Ի՞նչ ուժեր կարող է Պակիստանը տեղակայել Սաուդյան Արաբիայում

Պակիստանի հայտարարությունը, թե պատրաստ է Սաուդյան Արաբիային պաշտպանել «ֆիզիկապես և դիվանագիտորեն», Մեքքայի համատեղ պաշտպանության համաձայնագրի շուրջ քննարկումն արդեն դուրս է բերել զուտ դիվանագիտական ձևակերպումների դաշտից և տարել ավելի բարդ՝ գործառնական հարցադրումների հարթություն. եթե Էր-Ռիադը ռազմական աջակցություն խնդրի, Պակիստանը կոնկրետ ի՞նչ կարող է ուղարկել, որքան արագ կարող է տեղակայել, և Ռավալպինդիի գլխավոր շտաբը ո՞ր զորամիավորումները կընտրի։

Հարցն առավել նշանակալի է դարձել, քանի որ պարտավորությունն այլևս չի քննարկվում տեղում զարգացումների համատեքստից դուրս։ Եմենի՝ Իրանի կողմնակից հութիներն ընդլայնել են հարձակումները Սաուդյան Արաբիայի տարածքի, էներգետիկ ենթակառուցվածքների և ծովային շահերի դեմ։ Սաուդյան Արաբիան լրացուցիչ աջակցություն է հայցել, քանի որ հակաօդային պաշտպանության պահանջներն աճել են, իսկ Պակիստանը հայտարարել է, որ Թագավորության անվտանգությանն իր նվիրվածությունն անսասան է։

2026 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Պակիստանի բանակի խոսնակ գեներալ-լեյտենանտ Ահմեդ Շարիֆ Չաուդրին Իսլամաբադում կայացած ասուլիսի ընթացքում նշեց, որ Պակիստանը Սաուդյան Արաբիան պաշտպանելու համար պատրաստ է գնալ «ցանկացած չափի», իսկ Թագավորության անվտանգությանն իր նվիրվածությունն անվերապահ է։ Նա այդ պարտավորությունը տարածեց նաև իսլամի երկու ամենասրբազան վայրերի՝ Մեքքայի և Մեդինայի պաշտպանության վրա։

Ժամանակագրությունը կարևոր է։ Օգոստոսի 7-ին Սաուդյան Արաբիան, Պակիստանը և Թուրքիան Մեքքայում ստորագրեցին Մեքքայի համատեղ պաշտպանության համաձայնագիրը։ Համաձայնագրում նշվում է, որ երեք երկրները երեքից որևէ մեկի դեմ զինված հարձակումը կդիտարկեն որպես հարձակում բոլորի դեմ։ Պակիստանը դաշնագիրը բնութագրել է որպես պաշտպանական և համահունչ ՄԱԿ-ի կանոնադրության 51-րդ հոդվածով ամրագրված անհատական և հավաքական ինքնապաշտպանության իրավունքին։

Օգոստոսի 31-ին համաձայնագիրը գագաթաժողովային դիվանագիտությունից անցավ ինստիտուցիոնալացման փուլ։ Երեք երկրների արտաքին գործերի և պաշտպանության նախարարներն ու զինված ուժերի հրամանատարները Ստամբուլում հանդիպեցին դաշնագրով ստեղծված Ռազմավարական քաղաքական և պաշտպանական հանձնաժողովի առաջին նիստին։ Սաուդյան Արաբիան համաձայնեց հյուրընկալել դրա քարտուղարությունը՝ սկզբում երեք տարի ժամկետով պակիստանցի գլխավոր քարտուղարի ղեկավարությամբ։

2026 թվականի սեպտեմբերի 7–8-ին հութիները հարձակումների ալիք սկսեցին Սաուդյան Արաբիայի տարածքի և էներգետիկ ենթակառուցվածքների դեմ։ Սաուդյան իշխանությունները հայտնեցին, որ սեպտեմբերի 8-ի հարձակումների հետևանքով ավելի քան 70 մարդ է վիրավորվել, իսկ նավթային օբյեկտներն ու կոմունալ ենթակառուցվածքները բռնկվել են։ Հարձակումները քայքայեցին 2022 թվականի զինադադարը, որը մեծապես պահպանել էր ստատուս քվոն։

Սեպտեմբերի 14-ին Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ արքայազն Մոհամմեդ բին Սալմանը Ջիդդայում հանդիպեց ԱՄՆ Կենտրոնական հրամանատարության (CENTCOM) ղեկավար, ծովակալ Բրեդ Կուպերի հետ, մինչ Էր-Ռիադը հութիների դեմ ամերիկյան աջակցություն էր հայցում։ Տարածաշրջանային դիվանագիտական բացահայտումները վկայում էին, որ Վաշինգտոնը պատրաստ է հետախուզական տվյալների փոխանակման և թիրախավորման աջակցություն ցուցաբերել, սակայն հութիների դիրքերի դեմ ուղղակի հարվածներ իրականացնելու թույլտվություն չէր տրվել։

Սեպտեմբերի 15-ին հաղորդումներ հայտնվեցին CENTCOM-ի միջնորդությամբ ընթացող անուղղակի սաուդյան-իսրայելական քննարկումների մասին՝ հութիների դեմ Իսրայելի հետախուզական աջակցության թեմայով։ Տարածաշրջանային անվտանգության աղբյուրների հրապարակած մանրամասների համաձայն՝ քննարկումները կենտրոնացած էին մարտավարական հետախուզական տվյալների վրա, որոնք կարող էին օգնել Էր-Ռիադին հասկանալ հութիների ռազմական տեղակայումները և կանխատեսել գործողությունները՝ այդ տեղեկությունները վերագրելով տարածաշրջանային դիվանագիտական աղբյուրներին և խորհրդակցություններին ծանոթ պաշտոնյաներին։

Սեպտեմբերի 19-ին Սաուդյան Արաբիան հայտարարեց, որ հութիների բալիստիկ հրթիռ է արձակվել Էր-Ռիադի ուղղությամբ, իսկ այլ փորձեր ուղղվել են Յանբուի, Թաիֆի, Բայշի և Ֆարասանի ենթակառուցվածքների դեմ։ Սաուդյան իշխանությունների խոսքով՝ Էր-Ռիադի ուղղությամբ արձակված հրթիռը խոցվել է՝ նախքան վնաս հասցնելը։

Այդ ժամանակագրությունն այլ կերպ է ձևակերպում քաղաքական հարցադրումը։ Խնդիրն այլևս միայն այն չէ, թե արդյոք Պակիստանը խոստացել է կանգնել Սաուդյան Արաբիայի կողքին, այլ այն, թե որ շեմին Էր-Ռիադը կարող է խնդրել կոնկրետ ռազմական կարողություն, և եթե խնդրի, Պակիստանի զինված ուժերն ինչ կարող են տրամադրել՝ առանց վտանգելու իրենց հիմնական առաքելությունները։

Պակիստանը փորձ ունի իր սահմաններից դուրս ռազմական գործունեություն ծավալելու, թեև այդ տեղակայումները էապես տարբեր են եղել։ Կա տարբերություն ուսումնական առաքելությունների, խորհրդատվական դերերի, խաղաղապահության, պաշտպանական տեղակայումների և ուղղակի մարտական գործողությունների միջև։ 1970 թվականի հորդանանյան ճգնաժամը նախադեպ է, երբ պակիստանցի զինծառայողները տեղակայված էին խորհրդատվական կարգավիճակով, մինչև տեղական հակամարտությունը փոխեց գործառնական միջավայրը։ Նմանապես արաբա-իսրայելական պատերազմների ընթացքում Պակիստանի ռազմաօդային ուժերի օդաչուները ծառայել են եգիպտական և սիրիական ուժերի կողքին՝ ցույց տալով դաշնակցային կառույցի մեջ նեղ մասնագիտացված զինծառայողներ ներգրավելու մոդել՝ անկախ զորամիավորումներ ուղարկելու փոխարեն։

Երկկողմ հիմնական նախադեպը, այնուամենայնիվ, հենց Սաուդյան Արաբիան է։ Պակիստանի ռազմական կապերը Թագավորության հետ տասնամյակների պատմություն ունեն՝ ներառելով ուսուցում, խորհրդատվություն և 1990–91 թվականների Պարսից ծոցի ճգնաժամի ընթացքում լայնածավալ պաշտպանական զորքերի տեղակայում։ Դրան հակառակ՝ 1979 թվականի Մեծ մզկիթի գրավման նման դրվագները պահանջում են զգույշ մոտեցում. պատմական վերլուծությունները շեշտում են, որ պակիստանցիների ուղղակի մարտական մասնակցությունը հաստատող արժանահավատ պաշտոնական գրառումները շարունակում են չհաստատված մնալ։ Փոխարենը, արտերկրում կրակի տակ գործող պակիստանյան ուժերի առավել հստակ ապացույցները գալիս են ՄԱԿ-ի առաքելություններից, մասնավորապես՝ Սոմալիում UNOSOM II-ից և Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում MONUSCO-ից։ Բացի այդ, համատեղ զորավարժությունները, այդ թվում՝ Ադրբեջանում անցկացված Indus Shield Alpha-ն, ցույց են տալիս, թե ինչպես Իսլամաբադը կարող է ցուցադրել ռազմաօդային ուժի պրոյեկցիա, ներառյալ JF-17 կործանիչները, առանց ցամաքային ուժերի զանգվածային տեղակայումների։

Հնարավոր ռազմական աջակցությունը գնահատելիս առանցքային սխալը հետևյալն է՝ նախ հարցնել, թե Պակիստանը որ բրիգադը կուղարկի, դեռ չսահմանելով առաքելությունը։ Զարգացումներին ծանոթ պաշտոնյաները նշել են, որ օդային և հրթիռային պաշտպանության սցենարում, երբ հութիների շարունակական հարվածները լուրջ ծանրաբեռնում են սաուդյան հակահրթիռային միջոցներն ու ռադարային համակարգերը, Պակիստանը կարող է տրամադրել ռադարային օպերատորներ, հակաօդային պաշտպանության հաշվարկներ և տեխնիկական մասնագետներ։ Պաշտպանական ոլորտի մոնիթորինգի ավելի վաղ հաղորդումները ցույց էին տվել, որ Պակիստանը Թագավորությունում տեղակայել էր ուժային փաթեթներ, այդ թվում՝ տեխնիկական անձնակազմ, կործանիչային բաղադրիչներ և HQ-9 հակաօդային պաշտպանության համակարգ՝ ձևավորելով մասնագիտացված տեխնոլոգիական աջակցության օրինակելի ձևաչափ։

Այլ գործառնական պահանջները՝ կարևոր ենթակառուցվածքների պաշտպանություն, սաուդյան-եմենյան սահմանի ապահովում կամ սովորական ցամաքային ուժերի տեղակայում, ենթադրում են ռազմական ու քաղաքական ներգրավվածության տարբեր մակարդակներ։ Ցամաքային ուժերի տեղակայումը պահանջում է լոգիստիկա, զրահատեխնիկա և հակաօդային պաշտպանություն, ինչը Ռավալպինդիի գլխավոր շտաբի կողմից մանրակրկիտ պլանավորում կպահանջի։ Հնդկաստանի հետ սահմանին իր դիրքերը չթուլացնելու համար Պակիստանը, հավանաբար, կհենվի ռոտացիոն մոդելի վրա կամ կհավաքագրի առաքելությանը հարմարեցված առաջադրանքային խումբ՝ ամբողջական գործող կորպուսը մեկ ամբողջությամբ տեղափոխելու փոխարեն։ Հաղորդումների համաձայն՝ իրանական հակամարտության սկզբնական փուլում Պակիստանը Սաուդյան Արաբիա էր տեղակայել մոտ 8 000 զինծառայող, մոտ 16 օդանավից բաղկացած էսկադրիլիա՝ ներառյալ JF-17 կործանիչներ, անօդաչուների երկու էսկադրիլիա և չինական HQ-9 հակաօդային պաշտպանության համակարգ։ Պակիստանցի անձնակազմը սպասարկում էր տեխնիկան, որն ֆինանսավորվում էր Էր-Ռիադի կողմից, և լրացնում էր այն ուժերին, որոնք արդեն տեղակայված էին այնտեղ՝ ավելի վաղ պաշտպանական համաձայնագրերի շրջանակում։

Ի վերջո, հակաօդային պաշտպանությունն ու մասնագիտացված տեխնիկական աջակցությունը մնում են Իսլամաբադի համար օգնության ամենից կառավարելի ձևերը։ Մոտեցող հրթիռների խոցումը Պակիստանին հնարավորություն է տալիս իր գործողությունները ձևակերպել խիստ՝ որպես ՄԱԿ-ի կանոնադրության 51-րդ հոդվածով նախատեսված պաշտպանական պարտավորությունների կատարում։ Թեև օգոստոսի 7-ի Մեքքայի համատեղ պաշտպանության համաձայնագիրը սահմանում է հստակ քաղաքական պարտավորություն, օգոստոսի 31-ի Ստամբուլում տեղի ունեցած հանդիպումները ցույց են տալիս, որ ինստիտուցիոնալ շրջանակները, հետախուզական տվյալների փոխանակման ընթացակարգերը և գործառնական համակարգման մեխանիզմները դեռ ձևավորման փուլում են՝ Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցի մոտ և Արաբական թերակղզու ավելի լայն տարածքում արագ սրվող սպառնալիքային միջավայրի պայմաններում։