և նույնպես ոչնչացա՞վ. ես չգիտեմ, բայց ամեն դեպքում այս պահին նրա գտնվելու վայրի մասին տեղեկություն չկա»։

Զականիի բացատրությունը քիչ համոզիչ է այն հարցում, թե ինչու Խամենեիի կտակը չի հրապարակվել։ Բացի այդ, խիստ քիչ հավանական է, որ այդքան կարևոր փաստաթղթի միայն մեկ օրինակ լիներ։

Նրա խոսքերը, ըստ երևույթին, հակասում են նաև Գերագույն առաջնորդին ընտրելու լիազորություններով օժտված մարմնի՝ Փորձագետների խորհրդի անդամ Ահմադ Ալամոլհոդայի հայտարարությանը։ Ալամոլհոդան կարևոր է նաև այն պատճառով, որ նա ուրբաթօրյա աղոթքի իմամն է Մաշհադում՝ Ալի Խամենեիի ծննդավայրում և թաղման վայրում։ Ալամոլհոդան ասել էր, որ Խամենեիի կտակը պահում են նրա որդիները, և այն դեռ իրեն չի հասել։ Հայտնի է, որ Խամենեիի որդիներից առնվազն երեքը ողջ են։ Ի տարբերություն Մոջթաբայի՝ նրանք բոլորը մասնակցել են նրա հուղարկավորության թափորին։ Սա հարց է առաջացնում. ինչո՞ւ կտակը չի հրապարակվել, եթե այն նրա ողջ մնացած որդիների ձեռքում է։

Ալի Խամենեիին վերագրվող վերջին հասանելի կտակը թվագրվում է 1963 թվականով, երբ նա հոգևոր ճեմարանի ուսանող էր և քարոզում էր շահի գահընկեցությունը։ Խամենեին գրել է այդ կտակը այն բանից հետո, երբ շահի ուժերը Ղոմում ձերբակալեցին Խոմեյնիի կողմնակից հոգևոր ճեմարանի ուսանողներին, մի դեպք, որից Խամենեին բախտի բերմամբ խուսափեց։ Այդ ոչ նշանակալի կտակում որևէ քաղաքական ցուցում չկար։ Խամենեին նշել էր, որ քիչ գումար ունի թողնելու, և թվարկել էր մի քանի մարդկանց, որոնց պարտք էր, այդ թվում՝ Ալի Աքբար Հաշեմի Ռաֆսանջանիին, ով Խամենեիից ավելի հարուստ էր և ֆինանսավորում էր շահի դեմ իսլամիստական ընդդիմությունը։

Հետագայում Ռաֆսանջանին առանցքային դեր խաղաց Խոմեյնիի մահից հետո Խամենեիի՝ Գերագույն առաջնորդ դառնալու գործում՝ արժանանալով «թագադիրի» համբավի։ Սակայն Խամենեին հետագայում իշխանական պայքարում նրան մղեց երկրորդ պլան։

Կտակի կարևորությունն այն է, որ պարզ դառնա՝ արդյոք այն հակասում է ներկայիս ղեկավարության գործողություններին և որոշումներին։ Ահմադ Խաթամին՝ բարձրաստիճան հոգևորական և թե՛ Պահապանների խորհրդի, թե՛ Փորձագետների խորհրդի անդամ, անդրադարձավ այդ հավանականությանը, երբ 2026 թվականի սեպտեմբերի 8-ին ասաց. «Ես տեղեկություն չունեմ նահատակված առաջնորդի կտակի մասին։ Համակարգի բարձրաստիճան դեմքերն են որոշելու՝ հրապարակել այն, թե ոչ, եթե այն գոյություն ունի։ Բայց այն, ինչ անհանգստացնում է բարձրաստիճան հոգևորականներից ոմանց, այն է, որ կտակը կարող է պարունակել նյութ, որը թշնամիները կօգտագործեն ներկայիս առաջնորդի դեմ»։

Իրանի Իսլամական Հանրապետությունն այժմ կանգնած է ընտրության առաջ. այն կարող է կա՛մ ավելի ամրապնդել Մոջթաբայի լեգիտիմությունը, ինչի դեպքում պետք է ներկայացնի նրա ողջ լինելու ապացույցը, կա՛մ ընդունի, որ Խամենեիի կտակը Մոջթաբային չի նախընտրել որպես իր հաջորդ։ Այսպես թե այնպես, լեգիտիմության այս ճգնաժամում հաշվեհարդարի պահը արագորեն մոտենում է։